PDF/HTML Page 4001 of 4199
single page version
ekalā dravyanī vāt chhe; em ke paryāy to navī navī upaje chhe māṭe temān to paranun kārya-kāraṇapaṇun hoy.
are bhāī! tārī ā mānyatā jūṭhī chhe, kem ke dravyanī akāryakāraṇatvashakti dravya-guṇ-paryāy traṇemān vyāpe chhe. jem dravya anyathī karāy nahi, guṇ anyathī karāy nahi tem tenī pratyek paryāy paṇ parathī karātī nathī. ahāhā...! dravya-guṇ-paryāyasvarūp ākhī vastu ahīn to (paranā) akārya-kāraṇamay siddha kare chhe. sva-āshraye je ā samyagdarshananī paryāy thaī te parathī (karmanā upashamādithī) karāī nathī, tem te paryāy paramān (karmamān) kāī kare chhe em nathī. anyanun kārya anya vaḍe karāy e jain siddhānt nathī, ahā! ā kevaḷagnān thayun to mokṣhamārga kāraṇ ane kevaḷagnān tenun kārya em nathī, kem ke kevaḷagnānanī paryāyamān akāryakāraṇatvashakti vyāpī chhe. (ahīn pūrva paryāy vartamān kevaḷagnānanī dashānun par chhe). have ām chhe tyān manuṣhyapaṇun ane uttam sanhanan chhe māṭe kevaḷagnān pragaṭ thayun e vāt kayān rahī? e to badhān nimittanān kathan bāpu! have āvī sūkṣhma vāt lokone kaṭhaṇ paḍe chhe, parantu ā nyāyathī-lojīkathī siddha satya vāt chhe.
ahā! ātmānī pratyek shaktimān ā akāryakāraṇasvabhāvanun rūp chhe. chāritranī nirmaḷ paryāy jyāre utpanna thāy chhe tyāre dravyanā āshraye te utpanna thāy chhe. tethī potānā dravyanā āshrayathī (kāraṇapaṇāthī) chāritradashā pragaṭ thaī em kahīe, paṇ e vyavahār chhe, kemake kharekhar to chāritranī paryāyanun kāraṇ te paryāy pote chhe. te paryāy pote ja ṣhaṭkārakarūp pariṇamīne te-rūpe thaī chhe. have āvī vāt chhe tyān vyavahār ratnatrayano rāg kāraṇ ane chāritranī nirmaḷ paryāy pragaṭī te kārya em kayān rahyun? em chhe ja nahi. samay-samayanī nirmaḷ paryāy pragaṭ thāy chhe te shaktinā kāraṇe pragaṭe chhe em kahīe te paṇ vyavahār chhe, ahāhā...! ek samayamān samyagdarshan-gnān-chāritrarūp nirmaḷ nirākuḷ ānandanī anubhūtinī dashā pragaṭī te dashā-paryāyanā sāmarthyanun shun kahevun? ahāhā...! te paryāy nij sāmarthyathī ja svatantra pragaṭ thaī chhe, te anyanun kārya nathī, anyanun kāraṇ paṇ nathī. anubhavanī nirmaḷ dashā thavā pahelān shubhabhāv hato to anubhūtinī dashā pragaṭī chhe em nathī. samajāṇun kāī...?
ahāhā...! gnānamān, darshanamān, ānandamān, chāritramān, vīryamān-em pratyek guṇamān akāryakāraṇapaṇāno svabhāv chhe. guṇ pragaṭe temān paranun kāryakāraṇapaṇun kiñchit nathī. ā antaḥpuruṣhārtha jāgr̥ut thāy temān paradravya (dev-guru-shāstra, karma ādi) nun kiñchit kāraṇapaṇun nathī. ‘bhudatthamassido khalu sammādiṭṭhī havadi jīvo’-bhūtārthanā āshraye samyagdarshan pragaṭ thāy chhe em kīdhun chhe ne? paṇ e ya vyavahār chhe. ahā! samyagdarshan pragaṭ thavāmān jem paradravya kāraṇ nathī. tem potānā dravya-guṇ paṇ kharekhar kāraṇ nathī evo paryāyano akāryakāraṇ svabhāv chhe. āvī sūkṣhma vāt bhāī!
