PDF/HTML Page 4021 of 4199
single page version
sūkṣhma chhe. te sthūḷ skandhamān bhaḷatān sthūḷarūpe pariṇaman kare chhe, tyān te potānī paryāyanī yogyatāthī sūkṣhmamānthī sthūḷarūpe pariṇame chhe; temān sthūḷ skandh tene kāraṇabhūt nathī. be guṇ chīkāshavāḷo ek paramāṇ, chār guṇ chīkāshavāḷā anya paramāṇun sāthe bhaḷatān chār guṇ chīkāsharūpe pariṇamī jāy chhe te potānī paryāyanī shaktinī yogyatāthī chār guṇ chīkāsharūpe pariṇame chhe. nimittanā kāraṇe te paramāṇu chār guṇ chīkāshapaṇe pariṇame chhe em nathī. ahā! utpādavyayadhruvatva e pratyek dravyano svabhāv chhe, ane tethī te (dravya) svatantrapaṇe potāthī ja utpādavyayarūpe pariṇame chhe. ahā! svasanmukhatānā antaḥpuruṣhārthapūrvak nirvikalpa anubhav thayā vinā ā kramabaddha ādinun yathārtha gnān thatun nathī. khālī kramabaddhanun nām laī puruṣhārthahīn thavun e to svachchhandatā chhe, agnān chhe.
ahā! ātmāne potānā antaraṅg svarūpanun gnān thāy tyāre ja anya jīvapudgalādi dravyonā dravya-guṇ- paryāyanun yathārtha gnān thāy chhe. ā vāt samayasār kaḷashaṭīkā, kaḷash 60mān kahī chhe. tyān kahyun chhe-“jem agni ane pāṇīnā uṣhṇapaṇā ane shītapaṇāno bhed nijasvarūpagrāhī gnānathī pragaṭ thāy chhe tem. bhāvārtha ām chhe ke-jem agnisanyogathī pāṇī ūnun karavāmān āve chhe, kahevāmān paṇ ‘ūnun pāṇī’ em kahevāy chhe, to paṇ svabhāv vichāratān uṣhṇapaṇun agninun chhe, pāṇī to svabhāvathī shītaḷ chhe-āvun bhedagnān, vichāratān ūpaje chhe.” juo, ā bhedagnān! uṣhṇatā pāṇīnun svarūp nathī, tem rāg-vikār ātmānun svarūp nathī. have ām chhe tyān rāgathī- vyavahārathī nishchay thāy em kayān rahyun? em chhe nahi.
ahā! sat chhe te utpād-vyay-dhruvasvarūp chhe. tattvārthasūtramān āve chhe ke ‘उत्पादव्ययध्रौव्ययुक्तम् सत्’, tenun ahīn utpādavyayadhruvatvashaktirūpe varṇan karyun chhe. kahe chhe-kramavr̥uttirūp ane akramavr̥uttirūp vartan jenun lakṣhaṇ chhe evī utpādavyayadhruvatva shakti. temān kramavr̥uttirūp paryāyo utpādavyayarūp chhe, ne akramavr̥uttirūp guṇo te dhruvatārūp chhe. āvā kram-akramavartī bhāvono samūh arthāt guṇaparyāyonā ek piṇḍ te dravya chhe. ātmā ane jagatanā sarva dravyo āvā utpād-vyayadhruvasvarūp sahaj potāthī chhe. ahā! āvā nij ātmadravyano nirṇay karī dravyasvabhāvamān ekākār thaī pariṇame tene svabhāv-āshrit nirmaḷ nirmaḷ paryāyono utpād thāy chhe. ānun nām dharma chhe.
prashnaḥ– samayasār, gāthā 38nī ṭīkāmān paryāyane kram-akramarūp pravartatī kahī chhe te shun chhe? uttaraḥ– hā, tyān bījī apekṣhāthī vāt chhe. tyān ‘akram’ eṭale paryāy āgaḷ-pāchhaḷ thāy chhe evo artha nathī. tyān kahyun chhe-“chinmātra ākārane līdhe hun samasta kramarūp tathā akramarūp pravartatā vyāvahārik bhāvothī bhedarūp thato nathī māṭe hun ek chhun.” have āmān gatinī paryāy ek pachhī ek thāy chhe tethī tene kramarūp pravartato bhāv kahel chhe; ne yog, kaṣhāy, leshyā ādi bhāvo ek sāthe hoy chhe tethī tene akramarūp pravartatā bhāvo kahel chhe. pratyek guṇamān thatun pariṇaman to kramavartī ja hoy chhe em yathārtha jāṇavun. lyo,
ā pramāṇe ahīn utpādavyayadhruvatvashakti pūrī thaī.
‘dravyanā svabhāvabhūt dhrauvya-vyay-utpādathī āliṅgit (-sparshit), sadr̥ush ane visadr̥ush jenun rūp chhe evā ek astitvamātramayī pariṇāmashakti.’
juo, trikāḷī svadravyanā lakṣhe thatān gnānamātra bhāvanā pariṇamanamān ekalun gnān ja nathī, paṇ gnānanī sāthe shraddhā, ānand, vīrya ādi anant shaktio bhegī ullase chhe; temān ek ‘pariṇāmashakti’ chhe. kevī chhe ā pariṇāmashakti? to kahe chhe-‘dravyanā svabhāvabhūt dhrauvya-vyay-utpādathī āliṅgit sadr̥ush ane visadr̥ush jenun rūp chhe evā ek astitvamātramayī pariṇāmashakti chhe.’ juo, shun kīdhun? ke ātmā dravya chhe tenā svabhāvabhūt dhrauvya-vyay- utpād chhe. dhrauvya-nitya ṭakavāpaṇun dravyanā svabhāvathī ja chhe, ne kṣhaṇe kṣhaṇe paryāyanā thatān utpād-vyay paṇ dravyanā svabhāvathī ja chhe. matalab ke utpād-vyay-dhrauvya traṇey parathī nathī. parane-nimittane līdhe ātmānā pariṇām upaje chhe em nathī.
PDF/HTML Page 4022 of 4199
single page version
vaḷī dravyanī je sattā-astitva chhe te dhrauvya-utpād-vyayathī āliṅgit chhe. matalab ke dhrauvya-dhruvatā ne utpād-vyay kāī traṇ bhinna-bhinna sattā nathī, paṇ traṇey maḷīne ek sattā-astitva chhe. ahāhā...! traṇeyathī āliṅgit ek astitvamātramayī pariṇāmashakti chhe. dhrauvyanī apekṣhāe te (-astitvae) sadr̥ush chhe ne utpād- vyayanī apekṣhāe te visadr̥ush chhe. ahā! āvā sadr̥ush-visadr̥usharūp ek astitvamātramayī pariṇāmashakti chhe. bahu jhīṇun bhāī! paṇ dhyān rākhe to pakaḍāy evun chhe.
bhāī! ā kāī kathā vārtā nathī. ā to tattvagnānano viṣhay-bahu sūkṣhma bāpu! kahe chhe-bhagavān ātmā dravya chhe te dhrauvya-utpād-vyay traṇene ek samayamān āliṅgan kare chhe. gajab vāt bhāī! jo dhrauvya na hoy to pariṇām shāmān thāy? ne jo utpād-vyay na hoy to pariṇām kevī rīte thāy? dhrauvya-utpād-vyay traṇey ekī sāthe hoyā vinā pariṇāmashakti banī shake nahi. tethī kahyun ke-dhrauvya-vyay-utpādathī āliṅgit evā ek astitvamātramayī pariṇām shakti chhe. ‘सद्द्रव्य लक्षणम्’ ne ‘उत्पादव्ययध्रौव्ययुक्तम् सत्’-evā je be mahān sūtro tattvārthasūtramān āvyā chhe te āmān samāī jāy chhe. ahīn astitvamātra kahīne ek sat-sattā batāvī chhe.
bhāī! pratyek dravya pratisamay potānā dhrauvya-utpād-vyayane āliṅgan kare chhe. samayasār gāthā traṇamān āve chhe ke-pratyek dravya potānā dharmonā chakrane chumbe chhe, paṇ parane sparshatun nathī. tyān kahyun chhe ke-“kevā chhe te sarva padārtho? potānā dravyamān antarmagna rahel potānā anant dharmonā chakrane chumbe chhe-sparshe chhe topaṇ jeo paraspar ekabījāne sparsha karatā nathī.” juo, ām vastusvarūp chhe chhatān keṭalāk loko māne chhe ke-karmathī vikār thāy chhe, paṇ te mānyatā barābar nathī. karmano uday jīvanī paryāyane aḍato suddhān nathī to karmanā udayathī jīvane vikār kem thāy? e to jīv pote parano saṅg kare chhe māṭe rāgādi vikār thāy chhe. are! potānā asaṅg svarūpane bhūlī agnānī jīv parano saṅg kare chhe tethī tene paryāyamān rāgadveṣhādi vibhāv bhāvo utpanna thāy chhe. bhāī! vikār thāy chhe te jīvanī potānī tevī yogyatāthī thāy chhe. parathī-karmathī te thāy chhe em chhe ja nahi.
pravachanasāramān 47 nayano adhikār chhe. temān ek ishvaranay kahyo chhe. tyān kahyun chhe-“ātmadravya ishvaranaye paratantratā bhogavanār chhe, dhāvanī dukāne dhavaḍāvavāmān āvatā musāpharanā bāḷakanī māphak.” ām jīv pote nimittane ādhīn thaīne paryāyamān parādhīn thaī vikārarūpe pariṇame evī tenāmān yogyatā chhe. karmane laīne vikār thāy chhe em chhe nahi.
ahīn kahe chhe-bhāī! tārī chījamān dhrauvya-utpād-vyayathī āliṅgit evā ek astitvamātramayī pariṇām- shakti chhe. shakti dhruv chhe te utpād-vyayarūpe paryāyamān pariṇame chhe. temān dhruv chhe te sadr̥ush ekarūp chhe, ane utpād- vyay chhe te visadr̥ush chhe. utpād-vyay ek sarakhā nathī, paraspar viruddha chhe māṭe tene visadr̥ush kahel chhe. dhavalamān temane (utpād-vyay-dhrauvyane) viruddha ane aviruddha kahyā chhe. utpād-vyay viruddha chhe, ane trikāḷī dhruv sadr̥ush te aviruddha chhe. vyay chhe te pūrva paryāyano abhāv chhe, ne utpād chhe te vartamān paryāyano bhāv chhe. ek bhāvarūp ne bījo abhāvarūp chhe, tethī utpād-vyay chhe te viruddha arthāt visadr̥ush chhe; ane dhrauvya chhe te aviruddha arthāt sadr̥ush chhe. dhruv kaho, ek kaho, sāmānya kaho, sadr̥ush kaho-badhu ek ja chhe.
ā samaje to janma-maraṇanā ant āvī jāy evī ā chīj chhe. dayā, dān, pūjā, bhakti ityādi bhāv to jīv anādithī karyā kare chhe, paṇ te kāī dharma nathī. andar ātmā shuddha chaitanyamūrti prabhu chhe, tenī antaramān draṣhṭi thayā vinā dharma thaī jāy evun svarūp nathī. are bhāī, ātmāmān koī evī shakti nathī ke vikār karāve, bhavabhramaṇ karāve. shakti ane shaktivān dravya trikāḷ dhruv pavitra paramātmasvarūp chhe, ne tene draṣhṭimān letā pavitratāno-nirmaḷ pariṇāmano utpād thāy chhe. ahīn nirmaḷ-pavitra pariṇāmanī ja vāt chhe, ahīn malinatānī vāt ja nathī. nirmaḷ pariṇām te kramavartī ane nirmaḷ guṇo te akramavartī-te badhāno samudāy te ātmā chhe em ahīn vāt chhe.
to niyamasār, gāthā 38mān trikāḷī dhruvane nishchay ātmā kahyo chhe? hā, tyān draṣhṭino viṣhay siddha karavo chhe. jenī draṣhṭi karī pariṇamatā nirmaḷ-nirmaḷ pariṇām thayā kare te draṣhṭino viṣhay tyān batāvavo chhe. tethī tyān trikāḷī dhruvane nishchay ātmā kahyo ne paryāy nirmaḷ ho topaṇ te vyavahār ātmā chhe em tyān kahyun chhe. dhyān rākhīne samajavun bāpu! ā viṣhay bahu sūkṣhma gambhīr chhe. koī nishchay- nishchay ek ekalun
PDF/HTML Page 4023 of 4199
single page version
kahyā kare to em vāt nathī. ahāhā...! andar kāraṇaparamātmā-nityānand, chidānand dhruv prabhu-trikāḷ birāje chhe. tenī pratīti-antardraṣhṭi ane anubhav thatān je nirmaḷ-nirmaḷ paryāyano utpād thāy tene ahīn ātmā kahyo chhe. apekṣhā barābar samajavī joīe.
juo, ahīn pariṇāmashaktinī vāt chāle chhe. koīne em thāy ke 18mī utpādavyayadhruvatvashakti ane ā 19mī pariṇāmashakti banne ek chhe; paṇ em nathī. kramavr̥uttirūp ane akramavr̥uttirūp vartan jenun lakṣhaṇ chhe evī utpādavyayadhruvatvashakti kahī, jyāre ahīn ā pariṇāmashaktimān, dhrauvya-vyay-utpādathī āliṅgit sadr̥ush ane visadr̥ush jenun rūp chhe evā ek astitvamātramayī pariṇāmashakti-em kahel chhe. ām bannemān pher chhe.
bhāī! sadr̥ush ane visadr̥ush evā banne svabhāvavāḷun tārun astitva chhe. utpād-vyay visadr̥ush arthāt viruddha chhe, ne dhruv te sadr̥ush arthāt aviruddha chhe. samayasār, gāthā 3nī ṭīkāmān ā vāt āvī chhe. tyān kahyun chhe-“jeo ṭaṅkotkīrṇa jevā (shāshvat) sthit rahe chhe ane samasta viruddha kārya ane aviruddha kāryanā hetupaṇāthī jeo hammeshān vishvane upakār kare chhe-ṭakāvī rākhe chhe.” āmān utpād-vyayane viruddha kārya kahel chhe, ne dhrauvyane aviruddha. ahīn shaktinā varṇanamān tene sadr̥ush-visadr̥ush kahel chhe. dhrauvya trikāḷ ekarūp chhe tethī sadr̥ush ane paryāy utpād-vyayarūp- bhāv-abhāvarūp em bepaṇe chhe tethī visadr̥ush chhe. ahā! āvā sadr̥ush-visadr̥usharūp ek astitvamātramayī pariṇāmashakti chhe.
