PDF/HTML Page 3901 of 4199
single page version

paṇ sharīranī nirogatā hoy to dharma thaī shake ne? em nathī bhāī! sharīranī nirogatā hoy to mananī sphurti rahe ne dharma thaī shake em mānī agnānī sharīrathī ekatva kare chhe, paṇ e to ashobhā chhe, kalaṅk chhe bhāī! kemake sharīrathī ekatva chhe e ja mithyātvanun mahākalaṅk chhe. gnānī to roganā kāḷe paṇ hun roganī dashāno jāṇanār mātra chhun em jāṇī potānā shuddha svabhāvamān raheto thako ujjvaḷ pavitra shobhāne pāme chhe. lyo, āvī vātu chhe.

ā pramāṇe parabhāv-apekṣhāthī nāstitvano bhaṅg kahyo.

have teramā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-

‘पशुः’ pashu arthāt ekāntavādī agnānī, ‘प्रादुर्भाव– विराम–मुद्रित–बहत्– ज्ञान–अंश–नाना–आत्मना निर्ज्ञानात्’ utpād-vyayathī lakṣhit evā je vahetā (- pariṇamatā) gnānanā ansho te-rūp anekātmakapaṇā vaḍe ja (ātmāno) nirṇay arthāt gnān karato thako, ‘क्षणभङ्ग–सङ्ग–पतितः’ kṣhaṇabhaṅganā saṅgamān paḍelo, ‘प्रायः नश्यति’ bāhulyapaṇe nāsh pāme chhe;........

juo, shun kīdhun? ke ātmā utpād-vyay-dhrauvyayukta sat chhe. eṭale shun? ke te dhruvapaṇe nitya ṭakato evo navī navī avasthāpaṇe utpanna thāy chhe, ne pūrvapūrva avasthāpaṇe nāsh pāme chhe. ām ek samayamān anantaguṇanī anantī paryāyo utpanna thāy chhe, ane bīje samaye teno vyay thaī jāy chhe. ā vastuno paryāyadharma chhe. ām ātmā nitya-anitya bannerūp chhe. chhatān agnānī utpād-vyayathī lakṣhit arthāt utpād-vyayathī jāṇavāmān āvatā gnānanān ansharūp anitya bhāvomān ja ekānte ā ātmā chhe em nirṇay kare chhe, em māne chhe. ahāhā.....! shun kīdhun? ke kṣhaṇabhaṅganā saṅgamān paḍelo-anitya paryāyanā saṅgamān paḍelo te ā utpād-vyayarūp paryāy jeṭalo ja hun ātmā chhun em māne chhe. te potāno je dhruv nityapaṇāno svabhāv chhe tene mānato ja nathī. potānā nitya svabhāvane draṣhṭiojhal karī, ā utpād-vyayathī lakṣhit evā vahetā je gnānanā ansho te ja hun ākho ātmā chhun em te

PDF/HTML Page 3902 of 4199
single page version

māne chhe. gnānī to nityanī draṣhṭipūrvak paryāyamān utpād-vyay thāy chhe em māne chhe. parantu agnānī ekānte anitya paryāyane ja potānun svarūp mānīne nāsh pāme chhe.

‘kṣhaṇabhaṅganā saṅgamān paḍelo’ eṭale shun? kṣhaṇe utpanna thāy ane kṣhaṇe nāsh pāme te paryāy-tenā saṅgamān paḍelo eṭale te anitya paryāy jeṭalo ja hun chhun em potāne kṣhaṇik mānato-ahāhā...! agnānī nāsh pāme chhe. tyān vastu nāsh pāmatī nathī, paṇ jevī vastu chhe tevī agnānī mānato nathī, ekānte anyathā māne chhe tethī mithyātvabhāv vaḍe chāragatimān kyāy (nigodādimān) khovāī jāy chhe. samajāṇun kāī....?

have kahe chhe- ‘स्याद्वादी तु’ ane syādvādī to ‘चिद्–आत्मना चिद्–वस्तु नित्य–उदितं परिमृशन्’ chaitanyātmakapaṇā vaḍe chaitanyavastune nitya-udit anubhavato thako, ‘टङ्कोत्कीर्ण –धन–स्वभाव–महिम ज्ञानं भवन्’ ṭaṅkotkīrṇaghanasvabhāv (- ṭaṅkotkīrṇapiṇḍarūp svabhāv) jeno mahimā chhe evā gnānarūp vartato, ‘जीवति’ jīve chhe.

ahāhā....! paryāyathī utpād-vyay thavā chhatān mārī chīj paryāyamātra nathī, hun paryāy jeṭalo nathī, hun to trikāḷ dhruv ṭaṅkotkīrṇa-shāshvat jenā svabhāvano mahimā chhe evī shuddha chaitanyavastu ātmā chhun-em dharmī potānā nitya-udit svabhāvane anubhavato thako, gnānarūp vartato, jīve chhe, nāsh pāmato nathī.

ekāntavādī gneyonā ākār anusār gnānane upajatun -viṇasatun dekhīne anitya paryāyo dvārā ātmāne sarvathā anitya mānato thako, potāne naṣhṭa kare chhe; ane syādvādī to, jo ke gnān gneyo anusār upaje-viṇase chhe topaṇ, chaitanyabhāvano nitya uday anubhavato thako jīve chhe-nāsh pāmato nathī.