ahā! ā akāryakāraṇasvabhāv jene antaramān besī jāy tenī shī vāt! tenī to mati ane gati pharī (sulaṭī) jāy. ‘hun paranun shun karun? kāī paṇ na karun’-em jāṇato te parathī (paranā karavāpaṇāthī) haṭhī jāy chhe ane sva bhaṇī vaḷī tyān svasvarūpamān ja līn-sthir thāy chhe; ane tyāre mane mārā kārya (samyagdarshanādi) māṭe paranī koī oshiyāḷ-apekṣhā nathī evī tene nirmaḷ pratīti thāy chhe. lyo, āvo svādhīnatāno mārag ane ā dharma! bākī agnānī jīvo anādikāḷathī paramān potānun kāryakāraṇapaṇun mānī svakārya māṭe paranā oshiyāḷā thaī paramān ja pravarte-rame chhe, paṇ e to sansāramān rajhaḷavāno duḥkhano panth bāpu! e mithyā panth bhāī! māṭe par vinā mane na chāle ane paranān kām hun karī daun e vāt javā de bhāī! e bhram chhoḍī parathī khasī svamān sāvadhān thā, ne svamān vas; kem ke tāre sadāy par vagar ja chālī rahyun chhe, ane paranān kām kadīy tun kare evun tārun svarūp ja nathī. aho! ātmāno akāryakāraṇasvabhāv kahīne āchāryadeve parathī bhedagnān karāvī svādhīn sukhano mārga batāvyo chhe. lyo, -
-ā pramāṇe akāryakāraṇatvashakti pūrī thaī.
‘par ane pote jemanān nimitta chhe evā gneyākāro tathā gnānākārone grahaṇ karavānā ane grahaṇ karāvavānā svabhāvarūp pariṇamya-pariṇāmakatvashakti. (par jemanān kāraṇ chhe evā gneyākārone grahaṇ karavānā ane pote jemanun kāraṇ chhe evā gnānākārone grahaṇ karāvavānā svabhāvarūp pariṇamya-pariṇāmakatvashakti)’.
PDF/HTML Page 4002 of 4199
single page version
juo, ātmāne paradravya sāthe kārya-kāraṇapaṇun nathī evī akāryakāraṇatvashaktinī vāt āvī gaī. have kahe chhe-par ane pote jemanān nimitta chhe evā gneyākāro tathā gnānākārone grahaṇ karavānā ane grahaṇ karāvavānā svabhāvarūp ātmāmān pariṇamya-pariṇāmakatvashakti chhe. thoḍī sūkṣhma vāt chhe bhāī! jarā dhyān rākhī samajavun. paragneyone grahaṇ karavānā svabhāvarūp je shakti chhe te pramāṇ nām pariṇamyashakti chhe, ane gnānākārone grahaṇ karāvavānā svabhāvarūp je shakti chhe te pramey nām pariṇāmakatvashakti chhe. dhīre dhīre samajo bāpu ahīn shun kahevun chhe? ke ātmāmān pramāṇ nāmanī ek shakti chhe ane pramey nāmanī paṇ ek shakti chhe. pramāṇ te pariṇamya shakti chhe ane pramey te pariṇāmakatva shakti chhe. ā banne maḷīne ātmāmān ek pariṇamya-pariṇāmakatva nāmanī shakti trikāḷ chhe.
‘pariṇamya’ eṭale paragneyo vaḍe ātmā pariṇamāvāy chhe vā paragneyo ātmāne gnānane pariṇamāve chhe em nahi, paṇ sāme jevā paragneyo chhe tevun gnānanun sahaj ja pariṇaman potānā svabhāvathī thāy chhe. āvo ātmāno pariṇamya svabhāv chhe. svabhāvathī ja parane jāṇavārūp pariṇamavānī ātmānī shakti chhe. ā pariṇamya shakti chhe.
vaḷī ‘pariṇāmakatva’ eṭale sāmā anya jīvanā gnānane ā ātmā pariṇamāve chhe em nahi, paṇ pote sahaj ja gneyapaṇe sāmā jīvanā pramāṇagnānamān jhaḷake evo ātmāno pariṇāmakatva svabhāv chhe. paranā gnānamān gneyapaṇe jhaḷakavāno ātmāno pariṇāmakatva svabhāv chhe. ahā! ātmā parane jāṇe ane paranā gnānamān pote jaṇāy. āvā banne svabhāv temān ekīsāthe rahelā chhe. tene ahī ‘pariṇamya-pariṇāmakatva’ shakti kahī chhe.