have je pariṇaman thāy chhe te guṇamānthī thāy chhe ke dravyamānthī thāy chhe? ‘chiddavilās’mān ānun samādhān karyun chhe ke-dravya pariṇame chhe, guṇ nahi. pariṇamanashakti dravyamān chhe e bābat chiddavilāsamān nīche mujab spaṣhṭīkaraṇ karyun chheḥ “koī prashna kare chhe ke-guṇadvārathī je pariṇati ūpajī te guṇanī chhe ke dravyanī chhe? jo guṇanī hoy to guṇo anant chhe tethī pariṇati paṇ anant hoy; ane (jo te pariṇati) dravyanī hoy to guṇapariṇati shā māṭe kaho chho?-
tenun samādhānaḥ– e pariṇamanashakti dravyamān chhe; dravya guṇono puñj chhe, te potānā guṇarūpe pote ja pariṇame chhe; tethī guṇamay pariṇamatā (tene) guṇaparyāy kahīe. tethī dravyanī pariṇati, guṇanī pariṇati-em to kahīe chhīe; parantu ā pariṇamanashakti dravyamānthī uṭhe chhe, guṇamānthī nahi. enī sākṣhī sūtrajīmān (tattvārthasūtramān) dīdhī chhe ke- ‘द्रव्याश्रया निर्गुणा गुणाः’ dravyanā āshraye guṇ chhe, guṇanā āshraye guṇ nathī. ‘गुणपर्ययवद् द्रव्यम्’ (- guṇaparyāyavāḷun dravya chhe)-em paṇ kahyun chhe. paryāyavāḷun dravya ja kahyun, (paṇ) guṇ na kahyo.”... “pariṇamanashakti dravyathī chhe. dravya guṇalakṣhaṇarūpe pariṇame chhe, tethī kram-akram svabhāv dravyano kahyo chhe.” ane ahīn paṇ kramavartī paryāy ane akramavartī guṇono samudāy te ātmā em pratham vāt karī chhe.
juo, dhrauvya-vyay-utpād em traṇathī āliṅgit sadr̥ush ane visadr̥ush jenun rūp chhe evī pariṇāmashakti pariṇame chhe to pariṇati dravyamānthī uṭhe chhe, guṇamānthī nahi. māṭe shakti ane shaktivān evo je bhed chhe tenun lakṣha chhoḍī de, kemake bhedanā lakṣhe samyagdarshan ādi nirmaḷ pariṇām thatā nathī. bhed chhe te to abhedane batāvavā pūrato chhe. tethī bhedanun lakṣha chhoḍī abhedane grahaṇ kar. ahāhā...! abhed ekarūp sāmānya abaddhaspr̥uṣhṭa je dhruv svabhāvabhāv chhe tenī draṣhṭi karī temān ja ekāgra thā; tethī samyagdarshan ādi dharma pragaṭ thashe. mārag ā chhe bhāī!
ahīn dravyadraṣhṭi karāvavī chhe. pariṇāmashakti chhe arthāt pariṇām dravyano svabhāv chhe eṭale dravyanun pariṇaman thatān tenī visheṣhatā-guṇanun pariṇaman-thāy chhe, tethī pariṇati dravyathī uṭhe chhe, guṇathī nahi. dravya pote ja potānī visheṣhatārūp pariṇamī jāy chhe. ahāhā...! dharma karavo hoy to āvī je potānī chīj chhe tenun gnān bhalī prakār karavun paḍashe bhāī! ā tamārān hīrā-motī ne bāg-baṅgalā temān kām nahi āve. ā to phurasad laīne samajavā jevī chīj chhe bāpu!
pariṇāmashakti kahī temān shaktithī pariṇati uṭhatī nathī. kharekhar dravya ja drave chhe, dravyathī pariṇati uṭhe chhe. pañchāstikāy gāthā 9mān mūḷ pāṭhamān kahyun chhe ke-“te te sadbhāvaparyāyone je दवियदि–द्रवति-drave chhe-गच्छदि– गच्छति- pāme chhe, tene (sarvagno) dravya kahe chhe-ke je sattāthī ananyabhūt chhe.” ā mūḷ pāṭh chhe. ahīn guṇ drave chhe em nathī kahyun, paṇ dravya drave chhe em kahyun chhe. shrī jayasenāchāryadevanī ṭīkāmān paṇ ahīnnī māphak ja ‘द्रवति गच्छति’ no ek artha to ‘drave chhe arthāt pāme chhe’ em karavāmān āvyo chhe, te uparānt ‘द्रवति eṭale svabhāvaparyāyone drave chhe ane गच्छति eṭale vibhāvaparyāyone pāme chhe’ evo bījo artha paṇ tyān karavāmān āvyo chhe. ahīn to dravya shuddhatārūpe
PDF/HTML Page 4024 of 4199
single page version
pariṇame chhe em vāt chhe, ahīn ashuddhatānā pariṇamananī vāt ja nathī. pariṇaman thāy te pariṇāmashaktinun kārya chhe, paṇ te pariṇaman dravyamānthī uṭhe chhe, guṇamānthī nahi. dravya pote guṇ-lakṣhaṇarūpe pariṇame chhe tethī kram-akramasvabhāv dravyano kahyo chhe. āvī jhīṇī vāt! bhāṣhā to saraḷ chhe, paṇ bhāv uṇḍo gambhīr chhe.
dravyanun pariṇaman thāy chhe tyāre bhegun guṇanun pariṇaman avinābhāvīpaṇe hoy chhe, paṇ ahīn dravya द्रवति- drave chhe em kahīne bhedanī vāsanā maṭāḍī dravyadraṣhṭi karāvī chhe. pāṇīmān jem taraṅg uṭhe chhe tem vastu je dravya chhe temān taraṅg uṭhe chhe. guṇ drave chhe, paryāy drave chhe em kahevāmān āve chhe te bhedanun kathan chhe. vāstavamān ānandanī je pariṇati uṭhe chhe te ānand guṇamānthī nahi, dravyamānthī uṭhe chhe. samyagdarshanarūp nirmaḷ shraddhānanī je pariṇati uṭhe chhe te shraddhā guṇamānthī nahi paṇ dravyamānthī uṭhe chhe. shraddhā guṇ samyagdarshanarūpe thayo chhe e to bhedakathan chhe. paramārthe trikāḷī dravya je bhagavān ātmā chhe te samyagdarshanarūpe pariṇat thāy chhe. ām guṇ pariṇame chhe em na letā dravya pariṇame chhe em levun paramārtha chhe. bhāī! ā to vītarāg bhagavānano mārga! e to vītarāgatāmay ja hoy chhe. ahā! te vītarāgatā kem prāpta thāy? to kahe chhe-trikāḷī shuddha je nij ātmadravya chhe tenun lakṣha karī pariṇamatā vītarāgatā prāpta thāy chhe. āvo mārag jem chhe tem yathārtha jāṇavo-samajavo joīe. ahā! ātmā ek samayamān anant svabhāvano sāgar chhe. teno āshray letā anant shaktinā pariṇaman sahit dravya-ātmā uchhaḷe chhe; tene pariṇāmashakti kāryarūp-pariṇat thaī em bhedathī kahevāmān āve chhe.
prashnaḥ– have āvo navo mārag kayānthī kāḍhayo? uttaraḥ– ā navo mārag nathī bhāī! ā to anantā tīrthaṅkaroe divyadhvani dvārā batāvelī vāt chhe. ane te paramparāe anādithī pravāharūpe chālī āvī chhe. ā vāt hamaṇān chālatī na hatī ane ahīnthī prasiddhimān āvī tethī navī lāge chhe.
prashnaḥ– shun āvun samajyā vinā dharma na thāy? uttaraḥ– bhāī! pratham dharma shun chhe, ne te kem thāy te badhun jāṇavun-samajavun joīe. tattvanī vāstavik samajaṇ karyā vinā tattvadraṣhṭi-antarmukh draṣhṭi kevī rīte thāy? ane antarmukh draṣhṭi thayā vinā dharma kevī rīte thāy? anant kāḷanān duḥkh maṭāḍavāno upāy to barābar jāṇavo joīe ne?
prashnaḥ– to shun tiryañch samakit pāme tene āvun badhun gnān hoy chhe? uttaraḥ– hā, tiryañchone samyagdarshan thatān sāte tattvonun gnān-shraddhān thaī jāy chhe. mārun dravya je ā pūrṇa ānandasvarūp chhe te hun jīvatattva chhun, duḥkhanun vedan te āsrav, bandh chhe; ā ānandanun vedan thayun te samvar, nirjarā chhe. ām, shabdonun bhale tene gnān na hoy to paṇ, bhāvanun bhāsan tiryañch samyagdraṣhṭine paṇ barābar hoy chhe. mokṣhamārga prakāshakamān ā viṣhayano khulāso karyo chhe. bhogabhūmimān kṣhāyik samakitī tiryañcho chhe temane sāt tattvanā bhāvanun bhāsan yathārtha hoy chhe. samyagdarshan thavā pahelān tiryañchanā āyuṣhyano bandh paḍī gayo hoy to te jīv bhogabhūmino tiryañch thāy chhe. te kṣhāyik samakit laīne paṇ tiryañchamān jāy chhe. have te jīvane tyān kadāch sāt tattvanā nāmanī khabar na hoy paṇ, sāte tattvonā bhāvanun yathārtha bhāsan to hoy chhe.
dravya sat, guṇ sat ane paryāy sat em te traṇe sat kahevāy, paṇ vāstavamān sat traṇ nathī, traṇe maḷīne ek sat chhe. sat dravyanun lakṣhaṇ chhe. ahāhā...! dhrauvya-vyay-utpādathī āliṅgit sat dravyanun lakṣhaṇ chhe. ā rīte jagatanān sarva dravyo sat chhe. tethī sarva dravyonun ṭakīne badalavāpaṇun chhe te potapotānā svabhāvathī ja chhe, koīnā kāraṇe bījā koīnun badalavāpaṇun chhe ja nahi. ā pramāṇe sva-paranī sattā bhinna-bhinna hovā chhatān, paravastunā kāryo hun karun chhun em je māne chhe te paravastunī svatantra sattāno inkār karī, parane potāne ādhīn mānī tenī svādhīnatāne haṇavā ichchhe chhe. paṇ are, paravastu tene ādhīn thaīne pariṇamatī nathī. pariṇāme agnānī jīv paranā āshraye pariṇamato thako ākuḷ-vyākuḷ thaī potānī sattāne ja haṇe chhe. agnānī paranī sattāmān ghālamel karavā jāy chhe, paṇ em banavun sambhavit nathī, tethī tyān visamvād ūbho thāy chhe, tenī shānti haṇāy chhe, tene ashānti ane duḥkhapūrṇa sansār ja phaḷe chhe. ā pramāṇe tattvanā vāstavik svarūpane jāṇyā vinā jīv duḥkhī thāy chhe.
PDF/HTML Page 4025 of 4199
single page version
dravyanā svabhāvabhūt dhrauvya-vyay-utpādathī āliṅgit astitvamātramayī pariṇāmashakti chhe. dhrauvya-vyay- utpādane āliṅgan karavun e dravya-svabhāv chhe. dravya potānā guṇaparyāyarūp dharmone chumbe chhe, paṇ dravya parane chumbatun nathī. tethī karme jīvane herān karyo chhe e mānyatā barābar nathī; kemake karmano uday jīvanā vikārane aḍato nathī, ne jīvano vikār karmanā bandhane aḍato nathī. jīv potānā ulaṭā pariṇamananī yogyatāthī chār gatimān rakhaḍe chhe. ahā! tārī ashuddhatā paṇ moṭī ane shuddhatā paṇ moṭī-em anubhavaprakāshamān kahyun chhe. potānī ashuddhatāthī jīv rakhaḍe chhe, karmanā kāraṇe rakhaḍe chhe em nathī. ahā! tīrthaṅkaradevanī om vāṇī jīve anant vār sāmbhaḷī chhe, paṇ ene tattvadraṣhṭi thaī nahi, potānā pariṇām dravya sanmukh vaḷyā nahi te teno potāno doṣh chhe, temān karmano uday bīlakul kāraṇ nathī. (karmano uday to nimittamātra chhe).
chiddavilās pā. 33 upar pariṇāmashaktinā varṇanamān kahyun chhe ke-“ek abhed vastumān sarva siddhi chhe, jem chandra ane chandrano prakāsh ek ja chhe. sāmānyatāthī nirvikalpa chhe; visheṣhatāthī shiṣhyane pratibodh karavāmān āve tyāre jem jem shiṣhya, gurunā pratibodhavāthī guṇanun svarūp jāṇī jāṇīne visheṣh bhedī thato jāy tem tem te shiṣhyane ānandanā taraṅg uṭhe, te samaye vastuno nirvikalpa āsvād kare. ā kāraṇe guṇ-guṇīno vichār yogya chhe. guṇanā visheṣhane (pariṇām) kahyā chhe; ā pariṇāmathī ja utpād-vyay vaḍe vastunī siddhi chhe em kahīe chhīe. ” ām bhed dvārā abhedanun gnān karāvavānun prayojan chhe.
ā shaktinun pariṇaman dravyamānthī uṭhe chhe, guṇamānthī nahi, kemake guṇ dravyanā āshraye chhe, guṇanā āshraye guṇ nathī. vaḷī guṇaparyāyavāḷun dravya chhe em kahyun chhe tyān paryāyavāḷun dravya ja kahyun (paṇ) guṇ na kahyo. ām guṇabhedanī vāsanā maṭāḍī dravyadraṣhṭi karāvī chhe.
prashnaḥ– jo em chhe to ā shaktione judī judī samajavānī kasarat shun kām karavī? uttaraḥ– are bhāī! ā shaktio yathārtha samaje to antaramān ānandanā taraṅg uchhaḷe evī svabhāvadraṣhṭino puruṣhārtha jāgrat thāy chhe. ā samajavun te khālī ‘kasarat’ nathī, paṇ anant kāḷano thāk utāravānā puruṣhārthano mārag chhe bāpu! ekek shaktine yathārthapaṇe samajī shaktivān dravyanī draṣhṭi kare tyān abhed ek gnānamātra vastu ātmānun pariṇaman thāy chhe ne bhegī temān anantī shaktio ek sāthe uchhaḷe chhe. ā rīte anant guṇathī abhed nij ātmavastunī draṣhṭi karāvavā ā shaktionun varṇan chhe. vastu-ātmā svabhāvathī anekāntamay kevī rīte chhe arthāt temān anant dharmo kaī rīte chhe te spaṣhṭa jāṇavā-samajavā āchāryadeve ahīn shaktionun varṇan karyun chhe. tyān bhedavāsanāmān na rokāvun, kemake bhedanā lakṣhe samyagdarshan ādi nirmaḷ paryāy pragaṭatī nathī. āvī vāt!
have āvī tattvagnānanī vāt sūkṣhma paḍe eṭale atyāre to loko bahāramān-sthūḷ rāgamān rokāī gayā chhe. vrat karo, dayā pāḷo, tap karo, bhakti karo-ityādi ācharaṇamān dharma thavānun mānī tyān rokāī gayā chhe. paṇ e to badho shubharāg chhe bhāī! e to bandhanun ja kāraṇ chhe. enāthī tun dharma thavānun māne e to mithyābhāv chhe.
prashnaḥ– to gnānī paṇ dayā, dān, vrat, tap, bhakti ādi ācharaṇ kare chhe ne? uttaraḥ– are bhāī! asthānanā rāgathī ne ashubhathī bachavā māṭe gnānīne dayā, dān, vrat ādino shubharāg āve chhe, paṇ tene te hey māne chhe. gnānī tene dharma ke dharmanun sādhan mānatā nathī. gnānīnī pariṇatimān vratādi vyavahār bhale ho, chhatān paṇ enāthī judun shuddhatānun pariṇaman tene antaraṅgamān varte chhe; te shuddhatāmān tanmay chhe, ne rāgamān atanmay chhe. kharekhar tene svabhāv sanmukhī utpād-vyayamān nirmaḷatā thaī chhe, ne temān rāgano pravesh nathī; rāg to bhinna gneyapaṇe rahī jāy chhe, ne tenun gnān svakāḷamān samāy chhe. rāg te chaitanyano svakāḷ nathī, parakāḷ chhe, parapariṇati chhe. ahāhā...! gnān ne rāg-banne samakāḷe ne samakṣhetre hovā chhatān ek (-gnān) svakāḷ ane bījo parakāḷ. aho! kevun sūkṣhma bhedagnān! ā to alaukik vītarāgī vignān bhāī! je gnānīne pragaṭ thayun hoy chhe. agnānī to rāgane upādey māne chhe. ām vratādi hovā chhatān gnānī-agnānīnā abhiprāyamān ghaṇo pher chhe. āvī vāt! samajāṇun kāī!