ā pramāṇe nityatvano bhaṅg kahyo.

have chaudamā bhaṅganā kaḷasharūpe kāvya kahevāmān āve chheḥ-

‘पशुः’ pashu arthāt ekāntavādī agnānī, ‘टंङ्कोत्कीर्ण–विशुद्ध–बोध–विसर– आकार–आत्म–तत्त्व– आशया’ ṭaṅkotkīrṇa vishuddha gnānanā phelāvarūp ek-ākār (sarvathā nitya) ātmatattvanī āshāthī, ‘उच्छलत्–अच्छ– चित्परिणतेः भिन्न किञ्चन वाञ्छति’ uchhaḷatī nirmaḷ chaitanyapariṇatithī judun kāīk (ātmatattvane) ichchhe chhe (parantu evun koī ātmatattva chhe nahi);

PDF/HTML Page 3903 of 4199
single page version

ātmā dhruvapaṇe trikāḷī nitya chhe ane avasthāpaṇe kṣhaṇe kṣhaṇe badale chhe, anitya chhe. āvun ja nitya-anitya enun svarūp chhe. parantu ekāntavādī pashu jevo agnānī, ṭaṅkotkīrṇa vishuddhagnānanā phelāvarūp ek-ākār sarvathā nitya ātmatattvanī āshā kare chhe. shun kīdhun ā? ke paryāyamān je anek-ākār gnānanī dashā thāy e kāī (vastu) nahi, mane to nitya dhruv ek-ākār joīe-em agnānī īchchhe chhe. anek-ākārarūp gnānanī pariṇati thatī hovā chhatān, enāthī rahit hun ekalo dhruv kem rahun? em dhruv nitya tattvanī āshāthī agnānī vartamān vartatī paryāyano uchchhed kare chhe, uthāpe chhe. ahāhā.....! ṭaṅkotkīrṇa vishuddhagnān arthāt shāshvat shuddha ek gnān je dhruv nitya chhe tene lakṣhamān levā agnānī vartamān paryāy je anekapaṇe pariṇame chhe tene uḍāvī de chhe. ahā! ene khabar nathī ke nityano nirṇay karanārī to vartamān avasthā -paryāy chhe. ām vartatī paryāyane avagaṇīne te dhruv tattva evā chaitanyamay ātmāne nahi pāmato potāno nāsh kare chhe.

ahāhā.....! agnānī, ‘उच्छलत् अच्छ–चित्परिणतेः भिन्नं किञ्चन वाञ्छति’ ātmānī vartamān dashāmān gnānādinī anek nirmaḷ avasthāo uchhaḷe chhe enāthī bhinna kāīk potānun tattva chhe ene īchchhe chhe. ahā! ek-ākār sarvathā nitya ātmatattvane vāñchhanāro tenī vartamān gnānādi je avasthāo thāy chhe tene chhoḍī de chhe arthāt paryāyathī kāīk judun ātmatattva chhe em mānīne evā ātmatattvanī vāñchhā kare chhe. paṇ pariṇāmī pariṇām vinā ane pariṇām pariṇāmī vinā sambhavit ja nathī, hoī shakatān ja nathī. are bhāī! pariṇām pariṇāmīnun chhe, avasthā avasthāyīnī chhe, paryāy paryāyavān dravyanī chhe. paryāyathī judun (alag) ātmatattva tun shodhavā jāy paṇ e to chhe nahi. tethī anitya paryāyane chhoḍī daīne tun potāno ja nāsh kare chhe, kemake tane vāñchhit je dhruv, nitya ātmatattva teno nirṇay, tenun parignān anitya paryāyamān ja thāy chhe.

ā sharīr, man, vāṇī, īndriy-e to paradravyarūp chhe; e pratyakṣha bhinna chhe tethī enī sāthe ātmāne koī sambandh nathī. tethī ahīn enī vāt nathī. ahīn to vastumān ātmāmān nitya ne anitya-em be paḍakhān chhe enī vāt chhe. dhruv trikāḷī dravyarūpathī ātmā nitya chhe, ne paryāyarūpathī te badale chhe, anitya chhe. tyān badalatī dashāne joīne ekāntavādī teno tyāg karīne māre to dhruv nitya ātmatattva joīe em vāñchhā kare chhe. paṇ, ahīn kahe chhe, evī koī vastu nathī. nitya dhruv judun, ne paryāy judī -evī koī vastu nathī. bhale paryāy trikāḷīrūp nathī; paṇ pariṇām -paryāy pariṇāmī dravyanun ja chhe, pariṇām pariṇāmīthī bhinna nathī; kemake bannenā pradesho ek chhe. asaṅkhya pradeshamān jeṭalāmān pariṇām uṭhe chhe e kṣhetrano ansh ane trikāḷī dhruvanā asaṅkhya pradeshono ansh - e banne bhinna gaṇavāmān āvyā chhe e bījī apekṣhāe vāt chhe. paṇ jem ā be āṅgaḷī bhinna chhe tem pariṇām-pariṇāmī bhinna nathī. tethī paryāyabhāvane chhoḍī

PDF/HTML Page 3904 of 4199
single page version

daīne asaṅkhyapradeshī ek akhaṇḍ pradeshamān anant guṇadhām evā dhruv ātmānī āshāe ene jyān tapāsavā jāy chhe tyān agnānī bhoṇṭho paḍe chhe, arthāt ene kāī ja hāth āvatun nathī, kemake paryāy vinānun dhruv hoī shakatun ja nathī. ahā! paryāyathī rahit judun e dhruv jovā jāy paṇ ene kyān jovā maḷe?

prashnaḥ– to āp kaho chho ke -dhruvamān paryāy nathī, ne paryāyamān dhruv nathī. e shun chhe?