ātmānī shaktinun ahīn ā sūkṣhma varṇan chhe. ātmā parano kartā thāy athavā par vaḍe ātmānun kārya thāy evo to ātmāno svabhāv nathī. parantu sarva gneyākārone-je gney vastuo anant chhe tene visheṣhapaṇe grahaṇ karavānā svabhāvarūp ātmāmān pramāṇ nām pariṇamya nāmanī shakti chhe; temaj paranā pramāṇamān pramey thavānī arthāt potānā gnānākārone grahaṇ karāvavānā svabhāvarūp ātmāmān prameyatva nām pariṇāmakatva nāmanī shakti chhe. āmān sva ane par em be vastuo siddha karī chhe. ekalo par parabrahmasvarūp ātmā ja chhe em nahi, tathā ekalā paragneyo chhe em paṇ nahi. ahā! gneyo (jīv-ajīvarūp) paṇ anant chhe ane gnānasvarūpī ātmā je pramāṇ-pramey svabhāvamay chhe te paṇ bhāvathī anantarūp chhe.
ahāhā...! ātmāmān anant shakti, anant guṇ, anant svabhāv bharyā chhe. temān ek pramāṇ nāmanī shakti-svabhāv chhe. tenun kārya shun? to kahe chhe-svapar sarva gneyākāronun tenā visheṣho sahit gnān karavun te pramāṇ shaktinun kārya chhe. ahīn sarva gneyākāro kahyā temān potāno ātmā paṇ ek gneyākār tarīke āvī gayo. tethī jo koī em kahe ke-ātmā parane jāṇe paṇ svane na jāṇe to tenī e vāt jūṭhī chhe, kem ke ātmāmān sva-parane jāṇavārūp ā pramāṇ shakti chhe. vaḷī koī em kahe ke-ātmā svane jāṇe, paṇ parane na jāṇe to tenī e vāt paṇ jūṭhī chhe, tene ātmāmān svaparane jāṇavārūp pramāṇ shakti chhe tenī khabar nathī.
vaḷī ātmāmān ek pramey nāmanī shakti paṇ chhe. tenun kārya shun? to kahe chhe-paranā pramāṇ gnānamān potānā gnānākārone grahaṇ karāvavāno arpaṇ karavāno eno svabhāv chhe. ā pramāṇe pramāṇ-pramey-banne maḷīne ā ek pariṇamya-pariṇāmakatva shakti ahīn āchāryadeve kahī chhe. parane rache-rachāve ke kare-karāve evo koī ātmāno svabhāv nathī, paṇ parano gnātā paṇ thāy ane gney paṇ thāy evo ātmāno ā pariṇamya-pariṇāmakatva svabhāv chhe. āvī sūkṣhma vāt bhāī!
prashnaḥ– ātmāmān sva-paranā gnānamān gney thavāno svabhāv chhe tathā svaparane jāṇavāno svabhāv chhe to amane ātmā jaṇāto kem nathī?
uttaraḥ– are bhāī! ātmā indriyagnānathī na jaṇāy evo sūkṣhma atīndriy arūpī padārtha chhe. tene jāṇavā indriyagnān kām nahi āve; tāre tāro upayog antarmukh atīndriy sūkṣhma karavo joīshe. ātmā atīndriy svasamvedanamān ja jaṇāy evī chīj chhe. samajāṇun kāī...?
ahīnthī ā sat-shāstra nām jinavāṇī bahār paḍe chhe ne? te gney chhe. te gneyanun gnān karavun te bhagavān ātmāno svabhāv chhe. ahāhā...! anantā gneyone jāṇe evo bhagavān! tāro svabhāv chhe. te anantā gneyonī rachanā karavī ke tenun kārya karavun em nahi (evo tāro svabhāv nahi), tem te gneyo vaḍe tārā kāryanī rachanā (gnānākāronī rachanā) thāy-karāy
PDF/HTML Page 4003 of 4199
single page version
em paṇ nahi (evo gneyono ne tāro svabhāv nathī); parantu dravya-guṇ-paryāyarūp anantā gneyo potānā gnānamān pramāṇamān grahaṇ thāy ane sva-par pramāṇagnānamān potānā gnānākāro prameyapaṇe jaṇāy evo bhagavān ātmāno svabhāv chhe. gajab vāt chhe bhāī! anantā siddha bhagavanto ane arihanto vagerene pote potānā gnānamān jāṇe tathā anantā siddha bhagavanto ane arihanto vagerenā gnānamān pote-potānā gnānākāro-pramey thaī jaṇāy evo potāno- ātmāno svabhāv chhe. bhagavān! tārā āvā svabhāv-sāmarthyane jāṇyā vinā tun anantakāḷ chār gatimān rajhaḷī maryo chhe. jo tārā svabhāv-sāmarthyano mahimā tun samaje-svīkāre to sansār-paribhramaṇanā duḥkhano ant āve evī ā vāt chhe. ahāhā...! tārī ekek paryāyamān sva-paranun gnān karavānī ne sva-paranun gney thavānī adbhūt shakti paḍī chhe. ā samajīne antarmukh thāy to ‘mane ātmā kem jaṇāto nathī’ evo sandeh maṭī jāy, evī shaṅkā rahe ja nahi. ekalā parane ja jāṇavā-mānavārūp je pravarte chhe tene ātmā jaṇāto nathī; bākī sva-par bannene jāṇe evun bhagavān ātmānun sahaj svabhāv-sāmarthya chhe. samajāṇun kāī...?