have keṭalāk to samajyā vinā vrat-paḍimā laī le chhe; be, pāñch, agiyār paḍimā-are, jo paḍimā pandar hoy to agnānī jīvo pandar paḍimā paṇ laī le. kemake temane paḍimānā svarūpanīy khabar nathī, ne nij chaitanyavastunā
PDF/HTML Page 4026 of 4199
single page version
svarūpanīy khabar nathī. are, teo to bichārā āndhaḷe-baherun kūṭe rākhe chhe. ek tyāgī kahetā hatā ke-men paḍimā līdhī chhe to kharī, paṇ paḍimā mārī pāse āvī chhe ke nahi enī mane khabar nathī. lyo, tattva samajyā vinā āvun badhun bahāramān chālyā kare chhe; paṇ ā koī mārag nathī bhāī!
shāstramān vrat-avratamān chhāyā-ātapano pher kahyo chhe ne? hā, kahyo chhe; shāstramān em kahyun chhe ke taḍake ūbhā rahevā karatā chhānyāmān ūbhā rahevun sārun chhe, arthāt avrat karatān vrat sārun chhe, bhalun chhe. paṇ kone? ke jene antaramān shuddha antaḥtattvarūp nij ātmānun bhān thayun chhe, ānandanā anubhavanī vr̥uddhi thaī chhe tene avratano vikalpa chhūṭī vratano vikalpa āve chhe, ane tenā e (vratane) avratanī dashā apekṣhā sāro kahyo chhe. ahāhā...! jene samyagdarshanapūrvak ānandanī dhārā visheṣhatāe pragaṭī chhe tene pāñchamā guṇasthānamān vrat-paḍimā levāno vikalpa uṭhe chhe ane te yathārtha vyavahār chhe; paṇ agnānīne e vāt lāgu paḍatī nathī, kemake tene yathārtha vrat (samyagdarshanapūrvakanā) chhe kayān? (vyavahārābhās chhe). ā to-
chothā guṇasthānavartī sarvārthasiddhinā dev karatān pāñchamān guṇasthānavartī shrāvakane vratanā vikalpa vakhate paṇ andar shāntinī visheṣh dhārā hoy chhe, ane tenā vikalpane chhāyā kahevāmān āvī chhe. kharekhar to tyān antaramān ānandarasanī dhārā pragaṭī chhe te kharī chhāyā chhe. sāthe vratādino vikalpa hoy chhe tene vyavahārathī upachāramātra chhāyā kahevāmān āve chhe. āvī vāt chhe. lyo,
ahīn ā pramāṇe ogaṇīsamī pariṇāmashaktinun varṇan pūrun thayun.
‘karmabandhanā abhāvathī vyakta karavāmān āvatā, sahaj, sparshādishūnya (-sparsha, ras, gandh ane varṇathī rahit) evā ātmapradeshosvarūp amūrtatvashakti!
ahāhā...! gnānalakṣhaṇathī lakṣhit bhagavān ātmāmān ek amūrtatva nāmanī shakti chhe. shun kīdhun? je indriyagrāhya nathī, atīndriyagnān dvārā ja je jāṇavāmān-anubhavamān āve chhe evābhagavān ātmāno, kahe chhe, amūrtatva svabhāv chhe, karmabandhanā abhāvathī tenun vyaktarūpe pariṇaman thāy chhe. samasta karmono abhāv thaīne siddhadashā pragaṭe chhe tyāre sākṣhāt pūrṇa amūrtapaṇun vyakta-pragaṭ thāy chhe. ane chothe guṇasthāne jeṭalo karmabandhano abhāv chhe eṭalun ā amūrtatvashaktinun pariṇaman thāy chhe. ahāhā...! anant guṇono samudāy prabhu ātmā chhe. tenī sanmukhanī draṣhṭi-dravyadraṣhṭi thatān anant guṇono ek-ek ansh paryāyamān pragaṭ thāy chhe, ane tyāre bhegī ā amūrtatvashakti paṇ anshe vyaktarūpe pariṇame chhe.
ahā! rāgathī khasīne trikāḷī shuddha dravyano āshray letā anant guṇamān anshe amūrtapaṇānun vyakta pariṇaman thāy chhe, ātmapradeshorūp amūrtapaṇun pragaṭ thāy chhe. em ātmā chhe to amūrta chīj, paṇ karmanā sambandhathī tene rūpī kahevāmān āve chhe. samyagdraṣhṭine je rāgādi bhāv chhe tene paṇ rūpī-mūrta kahe chhe. rāg pudgalanā pariṇām chhe māṭe te rūpī chhe. dravyasvabhāvanī draṣhṭipūrvak jeṭalī svarūpalīnatā thāy chhe teṭalo karmabandhano abhāv thāy chhe, ne teṭalā pramāṇamān rāganā abhāvarūp je shuddhatva-pariṇaman vyakta thāy chhe te amūrtatvashaktinun pariṇaman chhe. sādhakane bhale pūrṇa pragaṭ na thāy topaṇ anshe amūrtatvashaktinun vyaktarūpe pariṇaman thāy chhe, ane te pariṇaman sparsha-ras-gandh- varṇathī rahit hoy chhe.
āsrav adhikāramān ā vāt līdhī chhe. chothā guṇasthāne dravyadraṣhṭi thatān jeṭalā anshe shuddhi pragaṭ thāy chhe teṭalā anshe tyān kampanano abhāv thaīne ajogapaṇun vyakta thāy chhe. te ja pramāṇe amūrtatvashaktinun paṇ vyakta pariṇaman chothā guṇasthānamān thāy chhe. niṣhkrayatvashaktinun varṇan have pachhī āvashe. ātmāno anubhav thatān gnānīne paryāyamān anshe niṣhkriyatva shaktinun pariṇaman thāy chhe, tyān akampadashā thāy chhe. āvī vāt!
ā badho abhyās karavo joīe bhāī! tiryañchane samyagdarshan thāy chhe paṇ tene bījā shalya hotā nathī. (sharīrādimān) ekatvabuddhinun ek ja shalya hoy chhe ane te thatān chhūṭī jāy chhe. ahīn manuṣhyapaṇāmān to ghaṇā
PDF/HTML Page 4027 of 4199
single page version
shalya ane ghaṇā badhā viparīt āgrah hoy chhe. māṭe te anekavidh shalyane dūr karavā sāru anek prakāre tattvābhyās karī sāchun gnān karavun joīe.
ahā! gnānasvarūpī ātmā sadāy amūrta ja chhe; amūrtatva e teno svabhāv chhe ne te guṇaparyāyamān vyāpe chhe; jethī tenā guṇo amūrta ane paryāyo paṇ amūrta chhe. are bhāī! gnānamātra bhāvamān mūrtapaṇāno pravesh ja nathī, temān karmano sambandh ne dehano sambandh kayāny āvato nathī. ahā! asharīrī chaitanyabimb-bīnamūrat chinmūrat prabhu-tene mūrta dehanā sambandhathī oḷakhavo e to kalaṅk chhe, mithyābhāv chhe. are bhāī! potānī anant chaitanyashaktimān bhagavān ātmāe mūrtapaṇāne-dehane, karmane ne rāgādi vikārane kadī grahyān ja nathī; e to sadāy amūrtapaṇe shobhī rahyo chhe. hamaṇān paṇ shuddhanayathī jotān ātmā karmanā sambandh rahit abaddha-aspr̥uṣhṭa ane rāganā sambandh rahit chhe. dharmī jīv antardraṣhṭi vaḍe potānā ātmāne karmanā sambandh vagarano amūrta anubhave chhe. ahāhā...! trikāḷī dravya-bhagavān ātmā trikāḷ amūrta ane tenī svabhāvadraṣhṭimān je nirmaḷ paryāy pragaṭī te paṇ amūrta-deh, karma ane varṇādibhāvothī rahit chhe. tathāpi atyāre to ātmā karmanā sambandhavāḷo chhe, dehavāḷo chhe, mūrta chhe, vikārī chhe em ja je anubhavyā kare chhe te ātmā-anātmānā vivekarahit mithyādraṣhṭi chhe.
to shāstromān jīvane mūrta paṇ kahyo chhe ne? hā, kahyo chhe; sansāradashāmān jīvane mūrta karmo sāthe nimitta sambandh chhe tethī tenun gnān karāvavā upachārathī tene mūrta kahyo chhe; topaṇ nishchayathī jeno sadāy amūrtasvabhāv chhe ane upayogaguṇ vaḍe je samasta anya dravyothī adhik chhe evā jīvane varṇādirūp mūrtapaṇun jarāy nathī. samayasār gāthā 62mān, varṇādi bhāvo sāthe jīvanun tādātmya mānanārane kahyun chhe-“he mithyā abhiprāyavāḷā! jo tun em māne ke ā varṇādik sarva bhāvo jīv ja chhe”-arthāt jīv mūrta ja chhe, “to tārā matamān jīv ane ajīvano kāī bhed raheto nathī.” vaḷī sansārī jīvo mūrta chhe em jo tun kahe to mūrta to pudgal ja hoy chhe tethī tārī mānyatāmān pudgal ja jīv ṭharyo, judo jīv to rahyo nahi; mokṣhadashāmān paṇ mokṣha to pudgalano ja thayo. māṭe nyāy to ā ja chhe ke mokṣhadashāmān ke sansāradashāmān bhagavān ātmāno sadā amūrta-svabhāv ja chhe. (juo samayasār gāthā 63-64).
ahīn ‘karmabandhanā abhāvathī vyakta karavāmān āvatā... ātmapradeshosvarūp amūrtatvashakti’-em kahīne trikāḷī shakti ane tenī nirmaḷ paryāy batāvī chhe; tem ja sansāradashāmān karmabandhanun nimittapaṇun chhe em paṇ batāvyun chhe. ātmāne sansāradashā chhe tyāre tenā nimittarūp karmano sambandh paṇ chhe, paṇ te kr̥utrim upādhirūp chhe, ne te abhūtārtha chhe, je jīv potānī avasthānī ashuddhatāne tathā tenā nimittane jem chhe tem jāṇī, tathā potānī shaktine oḷakhī, shaktivān nij ātmadravyanā āshraye pariṇame chhe tene ashuddhatā ṭaḷī shuddhatā pragaṭe chhe, ne tyāre karmabandhanā abhāvapūrvak ātmapradesho sahaj-svābhāvik amūrtapaṇe vyakta thāy chhe. ām sahaj sparshādishūnya ātmapradeshosvarūp amūrtikapaṇun trikāḷ chhe te paryāyamān vyakta thāy chhe. āvī vāt! samajāṇun kāī...? ‘samajāṇun kāī...? ’ -eṭale kaī paddhatie kahevāy chhe teno khyāl āve chhe ke nahi? bākī vāstavik samajaṇ karī antar-anubhav kare e to nyāl thaī jāy, ene ātmā pratyakṣha thaī jāy evī ā vāt chhe
ahā! chaitanyamūrti prabhu ātmā sadāy amūrta chhe, ne ā sharīr to mūrta ja chhe. atyāre paṇ bannenān lakṣhaṇ judān chhe. ahā! ām lakṣhaṇabhed vaḍe bannenī bhinnatā jāṇīne he bhāī! tun mūrta sharīrano pāḍoshī thaī jā. ahāhā...! jevā siddha prabhu amūrta, tevo ja tun amūrta chho. māṭe mūrta sharīranī kriyāthī bhinna evā tārā chaitanyasvarūpane jāṇ. ā indriyādi mūrta padārtho tārā kāī nathī. māṭe tyānthī lakṣha haṭhāvī, upayogane svasvarūpamān joḍī de. arere! vignānaghan prabhu ātmā mūrta kalevaramān mūrchhāī jāy e to mahā kalaṅk ne mahā viparītatā chhe.
bhāī! yathārtha samajyā vinā (ekānte) karmathī rāg thāy, ne rāgathī-shubharāgathī dharma thāy em tun māne paṇ te barābar nathī. jo karmathī rāg thāy to karma-pudgal ja sansār thayo, paṇ sansār to jīvanī vikārī paryāy arthāt vibhāv dashā chhe, ane te potānī yogyatāthī thaī chhe, karmane laīne nahi. tathā jo shubharāgathī dharma thāy to shubharāg ja dharma ṭharyo, paṇ dharma to vītarāgatārūp chhe. ahā! ā pramāṇe yathārtha tattvadraṣhṭi thayā vinā, ātmabhān vinā koī munipaṇun-dravyaliṅg bahāramān aṅgīkār kare, paṇ tethī shun? shrī pravachanasāramān tene sansāratattva kahyun chhe. dravyaliṅg dhāraṇ kare, pañch
PDF/HTML Page 4028 of 4199
single page version
mahāvratādi pāḷe, chhatān jo vastusvarūpane bījī rīte māne to evā nagna digambar jain sādhune pravachanasāranī gāthā 271mān sansāratattva kahel chhe. rāg ane puṇyanā bhāvane potānā mānanārane, hitarūp mānanārane mokṣha ke mokṣhano mārag hoto nathī; te to sansārī ja chhe; ane karmanā sambandhe pariṇame te paṇ sansārī ja chhe.
are bhāī! ātmānī paryāyamān vikār chhe, karmano sambandh chhe-em jāṇavun te vyavahār chhe, ane chaitanyamūrti prabhu ātmā vikār ne bandhanathī rahit chhe evā enā chinmātra svabhāvane jāṇavo te nishchay chhe. tyān je jīv ekānte vyavahārane ja svīkārī tenā āshrayamān aṭakī rahe chhe te sansārī mithyādraṣhṭi chhe; ne je jīv chinmātra shuddha ātmadravyano āshray kare chhe te samyagdraṣhṭi chhe, dharmātmā chhe; tene shuddha dravyanā āshraye paryāy nirmaḷ-nirmaḷ thatī jāy chhe, ane karma sātheno sambandh maṭato jāy chhe, ne krame sākṣhāt siddhadashānī prāpti thāy chhe. tyān ātmāno amūrtasvabhāv pūrṇa khīlī jāy chhe. āvo mārag chhe bhāī! yogasāramān yogīndudeve kahyun chhe ne ke-
sharamajanak janmo ṭaḷe, pīe na jananīkṣhīr.
bhāī! bhavathī chhūṭavun hoy, asharīrī thavun hoy to dhyān vaḍe tārā antaramān asharīrī gnānasvabhāvane dekh; tene dhyātān param sukhamay asharīrī siddhadashā thashe; pachhī pharīvār bījī mātānun dūdh nahīn pīvun paḍe.
ā pramāṇe vīsamī amūrtatvashakti purī thaī.