uttaraḥ– e bījī apekṣhāe vāt chhe bhāī! ek samayanī avasthāno ansh te trikāḷīdhruvarūp nathī, ne trikāḷī dhruv ek samayanī avasthārūp thaī jato nathī em paraspar anyatānī vāt chhe. e to samayasār gāthā 49 mān ‘avyakta’ nā pāñchamān bolamān āve chhe ke- “vyaktapaṇun tathā avyaktapaṇun bheḷā mishritarūpe tene pratibhāsavā chhatān paṇ te vyaktapaṇāne sparshato nathī māṭe avyakta chhe.” tyān to (nishchaye) abhed ek dhruv tattva kevun chhe te siddha karavun chhe to kahyun ke- dhruv ek samayanā anshamān -paryāyamān nathī-paryāyane sparshatun nathī, ne paryāy dhruvamān nathī-dhruvane sparshatī nathī. paṇ ahīn e vāt nathī. ahī to ekāntavādī paryāyarahit ekalā dhruvanī āshā karīne beṭho chhe, tene kahīe chhīe ke-bhāī! tun paryāy vinānun dhruv jovā jāsh paṇ tane kāī hāth nahi āve, kemake ek to paryāyarahit dhruv hotun ja nathī, ane dhruvano nirṇay karanārī paryāy chhe, dhruv (kāī) dhruvano nirṇay karatun nathī. samajāṇun kāī....? aho! āchāryadeve chīj jevī chhe tevī dīvā jevī chokakhī batāvī chhe. ahīn to kahevun chhe ke pariṇām ane pariṇāmī be chīj ek vastunā ansho chhe. bhāī! sarvagna parameshvare kahelun tattva bahu gūḍh-sūkṣhma chhe bhāī! apūrva antar-puruṣhārthathī jaṇāy evun chhe.

ahāhā.....! ātmā sachchidānand prabhu sat nām shāshvat gnān ne ānandanī trikāḷ dhruvatā dharanārun tattva chhe. enī vartamān dashāmān kārya-paryāy je thāy chhe te enī chīj chhe, enāthī abhinna chhe. pañchāstikāyamān āve chhe ke- paryāy rahit dravya ne dravyarahit paryāy koī chīj nathī. ā vastusthiti chhe. tathāpi anitya paryāyane anekarūp pariṇamatī dekhīne, ā (-paryāy) hun nahi em mānīne, agnānī enāthī judā dhruv ātmatattvane shodhavā jāy chhe, paṇ ene kāī najaramān āvatun nathī. jem draṣhṭi-āṅkh phoḍīne dekhavā jāy ene kāī dekhātun nathī. tem vartamān najar-paryāyane uḍāḍīne dhruv tattva jovā jāy tene kāī ja jaṇātun nathī. paṇ shun jaṇāy? jonārī najar-paryāy ja nathī tyān shun jaṇāy? vedāntādi matavāḷā je vastune sarvathā phūṭastha māne chhe, paryāyane mānatā ja nathī temane vastutattvanī kadīy upalabdhi thatī nathī.

have āvī vāt samajavī ākarī paḍe eṭale loko dayā, dān, vrat, bhakti,

PDF/HTML Page 3905 of 4199
single page version

have kahe chhe- ‘स्याद्वादी’ ane syādvādī to, ‘चिद्–वस्तु–वृत्ति–क्रमात् तद्– अनित्यतां परिमृशन’ chaitanya vastunī vr̥uttinā (-pariṇatinā, paryāyanā) kram dvārā tenī anityatāne anubhavato thako, ‘नित्यं ज्ञानं अनित्यता–परिगमे अपि उज्जवलम् आसादयति’ nitya evā gnānane anityatāthī vyāpta chhatān ujjvaḷ (-nirmaḷ) māne chhe- anubhave chhe.

ahāhā! bhagavān ātmā gnān, darshan, ānand ādi jeno svabhāv chhe evo gnānānand-nityānand prabhu astirūp mahāpadārtha chhe. enī vartamān dashā kramathī thāy chhe. paryāyanun lakṣhaṇ ja kramavartīpaṇun chhe. kramavartī eṭale shun? paryāy palaṭīne bījī thāy mātra em nahi, parantu palaṭīne je kāḷe je thavānī hoy te ja thāy. pravachanasāramān motīnā hārano dākhalo āpyo chhe. jem 108 motīno hār hoy temān badhāy 108 motī-pratyek potapotānā sthānamān prakāshe chhe. temān koī āḍun-avaḷun ke āgaḷ-pāchhaḷ karavā jāy to hār tūṭī jāy. tem ātmāmān trikāḷavartī sarva paryāyo-pratyek potapotānā sthānamān (- svakāḷamān) prakāshe chhe. eṭale shun? ke je avasthā je kāḷe pragaṭ thavānī hoy te kāḷe te ja pragaṭ thāy. koī āgaḷ-pāchhaḷ ke āḍī-avaḷī na thāy. āvun paryāyonun kramavartīpaṇun dharmī jāṇe chhe tethī kram dvārā tenī anityatāne jāṇato thako, vastu je nitya chhe te anityatāthī vyāpta hovā chhatān, tene ujjvaḷ-nirmaḷ anubhave chhe, vastu vastupaṇe trikāḷī nitya hovā chhatān dharmī puruṣh paryāyamān anekarūpatā kramasar thāy chhe tene jāṇe chhe, ane chhatān anek avasthāo chhe māṭe hun anekarūp, malin, ashuddha thaī gayo em nahi mānato thako te nitya shuddha ātmasvarūpane anubhave chhe.

bhāī! vastu je nitya chhe te ja anitya chhe, ne je anitya chhe te ja nitya chhe- āvun pramāṇagnān jyān sudhī na thāy tyān sudhī paryāyamān nirmaḷatā-dharma pragaṭ thato nathī.

dharmī jīv ātmānī vartamān dashāmān kramavartīpaṇe je anityatā varte chhe tene jāṇato thako, avasthāmān ek pachhī ek paryāy thāy chhe enāthī sahit hovā chhatān,

PDF/HTML Page 3906 of 4199
single page version

potānā nitya pavitra svabhāvane ekane nirmaḷ anubhave chhe. paryāyanun badalavun chhe chhatān sarvathā anitya ane anekarūp thaī gayo em dharmī kadī mānato nathī.