aho! andar svasvarūpanā ānandamān jhūlatān jhūlatān āchārya bhagavāne ātmānī shaktionun mahā adbhut varṇan karyun chhe. kahe chhe-ātmānī anant shaktio chhe, paṇ kahevī keṭalī? em ke-shabdo to parimit chhe, ne shaktio to aparimit anant chhe. tethī vachan dvārā ame keṭalī kahīe? ane amane ene kahevānī phurasad paṇ kayān chhe? ame to nijānandarasalīn rahīe chhīe. kevaḷagnān thaye badhīy-anant pratyakṣha jaṇāshe, vāṇīmān keṭalī kahevī? chhatān ahīn 47 shaktionun varṇan karīne ātmāno adbhut vaibhav āchāryadeve khullo karyo chhe.
temān ātmānī ek shakti evī chhe ke pote sva-parano gnātā paṇ thāy ane sva-parano gney paṇ thāy. ahīn svaparano gney thāy em kahyun tyān parano eṭale parajīvonā gnānamān gney thāy em vāt chhe, kāī jaḍano- indriyādi jaḍ padārthono gney thāy em nahi. jaḍamān to kayān gnān chhe ke ātmā eno gney thāy? have jaḍane- indriyādine to potānī ja khabar nathī tyān te bījāne shun jāṇe? ek ātmāne ja sva-paranī khabar chhe. aho! ātmānā potānā āvā gney-gnāyak svabhāvane antarmukh thaī jāṇatān potāne potānī khabar paḍe chhe. pote sūkṣhma arūpī chīj chhe tethī pote potāne na jāṇe em koī agnānīo māne chhe paṇ evī vastu nathī. are bhāī! potāne potānī khabar na paḍe to potānī niḥshaṅk pratītikayānthī thāy? ane nij svabhāvanī niḥshaṅkatā thayā vinā sādhak jīv konī sādhanā kare? are bhāī! andar tāro svabhāv ja evo chhe ke antaramān jāgrat thatān svarūpanī niḥsandeh pratīti thāy chhe. ānun nām dharma chhe. āvo mārag!
have lokone to pūjā karavī, bhakti karavī, ne vrat-upavāsādi karavān ṭhīk paḍe chhe, paṇ bhāī! e kāī dharma nathī; dharmanun kāraṇey nathī.
to gnānī-dharmī puruṣho paṇ ā badhun kare to chhe? shun kare chhe? ashubhathī bachavā māṭe gnānīne bhakti, pūjā ityādi shubhabhāvanā pariṇām thatā hoy chhe, paṇ tene te dharma vā potānun kartavya jāṇatā nathī. e saghaḷā shubhabhāvo gnānīne heyapaṇe ja hoy chhe. have gnānīnā antarane jāṇe nahi, ne kare chhe, kare chhe em māne, paṇ e ja to agnān chhe!
kharekhar to sāchān bhakti, pūjā ityādi shubhabhāvo samakitīne ja hoy chhe, agnānīne nahi. pañchāstikāyanī (gāthā 136) ṭīkāmān āve chhe ke bhakti ādi prashasta rāg, asthānano rāg aṭakāvavā arthe vā tīvra rāg jvar nivāravā arthe, kadāchit gnānīne hoy chhe. vāstavamān samyagdraṣhṭine ja yathārtha vyavahār hoy chhe. bākī agnānīne vyavahār kevo?