‘samasta, karmathī karavāmān āvatā, gnātr̥utvamātrathī judā je pariṇāmo te pariṇāmonā karaṇanā uparamasvarūp (te pariṇāmonā karavānī nivr̥uttisvarūp) akartr̥utvashakti. (je shaktithī ātmā gnātāpaṇā sivāyanā, karmathī karavāmān āvatā pariṇāmono kartā thato nathī, evī akartr̥utva nāmanī ek shakti ātmāmān chhe.)’
juo, karmanā nimitte, karmanā nimittanā āshrayathī karavāmān āvatā je rāgādi pariṇām teno kartā ātmā nathī. āṭh karmanā nimitte je shubhāshubh pariṇām thāy chhe te saghaḷā gnātr̥utvamātrathī judā pariṇām chhe, anātma pariṇām chhe, asvabhāvabhāvo chhe; bhagavān ātmā teno kartā nathī. oho! samakitīne je svarūpanān nirmaḷ gnān- shraddhān pragaṭ thayān chhe tenā bhegun rāgādinun akartr̥utva paṇ pragaṭayun ja hoy chhe, jethī gnānī-dharmī jīv rāgādino kartā thato nathī. ahā! āvo ātmāno akartā svabhāv chhe.
ahā! ātmāmān akartāpaṇāno ek guṇ chhe. tenun kārya shun? ke karmanā nimittanā āshraye utpanna thayelā puṇya-pāpanā vikārī bhāv tene kare nahi, karavānī nivr̥uttisvarūp pariṇame te enun kārya chhe. bas, vikārathī nivartavun... nivartavun... nivartavun ne svarūpamān-gnānasvabhāvamān ṭharavun ja ṭharavun e enun kārya chhe. ahā! siddha paramātmānun je kārya nathī te (-vikār) bhagavān ātmānun kārya nām kartavya nathī. āvo ja ātmāno akartr̥utva svabhāv chhe.
prashnaḥ– to shun gnānī-dharmī puruṣhane rāg hoto ja nathī. uttaraḥ– bhāī! em vāt nathī. asthiratānā kāḷamān dharmīney yathāsambhav shubhāshubh hoy chhe, paṇ tenun shraddhān-gnān ām chhe ke ā vikār mārun svarūp nathī, mārun kartavya nathī. hun to ek gnānānandasvarūp prabhu gnāyak chhun, ne temān ṭharun e ja mārun kartavya chhe. ām paryāyamān gnānīne dayā, dān ādi rāganā pariṇām chhe, paṇ tenun ene kartr̥utva nathī. gnān sāthe rāganun akartāpaṇun niyamathī gnānīne pragaṭ thayun ja hoy chhe. samajāṇun kāī...?
tyāre koī vaḷī kahe chhe-ātmā karmane kare ne karmane bhogave. are, tun shun kahe chhe ā bhāī? anantaguṇanidhān prabhu ātmāmān evī koī shakti ja nathī je karmane kare ne karmane bhogave. e to agnān draṣhṭimān ja tane karmanun kartāpaṇun bhāse chhe, bākī svabhāvadraṣhṭivantane to ātmā akartā ja chhe, abhoktā ja chhe. rāg karavo e ātmānun svarūp ja nathī.
PDF/HTML Page 4029 of 4199
single page version
juo, nīche narak gati chhe. narakanī bhūmimān vaitaraṇī nāmanī nadī chhe. te nadīnun pāṇī agninī jvāḷā jevun uṣhṇa chhe. paramādhāmī devo nārakī jīvone te nadīnā pāṇīmān pheṅke chhe. ararar! keṭalī pīḍā! ahīn moṭā rājā hoy te hinsādi kukarmo vaḍe marīne narakamān jāy chhe. tyān upajavānān bhamarīnā dar jevān bīl hoy chhe. tyānthī paṭakāīne nīche paḍe tenī vedanānun shun kahevun? pārāvār asahya vedanā hoy chhe. shreṇik rājā kṣhāyik samakit sahit pahelā narakamān gayā chhe. tyān duḥkhanā pariṇām thāy tenā teo kartā nathī, bhoktā nathī. gnānīne to jāṇavā-dekhavārūp pariṇām thāy chhe ane tenā teo kartā chhe. gnāyakasvabhāvanī draṣhṭi hovāthī, paryāyamān karmanā nimitte je vikārī bhāv thāy chhe tenā teo mātra gnātā-draṣhṭā chhe, kartā nathī. jāṇavā-dekhavānā pariṇām thāy te gnānīnun karma ane tenā gnānī kartā chhe, sāthe vyavahār-rāg chhe tenā gnānī kartā nathī. bhāī! sāchā dev-guru-shāstranī bhedarūp shraddhānā pariṇām te rāg chhe, te pariṇām mithyātva nathī, paṇ tene dharma mānavo te mithyātva chhe. khāniyā tattvacharchāmān ā prashna charchāyo chhe.
prashnaḥ– dev-guru-shāstranī shraddhāno bhāv shun mithyātva chhe? uttaraḥ– nā, bīlakul nahi; dev-guru-shāstranī shraddhāno bhāv te shubhabhāv chhe, te mithyātva nathī; te dharma paṇ nathī, tene dharma mānavo te mānyatā mithyātva chhe. pt.. phūlachandajīe javāb āpī barābar khulāso karyo chhe. dev-guru- shāstra chhe te paradravya chhe. temanā prati lakṣha jāy te bhāv shubh chhe. te bhāv gnānīne paṇ āve chhe, paṇ tene te dharma mānatā nathī. are bhāī! dev-guru-shāstranī shraddhā-bhakti-vinay hoy e judī vāt chhe ane temanā pratyenī shraddhānā rāgane dharma mānavo e judī vāt chhe.
dravyasaṅgrahanī gāthā 47mān kahyun chhe ke gnāyakabhāvanun dhyān karatān je nirvikalpa dashā thaī te nishchay mokṣhamārga chhe, tathā sāthe je rāg rahyo tene āropathī vyavahār mokṣhamārga kahyo chhe. ā pramāṇe vyavahārano rāg hoy chhe paṇ teno ātmā kartā nathī. ahāhā...! rāganā akartāpaṇe pariṇame evo ātmāno sahaj akartā svabhāv chhe. rāganā kartāpaṇe pariṇame evī ātmāmān koī shakti ja nathī. āvī vāt!
have āvun samajavānī ene kayān phurasad chhe? e to bas khāvun, pīvun, khelavun ne bairān-chhokarānne rājī rākhavāmān rokāī gayo chhe. ane temān kāīk dhan-pāñch pachās lākhanun kamāy eṭale rājī rājī thaī jāy ne phūlāī jāy. paṇ e to badhī pudgalanī chīj; dhūḷ chhe bāpu! khāy, pīve ne kamāy-e badhī to pr̥uthakbhūt pudgalanī kriyā chhe, teno kartā ātmā nathī tathā te padārthonā lakṣhe je rāganī vr̥uttinun utthān thāy teno paṇ kartā ātmā nathī. ātmā to teno gnātā-draṣhṭā chhe, kartā nahi. paranā lakṣhe rāg thāy tene paṇ shāstramān pudgalanā pariṇām kahyā chhe, tenun katr̥utva ātmāne nathī arthāt tene na karavā evī akartr̥utva nāmanī ātmānī shakti chhe.
are bhāī! ā deh to jotajotāmān phū thaīne uḍī jashe. dehanī sthiti kayāre pūrī thashe te koṇ jāṇe chhe? māṭe jagatanī jañjāḷ ane dehanī sambhāḷ ek kor mūkīne ātmānī-potānī sambhāḷ kar. jagatanun kāī kām karavun ne dehane ṭhīk rākhavo e to tārā adhikāranī vāt nathī. māṭe jūṭhā vikalpathī virām pāmī nij shaktinī sambhāḷ kar; temān ja ā uttam avasaranī sārthakatā chhe. āmān traṇ vātano nishchay thāy chhe.
1. pr̥uthakbhūt paradravyanun kartr̥utva ātmānā dravya-guṇ-paryāyamān koī prakāre nathī. 2. svabhāvathī to vikāranun paṇ ātmāne akartr̥utva ja chhe. hun karun chhun-evī mithyā mānyatāne kāraṇe agnānī
pariṇame chhe).
3. svasvarūpanī sambhāḷ karīne je svasanmukh thaī nirmaḷ-nirmaḷ pariṇame chhe te gnānī vikārano sākṣhāt
are bhāī! ā avasaramān svādhyāy vaḍe yathārtha tattvanirṇay karavo joīe.
juo, shāstra-svādhyāyano bhāv āve te shubh vikalpa chhe, tathāpi pravachanasāramān svabhāvanā lakṣhe āgamano abhyās karavānun kahyun chhe. samayasāranī pahelī ja gāthāmān shrī kundakundāchāryadev kahe chhe-kevaḷī, shrutakevaḷīnun kahel samayaprābhr̥ut hun kahun chhun, te he shiṣhya! tun sāmbhaḷ; kevī rīte? ke anant siddhonun tārī paryāyamān sthāpan karīne sāmbhaḷ. men to anant siddhonun mārī paryāyamān sthāpan karyun chhe, tun paṇ anant siddhonī tārī paryāyamān sthāpanā karīne samayasār nām shuddha ātmā
PDF/HTML Page 4030 of 4199
single page version
-tene kahenārun ā samayasār shāstra sāmbhaḷ. siddhanī paryāy to ek samayanī chhe, paṇ potāno ātmā anant anant siddha paryāyono piṇḍ chhe ne! ahā! evā svarūpanī tun ā vāt sāmbhaḷ. ahāhā...! ‘वंदित्तु सव्वसिद्धे’ no āvo artha chhe. ahāhā...! anant siddhonun paryāyamān sthāpan kare tyān potānī draṣhṭi trikāḷī shuddha dravya bhaṇī jāy chhe.
ahīn kahe chhe. -shubhāshubh rāganā pariṇām gnātr̥utvathī bhinna chhe ne te pariṇām karmathī karavāmān āve chhe. paṇ bhagavān ātmā teno kartā nathī. kemake ātmā te pariṇāmonā karavānī nivr̥uttisvarūp akartr̥utvasvabhāvī chhe. ahāhā...! ātmā gnātāpaṇā sivāyanā, karmathī karavāmān āvatā shubhāshubh pariṇāmono kartā thato nathī, evo ja eno akartr̥utva svabhāv chhe. je bhāvathī tīrthaṅkar nāmakarmanī prakr̥itino bandh paḍe te bhāvano kartā ātmā nathī, teno mātra gnātā-draṣhṭā chhe. karmakr̥ut pariṇāmono ātmā jāṇanār chhe, kartā nathī.
ahīn shubhāshubh vikār thāy chhe tene karmakr̥ut kahyā tethī te karmathī nīpaje chhe em artha nathī. vikārabhāv to jīv pote svatantrapaṇe kare chhe, paṇ karma-nimittane ādhīn thaī vikārane karato hovāthī tene karmakr̥ut kahyā chhe. bākī karma to bichārān jaḍ chhe, te shun kare? pūjānī jayamālāmān āve chhe ne ke-
agani sahe ghanaghāt, lohakī saṅgati pāī.
to gommaṭasāramān gnānāvaraṇathī gnān rokāy ityādi āve chhe ne? hā, paṇ e to nimittanun gnān karāvavā māṭenun nimittaparak kathan chhe. gnān kāī gnānāvaraṇīy karmanā uday vaḍe rokāī gayun chhe em nathī. gnānanī hīnadashānun hovun e to potānī ja yogyatāthī chhe, karma to nimittamātra chhe. vikār karmanun nimitta hotān thāy chhe tethī tene karmakr̥ut kahevāmān āve chhe.
samyagdraṣhṭine je kiñchit rāg thāy chhe te potānī yogyatāthī kamajorīvash thāy chhe, paṇ svabhāvadraṣhṭivant gnānī tenā kartā nathī, kemake vikārane kare nahi evo ātmāno akartā svabhāv chhe. ahāhā...! rāg thāy te gnāyakathī bhinna pariṇām chhe; ane gnātr̥utvamātrathī judā je pariṇām chhe te pariṇāmonā karaṇanā uparamasvarūp bhagavān ātmāno akartā svabhāv chhe.
tyāre koī vaḷī kahe chhe-āpaṇane ātamā-phātamā kāī samajāy nahi, āpaṇe to puṇya karyā karavān ne svargādinān sukh bhogavavān bas.
are bhāī! andar tun sukhanidhān gnātā-draṣhṭāsvarūp bhagavān chho teno īnkār karīne puṇyanā phaḷanī honsh- mīṭhāsh karī rahyo chho, paṇ temān to anant sansārarūpī vr̥ukṣhanā mithyātvarūp mūḷiyān paḍayān chhe. ahīn kahe chhe-puṇya pariṇām bhagavān gnāyakathī bhinna chhe, ane tenā karaṇanā uparamasvarūp bhagavān ātmāno akartā svabhāv chhe. have potānā āvā svabhāvane oḷakhyā vinā puṇya ne puṇyakarmanī honsh tun karyā kare chhe. paṇ anādi sansāramān puṇya ane puṇyakarmano kāḷ atyant alpa hoy chhe; mithyādashāmān anant anant kāḷ to jīvano pāp ane pāpanā phaḷarūp duḥkhamān ja vyatīt thāy chhe. samajāy chhe kāī...?
ek ajāṇyā gr̥uhastha thoḍā vakhat pahelān āvelā. te kahe-“hun tīrthaṅkar chhun, chār ghātikarmano mane kṣhay thayo chhe, chār aghātikarma bākī chhe.” pachhī thoḍī vār pachhī te kahe-“mārī pāse paisā nathī, mārā māṭe sagavaḍ karī āpo.” juo, ā viparītatā! tene kahyun-bhāī! ā to tadna viparīt draṣhṭi chhe, kemake vastra sahit munipaṇun hoī shake nahi, pachhī kevaḷagnān thaī jāy, ane chār ghātikarmano kṣhay thaī jāy e to sambhave ja kayānthī? have āvun ne āvun-ghaṇun badhun viparīt-mānanārā jagatamān ghaṇā paḍayā chhe!
ahāhā...! ātmā anant shaktino piṇḍ, anant guṇaratnothī bharelo bhagavān ratnākar chhe. teno antarasanmukh thaī anubhav thatān sāthe atīndriy ānandanī lahar uṭhe chhe; ānun nām samyagdarshan chhe. juo, ‘चारित्तं खलु धम्मो’- chāritra kharekhar dharma chhe, ane ‘दंसण मूलो धम्मो’ -dharmanun mūḷ samyagdarshan chhe. eṭale shun? ke samyagdarshan chhe te chāritranun mūḷ chhe; samyagdarshan vinā chāritra hotun nathī. samyagdarshan vinā koī bahāramān vrat, tap karo to karo, paṇ e kāī nathī, thothān chhe; arthāt bhagavāne tene bāḷavrat ane bāḷatap kahyān chhe.