‘ekāntavādī gnānane sarvathā ekākār-nitya prāpta karavānī vāñchhāthī, upajatī- viṇasatī chaitanyapariṇatithī judun kāīk gnānane ichchhe chhe, parantu pariṇām sivāy judo koī pariṇāmī to hoto nathī......’

ahāhā...! ek ja dharmane jonāro ekāntavādī, chaitanyanī je anekarūp pariṇati thāy tene upādhi māne chhe. tene dūr karīne te sarvathā nitya ātmatattvane prāpta karavā māge chhe. paṇ chaitanyanī pariṇatithī judun evun koī ātmatattva chhe nahi, kemake pariṇām vināno judo koī pariṇāmī hoto nathī. tethī ekāntavādīne chaitanya dhruv tattvanī prāpti thatī nathī.

vaḷī agnānī pariṇām potāthī thāy chhe em mānato nathī. judī judī pariṇati thāy chhe te parane laīne thāy chhe em māne chhe. have jo pariṇām parathī thayā to shun ātmā pariṇām vināno chhe? shun pariṇamavun e ātmāno svabhāv nathī? pariṇāmathī judo koī pariṇāmī hoto to nathī.

ātmā nitya apariṇāmī chhe em kahyun e to dravyasvabhāvanī draṣhṭi karāvavānā prayojanathī kahyun hatun. parantu draṣhṭi karanār to paryāy chhe. tethī uchhaḷatī pariṇatine na māne ane enāthī rahit ātmatattvane ichchhe to ene te kyāthī maḷe? na maḷe; kemake evun koī pr̥uthak gnān-ātmatattva chhe nahi. bhāī! paryāyathī dūr-judun koī dravya chhe em chhe nahi. anshamān anshī nathī, anshīmān ansh nathī-e to abhedanī draṣhṭi karavā apekṣhāthī kathan chhe, bākī pariṇām kyāy rahe chhe, ne pariṇāmī bīje kyāṅk chhe em beno kṣhetrabhed chhe nahi. trikāḷī dhruv jyān (je asaṅkhya pradeshamān) chhe tyān ja enī dashā chhe. ā vāstavik sthiti chhe. have ā na samajāy eṭale loko rāgamān chaḍhī jāy. paṇ bhāī! rāg to āg chhe bāpā! e to tārā ātmānī shāntine bāḷīne ja raheshe. samajāṇun kāī.....?

‘syādvādī to em māne chhe ke - jo ke dravye gnān nitya chhe topaṇ kramashaḥ upajatī-viṇasatī chaitanya pariṇatinā kramane līdhe gnān anitya paṇ chhe; evo ja vastusvabhāv chhe.’

juo, ātmā dravye nitya hovā chhatān paryāye anitya chhe, ne paryāye anitya hovā chhatān dravye nitya chhe. lyo, āvun yathārtha māne enun nām syādvādī-anekāntavādī

PDF/HTML Page 3907 of 4199
single page version

anādi-anant trikāḷ dhruv ja chhe. vastu apekṣhā ene koīe upajāvyo nathī. sat chhe ne? ene koṇ upajāve? ane satno nāsh kevo? sat to trikāḷ sat ja chhe. ām vastupaṇe nitya chhe topaṇ kramekrame upajatī-viṇasatī chaitanyanī avasthāonī apekṣhā gnān-ātmā anitya paṇ chhe. āvo ja vastuno svabhāv chhe. syādvādī ene yathārtha jāṇato thako nityasvabhāvanā ālambananī draṣhṭi vaḍe jivit rahe chhe-nāsh pāmato nathī āvī vātu chhe.

ā pramāṇe anityatvano bhaṅg kahyo.

‘pūrvokta rīte anekānta, agnānathī mūḍh thayelā jīvone gnānamātra ātmatattva prasiddha karī de chhe- samajāvī de chhe’ evā arthanun kāvya have kahevāmān āve chheḥ-

‘इति’ ā rīte ‘अनेकान्तः’ anekānt arthāt syādvād ‘अज्ञान–विमूढानां ज्ञानमात्रं आत्मतत्त्वं प्रसाधयन्’ agnānamūḍh prāṇīone gnānamātra ātmatattva prasiddha karato ‘स्वयमेव अनुभूयते’ svayamev anubhavāy chhe.

juo, ahīn anekāntano artha syādvād karyo chhe. vāstavamān anekānta vastunun svarūp chhe, ane syādvād vastunā anekānta svarūpano (dyotak) batāvanāro chhe. ‘syāt’ kahetān apekṣhāo (je dharma vastumān hoy te apekṣhāe) vād kahetān vachan-kathan. ā rīte syādvād te anekāntasvarūp vastune kahenārī vachan-paddhati chhe. jemake-ātmā nitya chhe to kathañchit-dravya apekṣhāe nitya chhe; ātmā anitya chhe to kathañchit-paryāy apekṣhāe anitya chhe. ām syādvād, apekṣhāthī kathan karīne anekānta-vastune siddha kare chhe, vastunā yathārtha svarūpane batāve chhe.

ahīn kahe chhe-ā rīte anekānta, agnānathī vimūḍh prāṇīone, gnānamātra ātmatattvane prasiddha karato svayamev anubhavāy chhe. ahāhā....! hun svasvarūpī- gnānasvarūpathī chhun ne pararūpathī nathī em tat-atat ādi dharmo dvārā anekānta, agnān- mūḍh prāṇīone gnānamātra ātmā prasiddha kare chhe em svayamev anubhavāy chhe. ahāhā...! anekāntane jāṇatān svasvarūpavastu ātmā svayamev-potāvaḍe ja anubhavamān āvī jāy chhe. vastune-ātmāne jāṇavārūp paryāy svayamev-potāthī ja pariṇamī jāy chhe. have āmān lokone (-keṭalākane) ‘svayamev’ shabdanā vāndhā chhe. em ke ‘svayamev’ no artha pote potāthī ja em nahi, paṇ potārūp-chetan chetanarūp ne jaḍ jaḍarūp-pariṇame -em levo joīe. paṇ e barābar nathī. ‘svayamev’ kahīne ahīn potāthī ja, parathī nahi em nishchay karāvavo chhe.