ek vakhat sampradāyamān charchā thaī hatī. ek sheṭh taraphathī prashna thayelo ke-jyān sudhī jīv mithyādraṣhṭi hoy tyān sudhī ja mūrti-pūjā hoy chhe, samyagdarshan thayā pachhī mūrti-pūjā ādi hotān nathī; barābar ne?
tyāre uttar āpelo ke-bhāī! samyagdraṣhṭine ja sāchān bhakti, pūjā ādino vyavahār hoy chhe, kem ke vāstavamān samyagdarshan thāy tyāre ja tene samyak bhāvashrutagnān pragaṭ thāy chhe. ā samyak shrutagnān avayavī chhe, ne nishchay-vyavahār nay tenā avayav chhe. andar bhāvashrut pragaṭ thayun hoy evā samakitīne ja ā banne nay hoy chhe. agnānīne nishchay paṇ nathī ne vyavahārey nathī. enī badhī ja kriyā, tethī agnānamay hoy chhe. āvī vāt! samajāṇun kāī...?
nishchay ane vyavahār e be nay shrutapramāṇanā bhed chhe. nayanā viṣhayane nikṣhep kahe chhe. ā nikṣhepanā chār bhed
PDF/HTML Page 4004 of 4199
single page version
chhe-nām, sthāpanā, dravya ane bhāv. ā chār nikṣhep te gneyanā bhed chhe. temān sthāpanā nikṣhep te vyavahāranayano viṣhay chhe. tethī arihantanī sthāpanārūp pratimā te dharmī-samakitīne pūjanīk chhe, ane te yathārtha nimitta chhe. ā pramāṇe samyagdarshan thayā pachhī bhagavānanī bhakti, stuti ane pūjānā bhāv gnānīne avashya thatā hoy chhe, ane tene vyavahār kahevāmān āve chhe. ahā! gnānīne bhakti, pūjā ityādino prashasta rāg jarūr thato hoy chhe, paṇ tenī tene pakaḍ (parigrah) nathī. ame to ā vāt pa0 varṣha pahelān sampradāyamān hatā tyāre karelī. tyārey sampradāyamān chālatī vāt em ne em mānī levī te amārī rīti nahotī. sva-hitanī jhaṅkhanā hatī ne! e to antaramān nyāyathī bese te ja svīkāravānī amārī paddhati hatī.
ahā! sva-par gneyone grahaṇ karavāno jīvano svabhāv chhe. grahaṇ karavun eṭale shun? grahaṇ karavun eṭale hāthathī jem koī chīj pakaḍīe tem gneyone pakaḍavun em nahi, kem ke jīvane kayān hāth-pag chhe? grahaṇ karavun eṭale jāṇavun em vāt chhe. ahīn sva-par gney kahyān temān anant guṇamay trikāḷī shuddha dravya ne temān abhed-tanmay thayelī vītarāg pariṇati te svagney chhe, ane vyavahār ratnatrayano rāg tathā dev-guru ādi paragney chhe, kem ke rāg ane dev-guru ādi kāī jīvasvarūp nathī. ahā! āvun antaramān samaje tenā gnānamān nij shuddha chaitanyanun grahaṇ thāy chhe, ne paragneyo mārā chhe evun viparīt shraddhān dūr thāy chhe. ā apūrva dharma chhe.
ahāhā....! bhagavān, tun ekalā chaitanyasvarūp chho nāth! gāthā 17-18mān āvyun chhe ke ābāḷ-gopāḷ sarvane sadākāḷ gnānanī paryāyamān svagney jāṇavāmān āve evo gnānanī paryāyano svabhāv chhe. paṇ are! anādinī enī bahirdaṣhṭi chhe! trikāḷī ek gnāyakabhāvanī draṣhṭi na hoi tenī draṣhṭi parathī khasatī nathī; parantu antadraṣhṭi karatān ja shuddha chaitanyanun grahaṇ thāy evo bhagavān ātmāno gnānasvabhāv chhe. ahā tāro gnānasvabhāv sva-par gneyone jāṇavānā pramāṇagnānarūp chhe, ane tārā gnānādi anant svabhāv paranā gnānamān (kevaḷī ādinā gnānamān) grahaṇ karāvavānā prameyasvabhāvarūp chhe. ahā! āvī tārāmān pariṇamya-pariṇāmakatvashakti chhe.