PDF/HTML Page 4031 of 4199
single page version
ahāhā...! svasvarūpanī ramaṇatārūp chāritra to koī alaukik chīj chhe bhāī! nijānand-gnānānandasvarūpamān ramavun, charavun, ṭharavun enun nām chāritra chhe. prachur atīndriy ānandanun jyān bhojan chhe enun nām chāritra chhe. e to koī param pāralaukik dashā bāpu! chāritra kone kahīe? aho! dhanya e chāritra dashā ne dhanya avatār! samyagdraṣhṭine ā chāritradashā pūjanīk chhe. ahāhā...! abhed ratnatrayasvarūp bhagavān ātmā anantaguṇ-ratnākar chhe; tenā sanmukhanī draṣhṭi karī teno svasamvedanamān anubhav karavo te samyagdarshan, samyaggnān chhe, ane te mahā mahimāvant mokṣha dashānun pratham sopān chhe. chhahaḍhālāmān āve chhe ne ke-
samyaktā na lahai so darshan, dhāro bhavya pavitrā.
adhyātma pañchasaṅgrahamān pt.. dīpachandajīe kahyun chhe ke-abhavya jīvane gnān hoy chhe paṇ gnānanī pariṇati hotī nathī. eṭale shun? ahāhā...! andar gnānasvarūpī bhagavān ātmā chhe tenun svasamvedan gnān thāy tene gnān pariṇati kahe chhe. abhavine 11 aṅg ane nav pūrvanun gnān thāy chhe, paṇ tene gnānanī pariṇati thatī nathī. ohoho...! agiyār aṅganun gnān kone kahīe? ek āchārāṅg shāstranā 18000 pad chhe, ane ek padanā pa1 karoḍ jhājherā shlok chhe. bījā sūyaḍāṅganā enāthī bamaṇā, em bamaṇā bamaṇā karatān 11 aṅg sudhī levun. ā uparānt nav pūrvanun gnān hoy chhe. āvun gnān kāī abhyās karavāthī pragaṭatun nathī. e to sahajapaṇe e jātanī labdhi pragaṭe chhe. sāt dvīp ane sāt samudra dekhe evun vibhaṅg gnān paṇ abhavine pragaṭ thāy chhe; parantu tene gnānanī pariṇati nathī. ahā! jemān nij gnāyakasvabhāvanun nirmaḷ gnān-shraddhān thāy tevī gnānanī pariṇati tene nathī.
ahāhā...! shakti ane shaktivānanā bhedanun lakṣha chhoḍīne, sachchidānandasvarūp andar ātmā nirvikalpa abhed ek birāje chhe tene gnānamān gney banāvī, tenān nirmaḷ gnān-shraddhān karavān tenun nām gnān pariṇati chhe. ahāhā...! āvun nij ātmānun gnān thatān gnānanī pariṇatinī sāthe anant shaktio paṇ bhegī vyakta thaīne paryāyamān uchhaḷe chhe, udit thāy chhe. ānun nām ātmagnān chhe, ane te gnānamān ahīn kahe chhe, rāganun kartāpaṇun nathī. gnān sāthe bhego akartā svabhāv uchhaḷe chhe ne! tethī gnānī rāgano kartā nathī, mātra gnātā chhe. āvī vāt!
juo, madhyalokamān asaṅkhyāt dvīp-samudro chhe. temān chhello svayambhūramaṇ nāmano samudra chhe. teno vistār asaṅkhya jojanamān chhe. temān nīche retī nathī, ratno bharyān chhe. tem bhagavān ātmā-akhaṇḍ ekarūp chaitanya mahāprabhu- anant chaitanya-ratnono bhaṇḍār chhe, svayambhū chaitanyaratnākar chhe. pravachanasāranī gāthā 16mān tene svayambhū kahel chhe. ahāhā...! tenī draṣhṭi karī andar jhukavāthī arthāt temān tanmay thaī pariṇamavāthī anant guṇaratno paryāyamān nirmaḷ- nirmaḷapaṇe vyakta thaī uchhaḷe chhe. ahā! te paryāyo kramarūpe pravarte chhe. ahīn shuddha paryāyonī vāt levī, kemake shaktinā adhikāramān ashuddha paryāyanī vāt ja nathī.
niyamasāranī gāthā 38mān paryāyathī rahit trikāḷī je ek gnāyakabhāv chhe tene ātmā kahyo chhe. tyān dravyadraṣhṭino viṣhay evun trikāḷī shuddha dravya siddha karavun chhe. jyāre ahīn trikāḷī dhruv ek gnāyakanān shraddhān-gnān thatān je paryāyomān anant shaktionun pariṇaman thayun te paryāyo ane guṇonā samūhane ātmā kahyo chhe. ahīn dravyanī shaktio ane tenun pariṇaman siddha karavun chhe. tethī dravyamān akrame pravartatī shaktio ane kramavartī paryāyono samūh te ātmā em kahyun chhe. āmān vikārī pariṇamananī vāt āvatī nathī, kemake vikār te shaktinun kārya nathī, paṇ karmanā nimitte utpanna thato aupādhikabhāv chhe; vāstavamān tenun kartr̥utva bhagavān ātmāne nathī.
ā 47 shaktio kahī chhe te badhī ātmāmān to ek sāthe chhe, ahīn tenun varṇan ek pachhī ek karyun chhe. tem pravachanasāramān chhelle 47 nayano adhikār chhe. ane te nayanā viṣhayarūp dharmo paṇ dravyamān ekī sāthe chhe. shun kīdhun? nitya, anitya ādi badhā dharmo ekī sāthe chhe. ne tethī kāḷe mokṣha thāy ane akāḷe mokṣha thāy em kahyun chhe chhatān te banne dharmo ekī sāthe ek samayamān rahe chhe. te jātanī je dravya ke paryāyagat yogyatā chhe tene dharma kahel chhe. niyatinay ane aniyatinayanā viṣhayarūp banne dharmo paryāyamān ek ja samaye chhe. svabhāvarūp paryāyane niyat kīdhī chhe, ne vibhāvarūp paryāyane aniyat kahī chhe. tevī rīte kriyānay ane gnānanayanī paṇ tyān vāt karī chhe;
“ātmadravya kriyānaye anuṣhṭhānanī pradhānatāthī siddhi sadhāy evun chhe.”
PDF/HTML Page 4032 of 4199
single page version
“ātmadravya gnānanaye vivekanī pradhānatāthī siddhi sadhāy evun chhe.” ā banne dharmo ātmāmān ekī sāthe chhe. ek jīvane kriyāthī mokṣha thāy ne bījā jīvane gnānathī mokṣha thāy em banatun nathī. tem ja jīvane koīvār kriyāthī ane koīvār gnānathī mokṣha thāy em paṇ banatun nathī. banne dharmo dravyamān ekī sāthe hoy chhe; mātra vivakṣhābhed chhe.
ahīn akartr̥utvashaktinun varṇan chāle chhe. karmo dvārā karavāmān āvelā vikārī pariṇāmanā karavānā abhāvasvarūp akartr̥utvashakti chhe. vikāranā pariṇām karma-nimittanā āshraye thāy chhe tethī karmo dvārā karavāmān āvelā pariṇām-em kahyun chhe. vikār kāī svabhāvanā āshraye thato nathī, ne ātmāmān vikār karavāno koī svabhāv-shakti nathī. paryāyamān vikār thāy chhe te shaktinun kārya nathī. tethī dayā, dān ādi vikāranā pariṇāmane karmathī karavāmān āvelā pariṇām kahyā chhe.
pañchāstikāyanī gāthā 62mān vikār potānī paryāyanā ṣhaṭkārakathī utpanna thāy chhe em kahyun chhe. matalab ke ek samayanī paryāyamān thatī mithyātva ane rāgadveṣharūp vikr̥uti potānī paryāyanā ṣhaṭkārakathī thāy chhe, paranā kāraṇe nahi ne potānā dravya-guṇanā kāraṇey nahi.
tyāre samayasāranī kartākarma adhikāranī gāthā 7p-76-77mān em kahyun chhe ke dharmīne potāno pūrṇa svabhāvadraṣhṭimān āvatān je nirmaḷ pariṇām pragaṭ thayā chhe te tenun vyāpya chhe ane ātmā teno vyāpak chhe. parantu tene (-dharmīne) je vikār bākī chhe te vikār tenun vyāpya nathī. tyān, vikār chhe te vyāpya chhe ane pudgal karma tene vyāpak chhe em kahyun chhe. e to tyān vikārathī bhinna trikāḷī dravya svabhāv siddha karavo chhe māṭe em kahyun chhe. rāg svabhāvabhūt nathī, pudgal karmanā saṅgamān thāy chhe ne teno saṅg maṭī jatān maṭī jāy chhe tethī tene pudgal karmanun vyāpyakarma kahyun chhe.
kaḷash ṭīkā, kaḷash 68mān kahyun chhe ke-rāg-dveṣh-mohanā pariṇām vyāpya chhe ane mithyādraṣhṭi jīv temān vyāpak chhe. tethī te mithyādraṣhṭi jīv ashuddha chetanapariṇāmono kartā chhe. agnānī jīv vikāramān tanmay thaīne pariṇame chhe tethī te vikārano kartā thāy chhe. bhāī! kaī apekṣhāthī kayān shun kathan karyun chhe te dhyānamān rākhīne tenā artha samajavā joīe. ahīn kahe chhe-vikāranā pariṇām karma dvārā karavāmān āvyā chhe. ahīn svabhāvanā pariṇāmanun varṇan chhe ne! tethī vibhāvane karmanā udayanā nimittādhīn bhāv gaṇī tene karmo dvārā karavāmān āvelā pariṇām kahyā chhe. ām jyān je apekṣhāthī kathan hoy tyān te yathārtha samajavun joīe. shāstramān āve chhe ke darek kathananā pāñch prakārathī artha karī tene yathārthapaṇe samajavun. 1. shabdārtha, 2. āgamārtha, 3. matārtha, 4. nayārtha, ane pa. bhāvārtha-ām pāñch prakāre artha karī kathanane yathārtha jāṇavun.
bhagavān ātmā shuddha gnāyakamātra vastu chhe. tenā sanmukhano anubhav thatān gnān ane ānandanī nirmaḷ dashā pragaṭ thāy chhe, tenā bhegī anant shaktio paṇ uchhaḷe chhe, paṇ vikāranā pariṇām bhegā samātā nathī, kemake vikār pariṇāmanā uparamasvarūp bhagavān ātmāno akartā svabhāv chhe. akrame pravartatā guṇo ne kramavartī nirmaḷ paryāyo-e banneno samudāy tene ahīn ātmā kahyo chhe. dayā, dān, vrat, bhakti, pūjānā pariṇām karmathī karavāmān āvelā vikr̥ut pariṇām chhe, te gnātr̥utvamātrathī bhinna pariṇām chhe ane tenāthī (tene karavāthī) gnānī nivr̥uttasvarūp chhe; arthāt gnānī gnātāpaṇā sivāyanā karmathī karavāmān āvatā pariṇāmono kartā nathī.
prashnaḥ– āmān to āp puṇyane uḍāvo chho? uttaraḥ– em nathī bhāī! āmān to vikār rahit tārā ek gnāyakasvabhāvanī prasiddhi thāy chhe. tārā svabhāvano mahimā lāvī prasanna thā. svabhāvanī samajaṇanā kāḷe tane je puṇya bandhāshe te paṇ bahu uñchān hashe. vaḷī nij svabhāvane samajīne puṇya-pāpanā vichchhedarūp pariṇame to to shun vāt chhe! to vītarāgatā ne kevaḷagnān thashe; ane te to kartavya ja chhe, iṣhṭa ja chhe. samajāṇun kāī...?
ahāhā...! anant shaktinā dhārak bhagavān ātmānī antardraṣhṭi karī teno jyān āshray līdho tyān dharmī vikāranā-rāganā pariṇāmathī nivr̥uttasvarūp chhe; vikāramān gnānī pravr̥uttasvarūp nathī; māṭe gnānīne vikāranun kartr̥utva nathī. mārag bahu judo chhe bhāī! ahāhā...! jenā phaḷamān anant kāḷ paryant rahe evā anant chatuṣhṭay-anant darshan, anant gnān, anant sukh ne anant vīrya pragaṭe ahāhā...! teno upāy koī anupam alaukik hoy chhe. ahāhā...! āvo vītarāgano lokottar mārag koī mahā bhāgyashāḷī hoy tene prāpta thāy chhe. bākī loko to vrat karo ne dān karo ne tap karo-em puṇya
PDF/HTML Page 4033 of 4199
single page version
karavāmān mārag samajī santuṣhṭa thāy chhe, paṇ e mārag nathī bāpu! e to saghaḷo parāshrayarūp vyavahār, bandhanun ja kāraṇ chhe.
ahāhā...! dharmī-gnānī ene kahīe ke je parāshrayarūp vyavahār-rāganā karavāthī nivr̥uttasvarūpe gnānamay pariṇāme, ānandamay pariṇāme pariṇame chhe. rāgano-vyavahārano potāne je kartā māne chhe te to vyavahāramūḍh chhe, mithyādraṣhṭi chhe. ahā! vyavahāranā āshraye mokṣhamārga nathī tethī to bhagavāne vyavahāranā āshrayano niṣhedh karyo chhe. jem parane hun karun -evo sva-paranī ekatāno mithyā adhyavasāy bandhanun ja kāraṇ chhe tem parāshrit vyavahāranā bhāvothī mokṣhamārga thashe evī mānyatā paṇ mithyā chhe ne te bandhanun ja kāraṇ chhe. bhāī! ā bhagavānanā shrīmukhethī āvelī vāt chhe, āmān kayāny virodh karavā jevun nathī.
dharmī puruṣh vyavahāranā rāgathī nivr̥uttasvarūp chhe. paranī kriyā thāy teno kartā ātmā chhe e vāt to dūr raho, rāganā-vyavahāranā pariṇāmanā karaṇathī-karavāthī ātmadravya nivr̥uttisvarūp chhe. sarva paradravyo nakāmā arthāt kadīy kārya vinānā nathī. pratyek dravya potānun kām nirantar karī ja rahyun chhe, koī paṇ dravya ek kṣhaṇamātra paṇ potānā kārya vinānun hotun nathī. māṭe bījo-anya dravya tenun kārya kare e vāt to chhe ja nahi; parantu gnānīne je kiñchit rāg chhe tenoy te kartā nathī, mātra gnātā-draṣhṭā chhe. gnānīnī rīti-chāl bahu nirāḷī chhe bāpu! bhajanamān āve chhe ne ke-
prashnaḥ– to pravachanasāramān nayonā adhikāramān tene kartā kahyo chhe ne? uttaraḥ– hā, gnānīne jeṭalo rāg chhe teṭalā te pariṇāmano, gnān apekṣhāe, kartā paṇ kahyo chhe. rāganā pariṇām karavālāyak chhe em nahi, gnānīne kartr̥utvabuddhithī rāganī pravr̥utti hotī nathī; tathāpi kamajorīvash jeṭalo rāg chhe teṭalā rāgano, pariṇaman apekṣhāe gnānīne tyān kartā kahyo chhe. tyān pravachanasāramān gnānapradhān shailīthī vāt chhe. ahīn draṣhṭi ane draṣhṭinā viṣhayanī apekṣhāe vāt chhe; tethī ahīn gnānī rāgathī nivr̥uttasvarūp chhe em kahyun chhe. sāthosāth rāganun pariṇaman chhe eṭalo te kartā chhe em (kartr̥unaye) gnān apekṣhāe samajavun.