PDF/HTML Page 3908 of 4199
single page version

ghaṇā varṣha pahelān jāmanagaramān ek chhokarāe pūchhayun’ tun ke-mahārāj! tame ātmā dekho, gnānamātra vastune dekho-em kahyā karo chho paṇ e dekhavo kevī rīte? bahār dekhīe to ā badhun (māt-pitā-parivār, bāg-baṅgalā ādi) dekhāy chhe, ne andar (- āṅkh bandh karīne) dekhīe to andhārun dekhāy chhe; ātmā to dekhāto nathī. tene kahelun ke -bhāī! ā andhārun chhe em jāṇyun koṇe? andhārāmān kāī jaṇāy nahi, ne vaḷī andhārun andhārā vaḍe jaṇāy nahi; to andhārāne jāṇyun koṇe? ā andhārun chhe em shā vaḍe jāṇyun? gnān vaḍe; kharun ke nahi? andhārāno jāṇanār andar bhinna gnānasvarūp ātmā chhe. ahāhā....! jyān andhārun jaṇāy chhe tyān ja jāṇanār-gnānaprakāsh chhe. bījī rīte kahīe to ātmā jaṇāto nathī evo nirṇay koṇe karyo? bhāī! e nirṇay tārā gnānanī bhūmikāmān thayo chhe. hun nathī em kahetān ja hun chhun em emān āvī jāy chhe. (parasvarūpathī hun nathī em jāṇatān ja svasvarūpathī hun chhun em siddha thaī jāy chhe). dekhato nathī em kahetān ja dekhanāro pote chhe em nishchay thāy chhe. bhāī! svasvarūpamān antarmukh draṣhṭi kare to avashya dekhanāro dekhāy chhe. samajāṇun kāī.....?

‘gnānamātra ātmavastu anekāntamay chhe. parantu anādikāḷathī prāṇīo potānī meḷe athavā to ekāntavādano upadesh sāmbhaḷīne gnānamātra ātmatattva sambandhī anek prakāre pakṣhapāt karī gnānamātra ātmatattvano nāsh kare chhe.’

‘gnānamātra ātmavastu anekāntamay chhe.’ juo, shiṣhyano prashna hato ke ātmāne gnānamātra kahetān ekānta to thaī jatun nathī ne? to kahe chhe- gnānamātra ātmavastu anekāntamay chhe. ahā! gnānamātra kahetān ja ātmā gnānasvarūpathī tat ane paragneyasvarūpathī atat, svadravya-kṣhetra-kāḷ-bhāvathī sat ane paradravya-kṣhetra-kāḷ-bhāvathī asat ītyādi anek dharmo ātmāmān siddha thaī jāy chhe. hun vastupaṇe ek chhun em kahetān ja guṇ-paryāyathī anek chhun, tathā hun dravyarūpathī nitya chhun em kahetān ja paryāyarūpathī anitya chhun em siddha thaī jāy chhe. ām gnānamātra kahetān ātmāvastu anekāntamay siddha thāy chhe. ahā! ā chaud bolathī āchāryadeve saṅkṣhepamān ātmānun vāstavik darshan karāvyun chhe.

āmān to bhāī! nimittathī kārya thāy e vāt ja uḍī jāy chhe. prashnaḥ– hā, paṇ paradravya nimitta-kartā to chhe ne? uttaraḥ– paradravyane nimitta-kartā kahīe e to āropit kathan chhe. vāstavamān nimitta kartā nathī. asadbhūt vyavahāranayathī ene kartā kahevāmān āve chhe. pote potānī

PDF/HTML Page 3909 of 4199
single page version

bhāī! pratyek dravyanī traṇekāḷanī paryāyo-potānī pratyek potāthī pragaṭ thāy chhe, parathī nahi. tethī nimittathī upādānamān kāī (vilakṣhaṇatā) thāy e vāt rahetī nathī. vaḷī āthī dravyamān pragaṭ thatī pratyek paryāy potānā svakāḷe kramabaddha pragaṭ thāy chhe em siddha thāy chhe. paryāy vikārī ke nirmaḷ ho, te potānā svakāḷe kramabaddha pragaṭ thāy chhe. paṇ enun yathārtha gnān kyāre thāy? ke gnāyakasvabhāvanī antardaṣhṭi thāy tyāre. gnānasvabhāvanī antar pratīti thāy tyāre ja kramabaddha, bhavitavyatā, kāḷalabdhi ne nimittādinun samyak gnān thāy chhe.