are bhāī! ā paisā mārā em tun māne paṇ evo tāro-jīvano svabhāv nathī. lakṣhmī, makān, strī- kuṭumb-parivār, dev-guru ādi e badhun gneyapaṇe tārā gnānamān jaṇāvālāyak chhe, paṇ e badhā gneyo tārā chhe evun kayān chhe? te gneyo mārā chhe em tun māne paṇ e to kevaḷ bhram chhe, kem ke evo vastusvabhāv nathī. vaḷī paranā pramāṇamān pramey thāy evo tāro svabhāv chhe, paṇ parano tun thāy, parano pitā ne parano putra tun thāy, evo tāro svabhāv nathī.
sāmbhaḷ to kharo prabhu! jagatanī saghaḷī chījo gney tarīke tārā gnānamān jāṇavāmān āve evo tārā gnānano svabhāv chhe. bhāī! tun te chījono kāī mālīk nathī. ahā! paragneyone grahaṇ karavārūp je pramāṇagnān teno tun mālīk chho, paṇ paragneyono mālīk nathī. bhagavān mārā ne guru mārā-em tun māne, paṇ e badhā to tārā gnānanā gney chhe bas; mārā bhagavān ne mārā guru evī to jagatamān koī vastu chhe nahi vaḷī gnānānand svabhāve pariṇamelā hoy evā jīvanā pramāṇagnānamān pramey thaīne temān jaṇāvālāyak tun chho, paṇ parano tun thā evī tārī lāyakāt nathī. bhāī, parano tun kāī nathī, ane par tārā kāī nathī. parano tun thā ne par tārā thāy evo vastusvabhāv ja nathī. samajāṇun kāī...?
hā, paṇ bhagavānane 14000 sādhu-shiṣhyo hatā, ne 36000 ārjikāo-shiṣhyā hatī em shāstramān āve chhe ne?
uttaraḥ– āve chhe; paṇ ā badhān kathan vyavahāranayanān chhe bāpu! bākī bhagavānanun kāī nathī, ne bhagavān koīnā nathī. ahīn to ā vāt chhe ke bhagavānanā kevaḷagnānamān lokanā sarva gneyākārone yugapat grahaṇ karavāno svabhāv chhe, ane par kevaḷīnā gnānamān gneyākārone grahaṇ karāvavāno teno pramey svabhāv chhe. bhāī! tārā gnānasvabhāvamān sarva gneyo jaṇāvālāyak chhe bas eṭalun rākh. paragneyo mārā, ne hun parano-e vāt javā de bhāī! (kem ke) evī vastu nathī. aho! āchāryadeve ekalān amr̥ut reḍayān chhe!
ahā! āvo anant svabhāvamay amr̥utasāgar uchhaḷe tyān vāndhā-virodhanī vāto shobhe nahi. ahīn to kahe chhe-jagatamān koī prāṇī virodhī-dushman chhe nahi; sarva prāṇī gneyamātra chhe. āvo bhagavānano nyāyamārga bhāī! jevun padārthonun svarūp chhe tevun tenun gnān karavun te nyāy chhe; tevī tenī pratīti karavī te samyagdarshan chhe, ane te dharma chhe. ahīn to āṭalī vāt chhe ke-par gneyākāro potānā gnānamān nimitta chhe bas, ane potānā gnānākāro paranā gnānamān nimitta chhe bas. āvo ja ātmāno pariṇamya-pariṇāmakatvasvabhāv chhe.
PDF/HTML Page 4005 of 4199
single page version
bhāī! vītarāg sarvagnadev em kahe chhe ke-mārā gnānamān tun gney tarīke jaṇāvālāyak chho, paṇ māro tun kāī nathī, vaḷī hun paṇ par kevaḷagnānī jīvanā gnānamān pramey thavāne lāyak chhun, paṇ teno hun kāī nathī. āvo vastusvabhāv chhe bhāī!
keṭalāk strīne ardhāṅganā kahe chhe ne! dhūḷey ardhāṅganā nathī sāmbhaḷane, e to tārā gnānanun paragney chhe. te gneyanun gnān kare evī je gnānanī pariṇati chhe te tārī chhe, kem ke svaparane jāṇavāno ātmāno svabhāv chhe. paragneyanun kārya kare ke paragney potānā thaī jāy evo ātmāno svabhāv nathī. ahā! āvo vastu-svabhāv jeṇe yathārtha oḷakhyo te nyāl thaī jāy evī ā vāt chhe.