pravachanasāramān to jeṭalo rāg chhe teṭalo teno bhoktā gnānī chhe em paṇ kahyun chhe. gnānīne jeṭalo rāg chhe teṭalun tyān duḥkhanun vedan paṇ chhe. juo, shreṇik rājā āgāmī chovīsīnā pratham tīrthaṅkar thashe. vartamānamān narakakṣhetramān chhe. teo kṣhāyik samakitī chhe. teo tyānthī (-narakathī) nīkaḷī mātānā garbhamān avataraṇ karashe tyāre svarganā indro āvī moṭo utsav ujavashe. indra paṇ kṣhāyik samakitī chhe, ek ja bhav karī mokṣha jashe. chhatān bhagavānanī mātāne stuti dvārā kahe chhe-he mātā! āp jagatjananī, ratnakūṅkhadhāriṇī chho. ā bāḷakanun jatan karīne, sambhāḷīne rākhajo. he mātā!
mātā! jatan karīne rākhajo, tum sut am ādhār re.
juo, samakitī indra bhaktibhāvathī stuti karīne ām kahe chhe ke-he mātā! āpane mārā namaskār ho. ahā! āvo rāg kṣhāyik samakitī ekabhavatārī indrane paṇ āve chhe, chhatān te rāganā vikalpathī kharekhar gnānī nivr̥uttisvarūpe pariṇame chhe. rāganā-vikalpanā teo gnātā ja chhe, kartā nahi. dhandhā-pāṇīnī kriyā to jaḍanī-jaḍasvarūp chhe, teno to kartā ātmā nathī, paṇ gnānīne bhagavān pratye je bhakti vinayano vikalpa uṭhe chhe tenoy te rktā nathī, tenāthīy gnānī to nivr̥uttasvarūp chhe. aho! munirājane je vratādinā vikalpa uṭhe chhe tenā karavāthī teo nivr̥uttasvarūp chhe. have āvī antaranī vāt samajyā vinā lok to vrat, tap ādi karavāmān maṇḍī paḍayā chhe, paṇ e badhī kriyāo to thothān chhe bhāī! enā kartāpaṇe pariṇamavun e to mithyādashā chhe. samakitīne to shuddhatārūpe akartr̥utvashakti pariṇamī chhe ane te rāganā nivr̥uttisvarūp chhe; ā anekānta chhe.
rāgathī dharma thavānun māne ane gnātādraṣhṭā svabhāvanā āshraye paṇ dharma thavānun māne te anekānta nathī, syādvād nathī; e to phūdaḍīvād chhe. ātmā potānā nirmaḷ pariṇāmano kartā chhe ane rāganā-vyavahāranā kartr̥utvathī nivr̥utta chhe-ā samyak anekānta chhe.
to pañchāstikāyamān vyavahār sādhan kahyun chhe ne? hā, pañchāstikāyamān bhinna sādhan-sādhyanī vāt karī chhe, paṇ e to bāhya sahachar ane nimittanun gnān karāvavā
PDF/HTML Page 4034 of 4199
single page version
māṭenī vāt chhe. vāstavamān bhinna sādhan-sādhya chhe ja nahi. paramārthe sādhan be nathī, paṇ shāstramān sādhananun be prakāre nirūpaṇ karyun chhe; jem mokṣhamārga be nathī, paṇ mokṣhamārganun kathan shāstramān be prakāre chhe tem. mokṣhamārga to traṇekāḷ ek ja chhe, vītarāgabhāvarūp ek ja mokṣhamārga chhe. te sāthe sahacharapaṇe rāg bākī hoy chhe tethī tene ārop daīne vyavahārathī mokṣhamārga kahyo chhe, paṇ te chhe to bandhano ja mārga. gnānī to tenā kartr̥utvathī nivr̥uttasvarūp ja chhe.
ahā! akartr̥utvashakti pariṇame chhe tenā bhegī akāryakāraṇatvashakti paṇ pariṇame chhe. tethī shubhabhāv kāraṇ ane svānubhav thayo te enun kārya em nathī. tathā nishchay samyagdarshan-gnān pragaṭ thayun te kāraṇ ane vyavahārano shubharāg thāy te enun kārya em paṇ nathī. bhāī! ātmā rāganun kāraṇey nathī, ane rāganun kārya paṇ nathī. tem je shubharāg chhe te gnānanun kāraṇey nathī, ane gnānanun kārya paṇ nathī. ahā! ā to jainadarshananī alaukik vāt! dharma kem thāy te samajavā māṭe ā badhun pahelān jāṇavun joīshe hon; ā samajyā vinā dharma thavo sambhavit nathī.
bhāī! shāstramān kaī paddhatithī shun kahyun chhe te barābar samajavun joīe; potānī mati-kalpanāthī undhā artha karashe to draṣhṭi viparīt thashe; ane to shāstra-svādhyāyanun sāchun phaḷ nahi āve, sansār-paribhramaṇ ja raheshe.
aho! ekek shaktine varṇavīne āchāryadeve bhagavān samayasār nām shuddhātmā prasiddha karyo chhe. ek shaktine paṇ yathārtha samaje to anādikālīn je vikāranī gandh pesī gaī chhe te nīkaḷī jāy. ahāhā...! ekek shakti je ek gnāyakane prasiddha kare chhe te gnāyakanī draṣhṭi thatān ane temān ja ṭharatān vikārano ant āvī jāy evī ā vāt chhe. he bhāī! vikār kāī mārī chīj nathī em jāṇī vikārathī bhinna nij gnāyakabhāvanī draṣhṭi kar, ne temān ja ṭhar, temān ja char; jethī ātmāno akartāsvabhāv antaramān pragaṭ thashe. bhavabhramaṇano nāsh karavānī ā ja rīt chhe bhāī!
ā pramāṇe ahīn akartr̥utvashaktinun varṇan pūrun thayun.
‘samasta, karmathī karavāmān āvatā, gnātr̥utvamātrathī judā pariṇāmonā anubhavanā (-bhogavaṭānā) uparamasvarūp abhoktr̥utvashakti.’
juo, ahīn em kahe chhe ke-āhār, pāṇī, strīnun sharīr vagereno bhoktā to ātmā nathī, paṇ karmathī karavāmān āvelā, gnātr̥utvamātrathī judā evā je samasta vikārī bhāv chhe teno paṇ jīv bhokta nathī. ahā! āvo bhagavān ātmāno abhoktāpaṇāno svabhāv chhe. gnānīne bhoganī āsaktinā pariṇām thāy, paṇ te pariṇāmanā bhogavaṭāthī gnānī nivr̥uttisvarūp chhe. ahā! harakh-shokanā, sātā-asātānā je pariṇām chhe te gnānīnā gnātāpariṇāmathī judā ja chhe, gnānī temān tanmay thato nathī, tethī gnānī teno bhoktā nathī, mātra gnātā ja chhe. juo, ā gnānabhāv sāthenun abhoktr̥utva svabhāvanun pariṇaman! paryāyamān vidyamān hovā chhatān te harakh-shok ādi parabhāvanun gnānīne abhoktāpaṇun chhe. aho! ā to svabhāvadraṣhṭinī koī adbhut kamālanī vāt chhe. svabhāvanī pariṇati thayā vinā na samajāy evī ā antaranī alaukik vāt chhe. samajāṇun kāī...?
dāḷ, bhāt, mosambīno ras, rasagullān ityādi jaḍ, māṭī, ajīv tattva chhe. te rūpī padārtha chhe. arūpī evo bhagavān ātmā teno bhoktā nathī. rūpī padārtha taraph lakṣha karīne ā chīj ṭhīk chhe evo rāg jīv utpanna kare, ane tyān agnānī em māne ke hun sharīrādine bhogavun chhun, parachījane bhogavun chhun, paṇ e to enī mithyā mānyatā chhe, kemake parachījane ātmā traṇakāḷamān bhogavī shakato nathī-jaḍane jo ātmā bhogave to tene jaḍapaṇun āvī paḍe.
koī moṭo sheṭh hoy, bhāre puṇyanā ṭhāṭh vachche ubho hoy, rūpāḷo deh maṇi-māṇekathī maḍhelo hoy ne ghare bāg-baṅgalā-bagīchā-moṭaro ityādi karoḍonī sāhyabībharyo vaibhav hoy, tyān agnānīne mommān pāṇī vaḷe ke-ahā! kevī sāhyabī ne kevo bhogavaṭo! ā sheṭh kevā sukhī chhe! paṇ bhāī! ā to tārī bahidraṣhṭi chhe ane te mithyā chhe; kemake jaḍ padārthono bhogavaṭo ātmāne chhe ja nahi. sukhano ek ansh paṇ temānthī āve tem nathī.
PDF/HTML Page 4035 of 4199
single page version
ahīn to dharmī jīvanī vāt chhe. dharmī jīvane svasvarūpanī draṣhṭi thatān ātmagnān pragaṭ thayun chhe tethī teo pragaṭ atīndriy ānandanā bhoktā chhe; temane kiñchit rāg bākī chhe, paṇ te rāganā teo bhoktā nathī. ahā! sinh ke shiyāḷiyān phāḍī khātān hoy te kāḷey nijānandarasalīn evā munirāj ānandanā bhoktā chhe; kiñchitviṣhādanā pariṇām te kāḷe thāy, paṇ tenā teo bhoktā nathī. andar abhoktr̥utva svabhāv pragaṭayo chhe ne? tethī gnānī harakh-shokanā bhogavavānā nivr̥uttisvarūpe pariṇamyā chhe. āvī vāt! agnānīne dehādhyās chhe tethī gnānīnun antaraṅg pariṇaman tene bhāsatun nathī.
prashnaḥ– hā, paṇ to rāgane koṇ bhogave chhe? uttaraḥ– koṇ bhogave? rāgane bhogave rāgī. rāganā pariṇām potānā ṣhaṭkārakathī paryāyamān thāy chhe, ne rāgī jīvo temān tanmay thaī pariṇame chhe; gnānī temān tanmay nathī, tethī gnānī rāganā bhoktā nathī. ahīn ā spaṣhṭa kahyun chhe ke-jīvanī abhoktr̥utvashakti, rāg-dveṣhādinā anubhavathī uparamasvarūp chhe. koī paṇ paradravyano bhoktā to jīv traṇakāḷamān nathī, paṇ rāganā bhogavaṭāthī paṇ uparamasvarūp jīvano svabhāv chhe, tethī svabhāvaniyat gnānī puruṣh rāganā bhoktā nathī.
tyāre koī paṇḍitoe indoramān ek vār kahelun-“jīvane paradravyano kartā na māne te digambar nathī.” are, tun shun kahe chhe ā? mahān digambarāchāryo-kevaḷīnā keḍāyatīo shun kahe chhe e to jo. ahīn ā spaṣhṭa kahyun chhe ke-ātmā rāgano kartā-bhoktā nathī. paranā kartā-bhoktāpaṇānī to vāt ja kayān rahī? are bhāī! svabhāvanā draṣhṭivantane ek nijānandano ja bhogavaṭo chhe, te anya (rāgādinā) bhogavaṭāthī sadā uparamasvarūp chhe. are bhāī! -
• ātmā jo jaḍane bhogave to tene jaḍapaṇun āvī paḍe.
• ātmā jo rāgane tanmayapaṇe bhogave to tene bahirātmapaṇun āvī paḍe. tethī
• ātmā (gnānī puruṣh) nij svabhāvathī potānā gnānānandamay nirmaḷ bhāvane ja bhogave chhe, ane te ja
bhāī! tane samajamān na āve tethī shun thāy? mārag to āvo ja chhe.
are bhāī! ek vār ā sharīrādino moh chhoḍī, kutuhal karīne andar svarūpamān ḍūbakī to mār. tane tyān koī achintya nidhān dekhāshe. ā deh to hāḍ-māns-chāmanun, māṭīnun ḍhīṅgalun chhe ane ā badhā bāg-baṅgalā-moṭarun paṇ dhūḷanī dhūḷ chhe. enāthī tane shun chhe? enā lakṣhe to tane rāg ane duḥkh ja thashe. ane e rāgane bhogavavānī draṣhṭi to tane anant janma-maraṇ karāvashe. kāḷakūṭ sarpanun jher to ek vār maraṇ karāve paṇ ā undhī draṣhṭinun jher to anant maraṇ karāvashe. māṭe he bhāī! anantasukhanidhān nij chaitanyasvarūpane oḷakhīne tenā anubhavano udyam kar; te ja tane anant janma-maraṇathī ugārī param sukhanī prāpti karāvashe.
gnānīne kiñchit āsaktinā pariṇām thāy chhe, paṇ tenī tene ruchi nathī, temān tene sukhabuddhi nathī. gnānīne nij chaitanyasvabhāvanun bhān thavāthī, rāganā abhāvasvabhāvasvarūp je abhokatr̥utva shakti chhe tenun pariṇaman thayun chhe. ane tethī te āsaktinā pariṇāmano bhoktā thato nathī. ahāhā...! chaitanya chidānandamay ek gnāyakabhāvanā taḷano sparsha karīne gnātā-draṣhṭānā pariṇām pragaṭ thayā chhe tethī gnānī vikāranā-āsaktirūp pariṇāmanā bhogavaṭāthī nivr̥uttasvarūp chhe. ā samajavā khūb dhīraj joīe bhāī! ā to dharmakathā chhe bāpu!
juo, bharat chakravartī kṣhāyik samakitī hatā, chha khaṇḍanā rājyamān hatā ne chhannu hajār rāṇīnā bhoganī āsaktinā pariṇām temane thatā hatā. chhatān draṣhṭi svabhāv par hatī, tethī te kāḷe teo gnātā-draṣhṭā pariṇāmanā bhoktā hatā, vikāranā viṣhailā svādanā nahi. are bhāī! gnātā-draṣhṭārūp pariṇām svayam vikāranā abhoktr̥utvasvarūp chhe. samyagdraṣhṭi jīv narakanā bhāre pratikūḷ sanyogamān hoy ne tene kiñchit ākuḷatānā pariṇām thāy. chhatān te ākuḷatāne bhogavato nathī, e to svabhāvanī draṣhṭi vaḍe nirmaḷ pariṇatinā sukhanī antaramān gaṭāgaṭī kare chhe. ahāhā...!
chinmūrat dragadhārīkī mohi, rīti lagati hai aṭāpaṭī.
PDF/HTML Page 4036 of 4199
single page version
ahāhā! samyagdraṣhṭinī pariṇati aṭapaṭī chhe. shreṇik rājāno jīv narakamān paṇ atyāre nirākuḷ ānandarūp pariṇāmano ja bhoktā chhe, ne je duḥkh chhe, pratikūḷatā chhe tene bahāranī chīj jāṇī tenā bhogavavānā uparasvarūp ja teo pariṇamī rahyā chhe. āvī vāt! samajāṇun...?
shun thāy? agnānī to bahānun karavāmān rokāī gayo chhe; ākho divas pāp, pāp ne pāp. have te kayāre nivr̥utti le ane kayāre tattva samaje? paṇ ā to jīvan chālyun jāy chhe bhāī! pachhī kayān jaīsh, kayān utārā karīsh? jarā vichār kar.
ahīn kahe chhe-anantaguṇanidhān prabhu ātmāmān, gnātr̥utvamātrathī bhinna evā vikārī pariṇāmanā bhogavaṭāthī nivr̥uttasvarūp evun trikāḷ abhoktāpaṇun chhe. ne āvā svabhāvano antar-lakṣha karī svīkār karatān paryāyamān paṇ abhoktā guṇanun pariṇaman bhoktā thato nathī. bhāṣhā to sādī chhe, bhāv gambhīr chhe. ahā! abhoktr̥utvashaktinun bhān thatān paryāyamān abhoktāpaṇun pragaṭayun ane have te rāganā-vikāranā pariṇāmano bhoktā nathī. ānun nām dharma chhe.