parantu anādi kāḷathī prāṇīo potānī meḷe athavā to ekāntavādano upadesh sāmbhaḷīne gnānamātra ātmatattva sambandhī anek prakāre pakṣhapāt karī gnānamātra ātmatattvano nāsh kare chhe. koī sarvathā paryāyane ja ātmā māne chhe to koī sarvathā nitya dhruv dravyane ja ātmā kahe chhe; koī sarvathā ātmāne ekarūp māne chhe to koī sarvathā anekarūp māne chhe. vaḷī koī sva-parane ek karī māne chhe. ām anek prakāre pakṣhapāt karī ekāntavādīo potānā ātmatattvano nāsh kare chhe, arthāt vastutattvane prāpta thatā nathī. are! jīvone vastunun yathārtha svarūp samajavānī darakār nahi eṭale shāstranā artha paṇ potānī mati-kalpanāthī kare chhe; shāstrane kharekhar shun kahevun chhe e samajavā prati potānī buddhine dorī jatā nathī.

vaḷī keṭalāk kahe chhe-upādānamān anek prakāranī yogyatāo chhe. emān kaī yogyatā kāryarūp pariṇame e nimittone ādhīn chhe. jevun nimitta āve tevun kārya thāy. have āvā jīvo paṇ kārya parathī -nimittathī thavānun mānanārā chhe. teo vastunā pariṇamananun jevun svarūp chhe tevun yathārtha mānatā nathī. temanā gnānamānthī paṇ vastu- ātmatattva chhūṭī gayun chhe arthāt draṣhṭimān teoe ātmatattvano nāsh karyo chhe. teo ekāntanā jherane pīne mūrchchhit thaī mūḍhapaṇe vartatā sansāramān paribhrame chhe.

have kahe chhe- ‘temane (agnānī jīvone) syādvād gnānamātra ātmatattvanun anekāntasvarūpapaṇun pragaṭ kare chhe-samajāve chhe. jo potānā ātmā taraph dekhī anubhav karī jovāmān āve to (syādvādanā upadesh anusār) gnānamātra ātmavastu āpoāp anek dharmovāḷī pratyakṣha anubhavagochar thāy chhe.’

gnānamātra ātmavastu kahetān temān gnān ek ja guṇ chhe em nahi, enī sāthe darshan, sukh, vīrya, astitva, nāstitva, vastutva ādi anant dharmo hovānun siddha thāy chhe. kevī rīte? to kahe chhe- jo potānā ātmā taraph dekhī anubhav karīne jovāmān āve

PDF/HTML Page 3910 of 4199
single page version

to gnānamātra vastu āpoāp anek dharmayukta pratyakṣha anubhavagochar thāy chhe. ahāhā....! hun svathī chhun ne parathī nathī, gnānasvarūpathī chhun ne paragneyathī nathī em yathārtha vastu-svarūp jāṇīne nitya, dhruv, gnānasvabhāvanī sanmukh thaī pariṇamatān ātmāno anubhav thāy chhe, ane tyāre temān gnānanī, ānandanī, shraddhānī, sthiratānī ādi anek paryāyo pratyakṣha vedanamān āve chhe; kemake pratyakṣha thavun, svānubhūtimān jaṇāvun evo ja bhagavān ātmāno svabhāv chhe. ahāhā...! vastu-ātmā svānubhavagochar thatān hun dravyarūpathī ek chhun, paryāyathī anek chhun em gnānamān yathārtha bhāse chhe.

have kahe chhe- ‘māṭe he pravīṇ puruṣho! tame gnānane tatsvarūp, atatsvarūp, ekasvarūp, anekasvarūp, potānā dravya-kṣhetra-kāḷ-bhāvathī satsvarūp, paranā dravya-kṣhetra- kāḷ-bhāvathī asatsvarūp nityasvarūp, anityasvarūp ityādi anekadharmasvarūp pratyakṣha anubhavagochar karī pratītimān lāvo. e ja samyaggnān chhe.’

ahāhā....! jāṇavānī dashāmān ā rīte (anekāntasvarūp jāṇīne) shuddha ek ātmadravyanun lakṣha karī (dhyānanun dhyey banāvī) anubhavagochar karī pratīti karo-em kahe chhe. vastu anubhavagochar thaīne pratītimān āve tyāre enī samyak pratīti ane samyaggnān thāy chhe em vāt chhe. tethī pratham ene khyālamān laī svānubhavapratyakṣha dvārā niḥsandeh pratīti karo em kahevun chhe. ahāhā...! pratyakṣha svānubhavanī dashāmān nityano nirṇay thatān ja ene nitya ane anitya banne dharmo siddha thaī jāy chhe. ānun nām ja samyaggnān chhe.

‘sarvathā ekānt mānavun te mithyāgnān chhe.’ ek pakṣhane ja ekānte grahaṇ karavo te mithyāgnān chhe. upādānathīy thāy ne nimittathīy thāy em ekānt grahaṇ karavun te mithyāgnān chhe, jher chhe bhāī! anekāntamān amr̥utano svād chhe, ne ekānt to jherano svād chhe bhāī! samajāṇun kāī.....?

‘pūrvokta rīte vastunun svarūp anekāntamay hovāthī anekānta arthāt syādvād siddha thayo’ evā arthanun kāvya have kahevāmān āve chheḥ-

‘एवं’ ā rīte ‘अनेकान्तः’ anekānta- ‘जिनं अलङ्गयं शासनम्’ ke je jinadevanun alaṅghya (koīthī toḍī na shakāy evun) shāsan chhe te ‘तत्त्व–व्यवस्थित्या’ vastunā yathārtha svarūpanī vyavasthiti (vyavasthā) vaḍe ‘स्वयं स्वं व्यवस्थापयन्’ pote potāne sthāpit karato thako ‘व्यवस्थितः’ sthit thayo-nishchit ṭharyo-siddha thayo.