lokone ā vāt sūkṣhma paḍe chhe, paṇ ā mūḷ mudanī vāt chhe. paranā guru thavun ke paranā shiṣhya thavun e kāī ātmāno svabhāv nathī. shaktinun paryāyamān pariṇaman thayun enī ā vāt chhe. shakti dravyamān guṇapaṇe to trikāḷ paḍī chhe, paṇ dravyasvabhāvanī draṣhṭi thatān shaktinun pariṇaman paryāyamān thāy chhe. te paryāyamān bahāranā anant gneyo jaṇāy chhe. paṇ te gneyo mārā chhe em koī māne to evun kayān chhe? e to tadna viparīt draṣhṭi chhe. bījā jīvane kevaḷagnān pragaṭayun hoy vā mati-shrutagnān hoy-tenā gnānamān gney thaīne gnānākārone grahaṇ karāvāno tāro svabhāv chhe, paṇ parano tun thaī jā evo tāro svabhāv nathī. bhagavān! tun ek gnātā-draṣhṭā chho; bas ā vāt ahīn visheṣhapaṇe siddha kare chhe.
ahā! samyagdraṣhṭi jīvane antaramān evī pratīti thaī chhe ke-sarva paragneyo-sharīr, man, vāṇī, karma, bhāvakarma, rāgādi badhā mārā gnānamān jaṇāvālāyak chhe; vyavahār ratnatrayano vikalpa uṭhe te paṇ paragneyapaṇe gnānamān jaṇāvālāyak chhe, paṇ temān svāmitvanī buddhi nathī. have lokone ānā ja moṭā vāndhā chhe, em ke-vyavahār-shubharāg mokṣhano mārga chhe-em teo māne chhe. paṇ ahīn tenī nā pāḍe chhe. shubharāg paṇ paragney chhe, anātmā chhe. te gneyane grahaṇ karavāno eṭale ke jāṇavāno ātmāno svabhāv chhe. 12mī gāthāmān paṇ āvī gayun ke vyavahāranay jāṇelo prayojanavān chhe. 11mī gāthāmān paṇ āvī gayun ke-potāno ek trikāḷī gnāyakabhāv satyārtha chhe, kem ke tenā āshraye samyagdarshan ne dharma thāy chhe. chārekorathī dekho to ā ek ja siddhānt siddha thāy chhe. samyagdraṣhṭine je rāgānsh bākī chhe te tene paragney tarīke gnānamān jāṇavālāyak chhe paṇ; rāg māro chhe, vā rāgathī gnān thāy chhe em nathī. ahā! rāgathī bhinna paḍī vītarāg thavā nīkaḷyo chhe te rāgane potāno kem jāṇe? ne rāgane bhalo kem māne? rāg to enā gnānanun gney chhe bas. bākī rāg rāgapaṇe rāgamān chhe, ne gnān gnānapaṇe gnānamān chhe. (paraspar kāī levādevā nathī). samajāṇun kāī...? (rāgathī gnān nahi, ne gnānathī rāg nahi.) āvī vāt chhe bāpu!
āchāryashrī amr̥utachandrasvāmī kahe chhe-je samaye jeṭalo rāg hoy chhe te te samaye vyavahāre jāṇavālāyak chhe. bāramī gāthānī ṭīkāmān ‘तदात्वे’ shabda paḍayo chhe, eṭale ke te te kāḷe rāg jāṇavālāyak chhe. eṭale shun? ke rāg mārā gnānanun gney chhe em kahevun e vyavahār chhe. vāstavamān te te kāḷe gnānanī sva-par-prakāshak paryāy svayam potāthī pragaṭ thāy chhe, ane temān rāg paragneyapaṇe jaṇāy chhe bas. rāg gney chhe māṭe gnānanī paraprakāshak paryāy pragaṭ thāy chhe em nathī. svaparane jāṇavānī gnānanī kramavartī paryāy potānā sāmarthyathī pragaṭ thāy chhe, rāganā-nimittanā kāraṇe pragaṭ thāy chhe em nathī.