ā pramāṇe ahīn abhoktr̥utvashaktinun varṇan pūrun thayun.
‘samasta karmanā uparamathī pravartatī ātmapradeshonī niṣhpandatāsvarūp (-akampatāsvarūp) niṣhkriyatvashakti. (sakaḷ karmano abhāv thāy tyāre pradeshonun kampan maṭī jāy chhe māṭe niṣhkriyatvashakti paṇ ātmāmān chhe.)’
ahāhā...! bhagavān ātmāno-trikāḷī ek gnāyakabhāvamātra vastuno-āshray karatān gnānanī paryāyamān ākhun pūrṇa dravya ane tenān anant guṇanun gnān thāy chhe; ne tyāre paryāyamān sarva guṇonī ekadesh vyakti pragaṭ thāy chhe. ahā! akramavartī anantaguṇamay prabhu ātmā chhe, ane tenī nirmaḷ nirmaḷ paryāyo kramavartī pragaṭ thāy chhe. te akramavartī guṇo ne kramavartī paryāyono samudāy te ātmā chhe. vikārī paryāyanī ahīn vāt karī nathī, kemake vikār e shaktinun-guṇanun kārya nathī. ahāhā...! shaktinā dharanār sāmānya dhruv ek svabhāvabhāv-ek gnāyakabhāv upar draṣhṭi karavāthī samyagdarshan-gnān ādi nirmaḷ paryāy pragaṭ thāy chhe, ane tyāre ātmāmān niṣhkriyatva sahit jeṭalā anant guṇ chhe te paryāyamān ekadesh pragaṭ thāy chhe. ahā! gnānabhāv pragaṭ thatān sāthe anantī shaktio bhegī uchhaḷe chhe.
juo, pahelān akartr̥utva ane abhoktr̥utvashaktinun varṇan karyun; tyān em kahyun ke-samasta, karmathī karavāmān āvatā, gnātr̥utvamātrathī judā pariṇāmonā karavānā ane bhogavavānā uparamasvarūp akartr̥utva ane abhoktr̥utvashakti. ahīn ā niṣhkrayatvashaktinā varṇanamān kahe chhe-samasta karmanā uparamathī pravartatī ātmapradeshonī niṣhpandatāsvarūp (- akampatāsvarūp) niṣhkriyatvashakti chhe. juo, ātmāno svabhāv to sthir-akamp-niṣhkriy chhe. pradeshonun kampan e to karmanā nimitte thayelo audayikabhāv chhe, te svabhāvabhāv nathī. svarūpanā āshraye sarva karmono abhāv thatān chaitanyaprabhu pūrṇa sthir-akriy thāy chhe. ane te akriyatva ātmāno svabhāv chhe, svabhāv chhe tenī tyān pragaṭatā chhe. samakitī dharmīne paṇ ā svabhāvanī ekadesh vyaktatā thāy chhe. dharmīnī draṣhṭimān karma-nimittanā sambandh rahit ek akamp chidānand svabhāv ja varte chhe, ane tethī tene karma taraphanā kampan sahit badhā bhāvono draṣhṭi apekṣhāe abhāv chhe.
tadna akampapaṇun to chaudamā guṇasthānamān pragaṭ thāy chhe; tathāpi chothā guṇasthāne kṣhāyik samakitī jīvane paṇ niṣhkriyatvano ansh vyakta thāy chhe. āsrav adhikāramān gāthā 176nā bhāvārthamān ā vāt āvī chhe. kharekhar to potānun pūrṇānandasvarūp trikāḷī dravya jayān pratīti ne anubhavamān āvyun tyān darek samyagdraṣhṭi jīvane chothā guṇasthāne paryāyamān ekadesh niṣhpandatārūp pariṇaman thāy chhe, arthāt niṣhkriyatvashaktino ek ansh paryāyamān vyakta thāy chhe. shrīmad rājachandrajīe paṇ ‘sarva guṇānsh te samyaktva’-em samyagdarshananī vyākhyā karī chhe; matalab ke samyagdarshan thatān avinābhāvapaṇe sarva anant guṇano ansh pragaṭ thāy chhe.
rahasyapūrṇa chiṭṭhīmān pt.. shrī ṭoḍaramalajī kahe chhe-“e ja pramāṇe chothā guṇasthānamān ātmāne gnānādiguṇo ekadesh
PDF/HTML Page 4037 of 4199
single page version
pragaṭ thayā chhe tathā teramā guṇasthānamān ātmāne gnānādiguṇo sarvathā pragaṭ thāy chhe.” juo gnān, darshan, ānand guṇano ek ansh pragaṭ thāy chhe em nathī kahyun, paṇ gnānādi guṇono eṭale gnānādi sarva guṇono ekadesh chothā guṇasthānamān pragaṭ thāy chhe em vāt chhe. ahāhā...! anant... anant... anant guṇaratnono bhaṇḍār chaitanyaratnākar prabhu ātmā chhe. ane samyagdarshan pragaṭ thatān tenā gnānādi sarva guṇono ek ansh vyaktarūpe paryāyamān pariṇame chhe. ānun nām samyagdarshan chhe.
ahā! ātmānī ekek shaktimān anantu sāmarthya chhe. ekek shaktimān anant shaktinun rūp chhe. ekek shakti anant shaktimān vyāpak chhe. tethī niṣhkriyatvashakti dravya-guṇamān trikāḷ vyāpak chhe. ane trikāḷī dravyanun bhān thatān niṣhkriyatvashakti paryāyamān paṇ vyāpak thāy chhe. ā pramāṇe niṣhkriyatvashaktino ayogapaṇārūp ansh chothā guṇasthāne samakitīne paryāyamān pragaṭ thāy chhe. chār aghāti karmono nāsh thatān je pratijīvī guṇo pragaṭ thāy chhe teno paṇaek ansh chothā guṇasthāne pragaṭ thāy chhe. rahasyapūrṇa chiṭṭhīmān ā vāt spaṣhṭa karatān tyān kahyun chhe-“vaḷī bhāīshrī! tame traṇ draṣhṭānt lakhyān athavā draṣhṭānt dvārā prashna lakhyā, paṇ draṣhṭānt sarvāṅg maḷatān āve nahi. draṣhṭānt chhe te ek prayojan darshāve chhe. ahīn bījano chandra, jaḷ bindu, agnikaṇ e to ekadesh chhe ane pūrṇimāno chandra, mahāsāgar tathā agnikuṇḍ e sarvadesh chhe. e ja pramāṇe chothā guṇasthānamān ātmāne gnānādiguṇo ekadesh pragaṭ thayā chhe tathā teramā guṇasthānamān ātmāne gnānādiguṇo sarvathā pragaṭ thāy chhe.”
chandramānun draṣhṭānt ahīn sarvāṅg lāgu na paḍe. chandrano jem thoḍo bhāg vyakta chhe ane bākīnā bhāgamān āvaraṇ chhe tem ahīn siddhāntamān lāgu na paḍe. samyagdarshan thatān ākhun dravya khyālamān āve chhe, ane vyaktamān asaṅkhya pradeshe anant guṇono ek ansh pragaṭ thāy chhe. chandrano to amuk bhāg khullo chhe, ane bākīnā bhāgamān āvaraṇ chhe, ā draṣhṭānt ahīn siddhāntamān sarvāṅg lāgu paḍatun nathī. bhagavān ātmānā asaṅkhya pradeshanā kṣhetramān anant guṇonān nidhān paḍayān chhe. te anant guṇ pūrā kṣhetramān asaṅkhya pradeshamān vyāpak chhe. samyagdarshan thatān chothā guṇasthāne te gnānādi sarva guṇono asaṅkhya pradeshamān ek ansh vyakta thāy chhe; koī guṇ bākī raheto nathī. chār pratijīvī guṇo tathā ā niṣhkriyatvashaktino paṇ paryāyamān ek ansh pragaṭ thāy chhe. ahā! āvun alaukik samyagdarshan chhe.
samayasāranī gāthā 11 jainadarshanano prāṇ chhe. temān kahyun chhe-
भुदत्थमस्सिदो खलु सम्मादिट्ठी हवदि जीवो।।
vyavahāranay abhūtārtha chhe ane shuddhanay bhūtārtha chhe em r̥uṣhīshvaroe darshāvyun chhe; je jīv bhūtārthano āshray kare chhe te jīv nishchayathī samyagdraṣhṭi chhe.
pt.. shrī kailāsachandrajīe ā gāthāne jainadarshanano prāṇ kahyo chhe. bhūtārtha, trikāḷ satyārtha sachchidānandasvarūp nij ātmadravya chhe. teno āshray letān paryāyamān asaṅkhya pradeshe anant guṇano ek ansh pragaṭ thāy chhe. ānun nām samyagdarshan chhe.
juo, āsrav adhikāranī gāthā 176nā bhāvārthanā bījā phakarāmān kahyun chhe-“samyagdraṣhṭine mithyātvano ane anantānubandhī kaṣhāyano uday nahi hovāthī tene te prakāranā bhāvāsravo to thatā ja nathī ane mithyātva tem ja anantānubandhī kaṣhāy sambandhī bandh paṇ thato nathī. (kṣhāyik samyagdraṣhṭine sattāmānthī mithyātvano kṣhay thatī vakhate ja anantānubandhī kaṣhāyano tathā te sambandhī avirati ane yogabhāvano paṇ kṣhay thaī gayo hoy chhe. tethī tene te prakārano bandh thato nathī;...)” ahīn kṣhāyik samyagdraṣhṭinī vāt karī, paṇ darek samyagdraṣhṭine chothā guṇasthānamān niṣhkriyatvashaktino ek ansh paryāyamān pragaṭ thāy chhe em samajavun. aho! ā vāt adbhut alaukik ane sūkṣhma gambhīr chhe! chothā guṇasthānavartī ātmāne gnānādi guṇo ekadesh pragaṭ thayā chhe tenī tathā teramā guṇasthānavartī ātmāne gnānādi guṇo sarvadesharūp pragaṭ thayā chhe tenī ek ja jāti chhe em samajavun-ām kahīne pt.. shrī ṭoḍaramalajīe adbhut rahasya khullun karyun chhe. bhāī! āvī vāt sarvagnanā mārag sivāy kayāny nathī.
bahāramān dhan-lakṣhmīno bhaṇḍār maḷe e to puṇya hoy to maḷe, emān kāī koīnī hoshiyārī ke ḍahāpaṇ kām āvatun nathī. paṇ jeṇe potānun ḍahāpaṇ-vivekagnān andar anantaguṇanidhān chaitanyalakṣhmīno bhaṇḍār bharyo chhe tene jovā-jāṇavāmān lagāvyun, ahāhā...! tene, kahe chhe, dravyamān asaṅkhya pradeshe je anant guṇ-shaktio chhe te badhīno ek ansh
PDF/HTML Page 4038 of 4199
single page version
paryāyamān vyakta thaī jāy chhe. ahāhā...! dravya-guṇamān to shakti vyāpī chhe, ne paryāyamāny te vyāpe chhe; kemake darek shakti dravya-guṇ-paryāy traṇemān vyāpe chhe. samajāy chhe kāī...? ā dravyānuyoganun kathan bahu jhīṇun bāpu! nij purṇa satnī pratīti jayān thaī ke sarva guṇono ek ansh paryāyamān vyakta thāy chhe. aho! niṣhkriyatāno ayogapaṇārūp ek ansh samakitī dharmīne chothā guṇasthāne pragaṭ thaī jāy chhe.
have ā potānā dravya-guṇ-paryāy shun enīy ghaṇāne to khabar nathī. thānathī ek bhāī āvelā. temaṇe ahīnnā svādhyāy mandiranī divāl upar lakhelo chākaḷo vāñchyo, “dravyadraṣhṭi te samyagdraṣhṭi” -pachhī te bolyā-“ mahārāj! ā dravyadraṣhṭi te samyagdraṣhṭi-em ahīn lakhyun chhe to shun dravya eṭale paisāvāḷā ahīn ghaṇā loko āve chhe te badhā samyagdraṣhṭi chhe em ā lakhavāno artha chhe?” tyāre temane kahyun-em nathī bhāī! dravya eṭale paisāvāḷā evo artha nathī bāpu! dravya eṭale ātmadravya-anantaguṇanidhān paramārtha vastu, guṇ eṭale eno trikāḷī bhāv-svabhāv, ane paryāy eṭale tenun pariṇaman thāy te dashā. dravya-guṇ-paryāyano āvo artha chhe bhāī! have jainamān janmelāney ānī kāī khabar na maḷe ene dharmanun svarūp kevī rīte samajāy, ane dharmanī prāpti ene kevī rīte thāy? paisā to jaḍ chhe bāpu! ane tene potānā māne e to jaḍano svāmī, jaḍ thāy chhe. jem bhensano pati pāḍo hoy tem paisā ane rāgano svāmī thanār jaḍ chhe, chetan nathī. nirjarā adhikāranī gāthā 208nī ṭīkāmān āchārya amr̥utachandrasvāmī pharamāve chhe ke-
“jo ajīv paradravyane hun parigrahun to avashyamev te ajīv mārun ‘sva’ thāy, hun paṇ avashyamev te ajīvano svāmī thāun; ane ajīvano je svāmī te kharekhar ajīv ja hoy. e rīte avashe (lāchārīthī) paṇ mane ajīvapaṇun āvī paḍe. mārun to ek gnāyak bhāv ja je ‘sva’ chhe, teno ja hun svāmī chhun; māṭe mane ajīvapaṇun na ho, hun to gnātā ja rahīsh, paradravyane nahi parigrahun.”
have āvī vāt olā vyavahārathī nishchay thāy em māne chhe emane ekānta lāge chhe; paṇ ā samyak ekānta chhe bhāī! tun na samaje eṭale virodhanā pokār kare paṇ ā paramārtha satya chhe. ahāhā...! potānun svarūp andar trikāḷ dhruv ek sachchidānandamay chhe. temān ekāgra thatān paryāyamān ekānta arthāt ekalī vītarāgī shānti pragaṭ thāy chhe. ahīnun vātāvaraṇ paṇ ekāntamay-shāntimay chhe ne? svarūpanun bhān thaye anant guṇomān nirmaḷatāno ansh pragaṭ thāy chhe, ānand guṇano ansh pragaṭe chhe, ne sāthe vīrya guṇano ansh paṇ pragaṭe chhe. vīrya eṭale? ahāhā...! svasvarūpanī rachanā kare enun nām vīrya chhe. rāganī rachanā kare e vīryanī pariṇati nahi, e to napunsakatā- hījaḍāpaṇun chhe. jem napunsakane prajā thāy nahi tem āne paṇ dharmanī prajā thatī nathī.