PDF/HTML Page 3911 of 4199
single page version

je samaye paramātmasvarūp nij gnānamātra ātmānun lakṣha karīne nirṇay karavā prati udyamashīl thāy chhe tyāre andaramān je paryāy vaḷe chhe te svathī vaḷe chhe, koī paranī sahāy ke ṭeko chhe to antarmukh vaḷe chhe em emān bhāsatun nathī. shun kīdhun? svanun lakṣha karīne svatantra paṇe jyān paryāy pragaṭī tyān emān ene khyāl āvī jāy chhe ke hun mārāthī chhun ne parathī nathī; arthāt karmano uday mand paḍayo ke eno abhāv thayo māṭe sva taraphano puruṣhārtha thayo chhe em emān bhāsatun nathī. ahāhā.....! vastue hun ek chhun, ne paryāye anek chhun, ne e badhun mārāthī-potāthī chhe, parathī nahi-ām badhun gnānamān siddha-nishchit thaī jāy chhe.

ā rīte, kahe chhe, anekānta vītarāg sarvagnadevanun koīthī toḍī na shakāy evun alaṅghya shāsan chhe. anekānta to vastunun svarūp chhe, ene jain parameshvaranun shāsan kem kahyun? ahā! shaktie to darek ātmā pote andar parameshvar chhe. paṇ āvun vastunun svarūp vītarāg jain parameshvare pragaṭ karī batāvyun chhe tethī ene jain parameshvaranun shāsan ahīn kahe chhe. ahā! āvun jinadevanun shāsan alaṅghya chhe. ahā! andar jinasvarūp bhagavān ātmā chhe. je puruṣh potānā āvā nijasvarūpane abaddhaspr̥uṣhṭa, ananya, avisheṣh, niyat, asanyukta dekhe chhe te sarva jinashāsanane dekhe chhe-em samayasār gāthā 1p mān āvyun ne? ahā! ā jinashāsan alaṅghya chhe em kahe chhe.

ā rīte te arthāt anekānta vastunā yathārtha svarūpanī vyavasthiti vaḍe pote potāne sthāpit karato thako sthit thayo-siddha thayo. bhāī! pote vastutattva ek chhe te ja potānī vyavasthā nām visheṣh avasthā karavāmān vyavasthit-sunishchit chhe. ahā! nij paryāy-avasthānī vyavasthā karavāmān tattva-vastu pote ja vyavasthit chhe, potānī paryāyanī vyavasthā bījo kare e jainashāsanane mānya nathī. vastu pote ja svarūpathī evī chhe ke potānī vyavasthā (pratisamayanī avasthā) pote ja kare; bījo koī enī vyavasthā kare chhe em bhāse te bhrānti chhe. ām vastunā yathārtha svarūpanā gnān vaḍe antaramān pote potāne vāḷato thako sthit thāy chhe, nishchit thāy chhe. arthāt pote potāmān anrtadraṣhṭi karī sthir thāy chhe tyān jevī anekāntasvarūp vastu chhe tevī potāne siddha thaī jāy chhe, anubhavamān āvī jāy chhe. ahā! dharmīne ām je nirvikalpa nirṇay (nishchayarūp gnān) thayo te pote kartā thaīne karyo chhe, emān koī anya kartā bhāsato nathī. pote ja potāne pramey thayo, ne pote ja potāne pramāṇ karyo, emān paranī sahāy-apekṣhā chhe ja nahi. samajāṇun kāī.....?

ahāhā...! pote potāthī ja potāne jaṇāy, ne pote ja potāne jāṇe evo ja bhagavān ātmāno svabhāv chhe. bhāī! ā sūkṣhma paḍe paṇ kāī karavānun hoy to ā

PDF/HTML Page 3912 of 4199
single page version

karavānun chhe. niyamasār-gāthāmān āve chhe ne ke potānā shuddha svarūpanān shraddhā-gnān- ācharaṇ evān ratnatray ja niyamathī kartavya chhe.

bhāī! paryāy svadravyamān ḍhaḷīne antarlīn thatān anekāntapaṇun je vastunun svarūp chhe te vyavasthit-sunishchit thaīne (gnānamān jem chhe tem jaṇāīne) siddha thāy chhe ane niyamathī ā ja karavāyogya kartavya chhe. ā sivāy badhun thothethothān chhe. samajāṇun kāī......?

‘anekānta arthāt syādvād, jevun vastunun svarūp chhe tevun ja sthāpan karato thako, āpoāp siddha thayo.’

anekāntanī vyākhyā karatān āchārya amr̥utachandradev lakhe chhe- “ ek vastumān vastupaṇānī nipajāvanārī paraspar viruddha be shaktionun prakāshavun te anekānta chhe.” jemake -je nitya chhe te anitya chhe, ek chhe te anek chhe, abhed chhe te bhedarūp chhe ityādi. ahā! syādvādathī ek ja vastumān sattā je abhedarūp chhe te bhedarūp chhe, je (dravyarūpathī) nitya chhe te (paryāyarūpathī) anitya chhe. ek ja chījanī andaranī vāt chhe bhāī! ā ānun nām anekānta chhe. paṇ dravya potāthī chhe ne paryāy parathī chhe, vā dravya svathī paṇ chhe ne parathī paṇ chhe tathā paryāy svathī paṇ chhe ne parathī paṇ chhe-em anekānta nathī. e to (mithyā) ekānta thayun bāpā! paranī sāthe to bhagavān ātmāne sambandh ja nathī. āvyun ne kaḷashamān (kaḷash 200 mān) ke-

ātmā potāthīy prāpta thāy ne paradravyathī-devaguru shāstrathīy thāy evun anekāntanun svarūp nathī, evun jainadarshan nathī. ātmā potāpaṇe chhe ane paranā koī anshapaṇey nathī e samyak anekānta chhe. juo, āmān bījā badhā padārtha (ātmā ne tenā pariṇāmathī) kāḍhī nākhyā. juo, ā shabdonā vāñchanathī ahīn (ātmāmān) gnānanī paryāy thāy chhe em nathī; kemake vastu pote ja nitya ne anitya chhe. pahelān gnānanī paryāy bījī hatī te badalīne shabda (shāstra) jāṇavārūp thaī te potāthī ja thaī chhe, shabda sāmbhaḷavāmānthī-vāñchavāthī te thaī chhe em nathī. shabda to chhe, paṇ e nimittamātra ja chhe. samajāṇun kāī......?