mārag ghaṇo sūkṣhma chhe bhāī! bahāranā padārtha sāthe tane shun sambandh chhe? are, shubharāgano vikalpa thāy tey duḥkhadāyak chhe. are bhāī! tane tārī khabar nathī! bhagavān! tun gnānānandasvabhāvī chho ne! tārī dashāmān ānandano svād āvavo joīe tenā badale are, tun rāganā-duḥkhanā vedanamān rokāī gayo! duḥkhanā-rāganā abhāvasvabhāv svarūp bhagavān! tun asaṅgamūrti chaitanyaprabhu chho. ahā! āvā nij ānandasvarūpanā saṅgamān-samīpatāmān gayo nahi, ane rāganā saṅgamān tun rokāī gayo, rāganā raṅgamān raṅgāī gayo! rāgano saṅg karīne bhāī! ten paryāyamān duḥkh vahorī līdhun chhe. shubhayogane tun mokṣhanun sādhan māne paṇ e to tārun agnān chhe. dharmīne je anshe akampadashā pragaṭ thaī chhe temān shubhayogano to abhāv chhe; te dharmanun sādhan kem thāy? shubharāg dharmanun sādhan traṇakāḷamān nathī.
tyāre koī ek paṇḍite lakhyun chhe ke-‘shubharāgane hey māne te mithyādraṣhṭi chhe’ are bhāī! paṇḍit thaīne ten ā shun lakhyun? tāro ā viparīt abhiprāy duniyā mānī leshe (kemake duniyā to avaḷe mārge chhe ja), paṇ vastusthitimān mahā virodh thashe, vastu tārā abhiprāyathī sammat nahi thāy.
akartr̥utvashaktimān samasta, karmathī karavāmān āvatā pariṇāmonā karaṇanā uparamasvarūpanī vāt hatī. vikārī bhāv karmathī karavāmān āvelā pariṇām chhe, ne tenā karaṇanā uparamasvarūp akartr̥utvashakti chhe. tem akampanasvarūp niṣhkriyatvashaktinī vikr̥ut avasthā kampanarūp pariṇām chhe te karma dvārā karavāmān āvelī dashā chhe; vāstavamān sarva karmanā abhāvathī pravartatī akampatārūp niṣhkriyatvashakti te ātmāno trikāḷī svabhāv chhe. ahā! ā ṭīkāmān to bhaṇḍār bharyā chhe.
bhagavān ātmā chaitanyaratnākar prabhu chhe. tenī paryāyamān kampan thāy chhe te karma dvārā karavāmān āvatā pariṇām chhe, te ātmāno svabhāv nathī, ane teno kartā ātmā nathī. chothā guṇasthāne dharmīne je anshe akampanarūp dashā pragaṭ
PDF/HTML Page 4039 of 4199
single page version
thaī chhe temān te kampanadashāno abhāv chhe. shun kīdhun? niṣhkriyatvashaktinā pariṇamanamān jeṭalī akampatā thaī chhe te dravyanī paryāy chhe, ane karmanā nimitte jeṭalī kampan dashā chhe teno akampanadashāmān abhāv chhe. nirmaḷ paryāy pragaṭī temān vyavahārano abhāv chhe; ā anekānta chhe, ā syādvād chhe. niṣhkampashaktinun pariṇaman bhāvarūp chhe, temān samasta karmano abhāv chhe. mārga jhīṇo chhe bhāī! lokone abhyās nathī, bahāranā sansāramān rakhaḍavānā laukik abhyāsamān jīvan vyatīt kare chhe; paṇ ā to jindagī (vyartha) chālī jāy chhe bhāī!
ame to nānī ummaramān sāt chopaḍī sudhī abhyās karī laukik bhaṇavānun chhoḍī dīdhun hatun; temāny sātamī chopaḍīnī parīkṣhā āpī na hatī. te vakhate amārā ek mitra sāthe bhaṇatā. te keṭalāk varṣha bād amane bhāvanagar bhegā thaī gayā. tyāre ame temane pūchhayun-“hāl tame shun karo chho?” to temaṇe javāb dīdhelo-“hun to hajī abhyās karun chhun” lyo, bāvīs-bāvīs varṣha sudhī abhyās karyā kare! samayasārakaḷashamān āchārya shrī amr̥utachandradev to kahe chhe- ā tattvagnānano chha mās to abhyās kar. are, tun pote andar paramātmā chhe tenī ek vār chha mās laganī lagāvī de. ahāhā...! prabhu, lāgī lagan hamārī! ek vār lagan lāgī pachhī shun kahevun? andar āhalādabharyo chaitanyano svānubhav pragaṭ thāy chhe. ā bījā (arihantādi) paramātmānī laganī lāge te pariṇām to rāg chhe, paṇ andar nij paramātmasvarūp ātmā chhe tenī laganī lāge to param ālhādakārī, param kalyāṇakārī samakit pragaṭ thāy chhe; ane tyāre sarva karmano abhāv thatān je chaudamā guṇasthāne ayogīdashā pragaṭ thāy chhe teno ek ansh pragaṭ thaī jāy chhe.
ahāhā...! anantamahimānidhān prabhu ātmā chhe. yathārthamān eno mahimā bhāse to shī vāt! samayasār nāṭakamān chhelle jīv-naṭano mahimā kahyo chhe. tyān kahyun chhe-“jīvarūpī naṭanī ek sattāmān anant guṇ chhe, pratyek guṇamān anant paryāyo chhe, pratyek paryāyamān anant nr̥itya chhe, pratyek nr̥ityamān anant khel chhe, pratyek khelamān anant kaḷā chhe, ane pratyek kaḷānī anant ākr̥utio chhe, -ā rīte jīv ghaṇun ja vilakṣhaṇ nāṭak karanār chhe.” paṇḍit shrī dīpachandajīe paṇ shaktinā varṇanamān ghaṇo mahimā karyo chhe. ahāhā...! āvā nij chaitanyamātra ātmāno mahimā jāṇī antar sanmukh pariṇame tenun shun kahevun? ethī to jīv sarva karmono abhāv karī pūrṇa niṣhkriy-niṣhkamp, abhūtapūrva siddhapadane pāme chhe. āvī vāt chhe.
ek bījo nyāyaḥ shubhabhāv chhe temān shuddhatāno ansh garbhit chhe. gnānano ansh vadhīne kevaḷagnān thāy chhe tem shubhamān shuddhano ansh chhe to te vadhīne yathākhyāt chāritra thāy chhe. shubhamān jo garbhit shuddhatāno ansh na hoy to shubharāg vadhīne kāī yathākhyāt chāritra pragaṭ thashe? nā, thaī shake nahi. māṭe shubhayogamān garbhit shuddhatā rahelī chhe em siddha thāy chhe.
hā, paṇ te kone lāgu paḍe? jene granthibhed thāy tene. jene rāganī ekatā tūṭī gaī chhe tene shubhamān je garbhit shuddhatā paḍī chhe te vadhīne yathākhyāt chāritrarūpe pragaṭ thāy chhe. gnānanī shuddhi vadhe māṭe chāritranī shuddhi vadhe em chhe nahi. ā vāt pt.. shrī banārasīdāse upādān-nimittanī chiṭṭhīmān karī chhe. tyān kahyun chhe-visheṣh eṭalun ke garbhit shuddhatā e pragaṭ shuddhatā nathī, e banne guṇanī garbhit shuddhatā jyān sudhī granthibhed thāy nahi tyān sudhī mokṣhamārga sādhe nahi, parantu (jīvane) urdhvatā kare, avashya kare ja, (paṇ mokṣhamārganā kāraṇarūp te na thāy). e banne guṇonī garbhit shuddhatā jyāre granthibhed thāy tyāre e bannenī shikhā phūṭe ane tyāre e banne guṇ dhārāpravāharūpe mokṣhamārga taraph chāle.
pt.. banārasīdās ‘paramārtha vachanikā’ ne ante kahe chhe-“(tattva) vachanātīt, indriyātīt, gnānātīt chhe tethī ā vichāro bahu shā lakhavā? je gnātā hashe te thoḍun lakhelun (paṇ) bahu samajashe. je agnānī hashe te ā chiṭṭhī sāmbhaḷashe kharo, parantu samajashe nahi. ā vachanikā jem chhe tem-(yathāyogya)-sumatipramāṇ kevaḷī-vachanānusār chhe. je jīv ā sāmbhaḷashe, samajashe, shraddhashe, tene kalyāṇakārī chhe-bhāgyapramāṇ”. ahāhā...! juo to kharā! ā kāḷamān kevaḷagnānī to ahīn chhe nahi, ne videhamān bhagavān pāse to gayā nathī, chhatān vāṇīmān āṭalun jor? to kahe chhe-hā, samyagdarshan thatān āvī dr̥uḍhatā āvī jāy chhe. ame videhamān bhagavān pāse gayā nathī, paṇ amārā bhagavān ātmā pāse gayā chhīe tenā jorathī khūb dr̥uḍhatāthī ame ā vāt karīe chhīe ke amārī ā vāt kevaḷī vachanānusār chhe.
aho! digambar santonī to balihārī chhe, sāthe samakitī gr̥uhasthonīy balihārī chhe. have āmāny keṭalāk paṇḍito atyāre virodh kare chhe. temane tattvanā svarūpanī khabar nathī, eṭale potānī draṣhṭi pramāṇe meḷ na khāy eṭale virodh kare chhe. paṇ are bhāī! samyagdraṣhṭi-chothā guṇasthānavartī dharmī-jīvanī vāṇī ho ke pāñchamā ke chhaṭṭhā guṇasthānavartī santonī vāṇī ho, temanān tattvagnānanān badhāy kathan kevaḷīvachanānusār chhe, temān koī pharak hoto nathī.
PDF/HTML Page 4040 of 4199
single page version
chothā guṇasthānamān samyagdraṣhṭi jīvane niṣhkriyatvashaktinī niṣhkamp dashā anshe pragaṭ thaī jāy chhe. ahāhā...! meru hale to pradesh hale-evī niṣhkamp dashāno ek ansh gnānīne paryāyamān pragaṭ thāy chhe; temān karmanimittak kampanano abhāv chhe. niṣhkamp paryāyo kramavartī pragaṭ thāy chhe, ane guṇo akrame rahe chhe, te kram ane akramanā samudāyane ātmā kahevāmān āvel chhe. ātmānā svabhāvamān to akampapaṇun-akriyapaṇun trikāḷ chhe; ahīn paryāyamān ekadesh akampatā gnānīne vyakta thāy chhe enī vāt chhe. paryāyamān jeṭalun kampan rahyun chhe teno ā akampadashāmān abhāv chhe.
shāstramān chaudamā guṇasthāne akampadashā kahī chhe e pūrṇa akampatānī vāt chhe; ne tethī teramā guṇasthānamān sayogadashā kahevāmān āvī chhe. dharmīne-samakitīne samyagdarshan pragaṭ thatān draṣhṭimān sarva karmano abhāv chhe, niṣhkampan paryāyamān karmano abhāv chhe, ne karmanā nimitte je kampan chhe teno paṇ akampanadashāmān abhāv chhe. oho...! bahu sūkṣhma gambhīr vāt. draṣhṭino viṣhay bahu sūkṣhma chhe bhāī! ahā! digambar santo sivāy āvī vāt kayāny chhe nahi. dravya- guṇamān to trikāḷ kampanano abhāv chhe, ne dravyanī draṣhṭi thaye samakitīne nimitta karmanā saṅge je kampan bākī chhe teno tenī ansharūp akampanadashāmān abhāv chhe. āvo adbhut mārag chhe bāpu!
prashnaḥ– gurudev, āpe to badhāne niṣhkamp banāvī dīdhā! uttaraḥ– pratyek ātmā niṣhkampasvarūp ja chhe bhāī! niṣhkampatā-niṣhkriyatā to ātmāno trikāḷī svabhāv chhe. sakriyapaṇun-kampanapaṇun e kāī ātmānun svasvarūp nathī. ahāhā...! trikāḷ niṣhkriy ek gnāyakabhāv evā nij ātmadravyano anubhav thatān paryāyamān akampapaṇānun pariṇaman thāy chhe. ahāhā...! te akampapaṇun kāraṇ ane kampan tenun kārya em nathī, tem ja kampan kāraṇ ane akampan tenun kārya em paṇ nathī. kampan sādhakadashāmān chhe kharun, paṇ akampanarūp je pariṇaman thayun temān kampanano abhāv chhe. shuddhopayog chhe temān ashuddhopayogano abhāv chhe. lyo, āvī ātmadraṣhṭi thavī te niṣhkamp thavāno mārga chhe. samajāṇun kāī...?
bhagavān! tārāmān anant guṇ bharyā chhe; temān ek akampan guṇ chhe. ā akampan guṇanun anant guṇamān rūp chhe; tethī sarva guṇo akampasvarūp chhe. koī guṇ dhrujatā nathī. shāstramān ek jagyāe em vāt āvī chhe ke joganun kampan chhe temān dharmāstikāy nimitta nathī, kemake kampanamān dharmāstikāyanun nimitta mānavāmān āve to akampanamān adharmāstikāyanun nimitta mānavun paḍe; paṇ em chhe nahi. māṭe kampanamān dharmāstikāy nimitta nathī. dharmāstikāy to gatimān nimitta chhe, ne kampan to karmakr̥ut aupādhikabhāv chhe. āvo mārag bahu jhīṇo! koī prabaḷ puruṣhārthī jīv ja pāme chhe. āve chhe ne ke-
rāgamān rāchanārā kāyar puruṣhone ā vītarāgano mārag prāpta thato nathī. shrīmadde paṇ lakhyun chhe ne ke-
auṣhadh je bhavaroganān, kāyarane pratikūḷ.
re guṇavantā gnānī, amr̥ut varasyān re pañcham kāḷamān...
aho! digambar santoe pañcham kāḷamān amr̥utanī dhārā varasāvī chhe. ekek shaktimān keṭalun bharyu chhe? ā to yathāshakti vāt āve chhe. munivaronā kṣhayopashamanī ane antaradashānī to shī vāt! ahāhā...! bhagavān kevaḷīnī divyadhvanimān ā vāt āve, ne traṇ gnānanā dhaṇī, ekabhavatārī indro sāmbhaḷavā āve te vāt kevī hoy prabhu! ahīn ā anekānta siddha karyun ke-akampashaktinā pariṇamanamān je akampapaṇun pragaṭ thayun temān karma ane karmakr̥ut kampanano abhāv chhe. akampanadashā bhāvarūp chhe, ne temān kampanano abhāv chhe. akampan paṇ chhe, ne kampan paṇ chhe evun svānubhavanī svarūpadraṣhṭimān chhe nahi. ātmāmān kampan chhe ja nahi.
upar āvī gayun chhe ke kramavartī paryāy ane akramavartī guṇano samudāy te ātmā chhe. ahīn kramavartī paryāyamān nirmaḷatānā kramanī vāt chhe. akramavartī guṇ to trikāḷ nirmaḷ chhe ja, tenī kramavartī akampananī dashāy nirmaḷ chhe. kampan ātmānī chīj chhe e vāt ahīn svīkārī ja nathī; kemake kampan ātmānā svabhāvanun kārya nathī. gnānanī anubhūtimān gnānīne kampanano anubhav nathī. ahāhā... kampan vagarano akampasvabhāvī niṣhkriy prabhu ātmā chhe, ane sarva karmono nāsh thatān ātmāno akampasvabhāv sākṣhāt pragaṭ thāy chhe; siddhadashāmān te sādi-anant avichal sthir-sthir rahe chhe.
he bhāī! tārā ātmānā trikāḷī ek niṣhkriy gnānasvabhāv sāme jo, tārī anant shaktionun nirmaḷ- nirmaḷ