are! agnānīone paradravya mārun (kārya, sukh) kare ne hun paradravyanun karun em ja anādithī bhāsyun chhe. paṇ bhāī! tārī vastu ja jyān svapaṇe chhe, parapaṇe nathī, gnānasvarūpathī tatrūp chhe, paragneyasvarūpathī nathī, tyān paranun karavāno prashna ja kyān rahyo? tathā paravastu ātmāmān (praveshatī ja) nathī to par ātmāmān kāī kare e

PDF/HTML Page 3913 of 4199
single page version

mānyun te (mānyatāthī) pararūp thaī gayo. vaḷī parathī mane gnān ne sukh thāy em mānyun eṇe parane ja ātmā mānyo, teṇe potāne mānyo ja nahi te paṇ paramān mūḍh thaī gayo, khovāī gayo, aṭavāī gayo. anekānta tene yathārtha vastusvarūp dekhāḍī jivāḍe chhe.

aho! anekānta to vastunā svarūpane yathārthapaṇe batāvanāro mahāsiddhānt chhe, kaho ke jainadarshananun mūḷ rahasya chhe. ā to ekalun sañjīvak amr̥ut chhe bhāī! oho...! āchārya parameṣhṭhī bhagavān amr̥utachandradeve anekāntanī vyākhyā daīne ekalun amr̥ut pīrasyun chhe. nitya-anitya; ek-anek, sat-asat ādi dharmo paraspar viruddha hovā chhatān teo vastune avirodhapaṇe sādhe chhe, siddha kare chhe. ā sivāy koī bījī rīte māne ke- nishchayathī paṇ thāy ne vyavahārathī paṇ thāy, upādānathī paṇ thāy ne nimittathī paṇ thāy te anekāntanā svarūpane samajyo ja nathī. ek tattva chhe te potānī vyavasthā karavāmān pote ja vyavasthit chhe. enī vyavasthā nām visheṣh avasthā (paryāy) karavāvāḷun bījun dravya hoy evun jainashāsanamān vastusvarūp nathī.

kaḷash ṭīkākāre anekāntanun svarūp samajāvatān nīche mujab kahyun chhe; anekānta arthāt syādvād, te ja jenun svarūp chhe evī sarvagnavāṇī arthāt divyadhvani chhe. ahīn koīne āhī shaṅkā thāy ke anekānta te sanshay chhe (ane) sanshay te mithyā chhe. tenā prati samādhān em chhe ke anekānta to sanshayanun dūrakaraṇashīl chhe tathā vastunā svarūpanun sādhanashīl chhe. enun vivaraṇ-je koī sattāsvarūp vastu chhe te dravya-guṇātmak chhe. emān je sattā abhedarūpathī dravya kahevāy chhe te ja sattā bhedarūpe guṇarūpe kahevāy chhe. enun nām anekānta chhe.

have kahe chhe- ‘te anekānta ja nirbādh jinamat chhe ane yathārtha vastusthitino kahenār chhe. kāī koīe asat kalpanāthī vachanamātra pralāp karyo nathī. māṭe he nipuṇ puruṣho! sārī rīte vichār karī pratyakṣha anumān-pramāṇathī anubhav karī juo.’

juo, ā jinamat kahyo. anekānta ja nirbādh jinamat chhe. gāthāmān alaṅghya pad chhe ne! teno ā artha kahyo. koī bādhā na karī shake evo anekānta ja nirbādh jinamat chhe kemake te jevī vastusthiti chhe tevī kahe chhe, vastune tevī sthāpe chhe. bhāī! ā to sarvagna parameshvaranī vāṇī bāpā! āmān asat kalpanāno sambhav ja kyān chhe? ahāhā.....! vastu jevī chhe tevī kevalagnānamān pratyakṣha thaī ane te bhagavān kevaḷīnī vāṇīmān āvī tyān asat kalpanā kevī? bhagavānanī vāṇīmān to yathātathya vastunā svarūpanun nirūpaṇ āvyun chhe. eṭale to anekāntane jinadevanun alaṅghya shāsan kahyun chhe. samajāṇun kāī......?

māṭe, kahe chhe, he nipuṇ puruṣho! ........ vichāravān samanaska chhe ne! eṭale kahe chhe- he nipuṇ puruṣho-ḍāhyā puruṣho! tame vastu jevī chhe tevī khyālamān lāvīne-vichāramān

PDF/HTML Page 3914 of 4199
single page version

PDF/HTML Page 3915 of 4199
single page version

PDF/HTML Page 3916 of 4199
single page version

PDF/HTML Page 3917 of 4199
single page version

PDF/HTML Page 3918 of 4199
single page version

PDF/HTML Page 3919 of 4199
single page version

PDF/HTML Page 3920 of 4199
single page version

ahāhā...! ātmā gnānānandasvarūp prabhu anant dharmasvarūp vastu chhe; tene paradravyothī ane parabhāvothī bhinna oḷakhāvavā māṭe āchāryadev ‘gnānamātra’ kahetā āvyā chhe. tyān ‘gnānamātravastu ātmā’ -em kahetān gnānathī viruddha je jaḍ paradravyo ane rāgādibhāvo eno to niṣhedh thaī jāy chhe, paṇ gnānanī sāthe rahenārā je darshan, sukh, vīrya ityādi