are bhagavān! tāro mārga to jo. ahā! tārī chīj andar evī chhe ke je samaye rāg āvyo te samaye te rāg sambandhī gnān thāy evo tāro svabhāv chhe. tathāpi te rāgathī gnānanī paryāy utpanna thāy chhe em chhe nahi; gnānanī paryāy potāthī ja utpanna thāy chhe. temān gneyanun-rāganun gnān thayun em kahevun vyavahār chhe. vaḷī gnānanī dashāno jāṇanār hun chhun-e paṇ bhedarūp vyavahār chhe. hun to ek gnāyak chhun. ahāhā...! evun andar pariṇaman thaī gayun tyān gnāyak thaī gayo. sūkṣhma vāt chhe bhāī! andar je gambhīratā bhāse chhe eṭalun badhun kahevānun bane nahi, kem ke shabdonī eṭalī tākāt nathī. bhagavān kevaḷīe ane digambar santoe je kahyun chhe tenī uṇḍap apār chhe. are! bhagavānanā ane kevaḷīnā keḍāyatī digambar santonā ahīn ā kāḷe virah paḍayā! potānā gnānamān paravastu gney chhe ane paranā gnānamān pote gney chhe-evī jīvanī pramāṇ-pramey shaktine je yathārthasvarūpe māne tene antaramān shaktivān dravyanī pratīti thāy chhe, ane tenun nām samyagdarshan chhe.
ahā?n ahīn ā pariṇamya-pariṇāmakatva nāmanī shaktinun varṇan chāle chhe. āchārya shrī jayasenāchāryadev kahe chhe ke ekadhārāe ek shakti ke ek bhāv jo yathārtha samaje to badhā bhāv yathārtha samajī jāy evun ā vastusvarūp chhe.
PDF/HTML Page 4006 of 4199
single page version
ahā? ātmā sva-par gneyone-sarvane jāṇe em kahīe e vyavahār chhe. jāṇe-em bhed paḍayo ne! māṭe vyavahār chhe. ātmā to bas ek gnāyak chhe. ahāhā...! gnān vaḍe jāṇe evo bhed paṇ jemān nathī evo trikāḷī bhūtārtha ek gnāyak prabhu ātmā chhe ane te samyagdarshanano viṣhay chhe. aho! vītarāg sarvagna paramātmānī vāṇīnī ā asādhāraṇ amr̥utadhārā chhe.
juo, ḍuṅgaḷīnī ek rāīnā dāṇā jevaḍī nānī kaṭakīmān asaṅkhya audārik sharīr chhe, ane te ekek sharīramān anant nigodiyā jīv chhe. shun kīdhun? chha mahinā ne āṭh samayamān chhaso āṭh jīv mokṣha pāme chhe. have āj sudhīmān jeṭalā (anantā) siddha thayā chhe tenā karatān anantaguṇā jīvo nigodanā ek sharīramān chhe. te badhā jīvo bhagavān gnāyakanā gnānanun gney chhe. aho! bhagavān gnāyakanun koī adbhut aparimit gnān sāmarthya chhe. bhāī! lokamān anantā jīvo chhe temanī mātra dayā pāḷavā ja temanun varṇan chhe em nathī, paṇ bhagavān gnāyakanā sva-par ne jāṇavānā param adbhut gnānasvabhāvano mahimā lāvī antarmukh thavun em eno visheṣh āshay chhe. samajāṇun kāī...?
vaḷī paranī rakṣhāno bhāv pāp chhe em koī loko māne chhe, paṇ e mānyatā khoṭī chhe, mithyā chhe. vaḷī paranī rakṣhā karī shakāy chhe e mānyatā paṇ barābar nathī, mithyā chhe. par jīvonī rakṣhānā pariṇām puṇyabhāv chhe, ane te gnānī-dharmīne paṇ thatā hoy chhe, paṇ te eṭalā māṭe sārthak nathī ke par jīvonī rakṣhā karī shakāy chhe-em vastu svarūp nathī. par jīvonī rakṣhānā pariṇām thāy, paṇ tadanusār par jīvonī rakṣhā thāy ke karī shakāy evun vastu svarūp nathī. bahu gambhīr vāt chhe bhāī! loko satyane samajyā vinā virodh kare, paṇ shun thāy? bhāī! nij anantaguṇasvabhāvamay dravya upar draṣhṭi jatān svānubhūti pragaṭe chhe ane tenun nām samyagdarshan ane dharma chhe.
lyo, ā pramāṇe pandaramī ā pariṇamya-pariṇāmakatvashakti pūrī thaī.
‘je ghaṭatun-vadhatun nathī evā svarūpamān niyatattvarūp (nishchitapaṇe jemanun tem rahevārūp) tyāgopādānashūnyatvashakti.’
ā soḷamī shakti chhe. bhagavān ātmā soḷe kaḷāe-pūrṇa bhagavān chhe em ā shaktimān batāvyun chhe. shun kahe chhe? bhagavān gnāyak je dhruv nityānand pūrṇānand prabhu chhe temān, kahe chhe, kamī ke vr̥uddhi thatī nathī. ahāhā...! bhagavān ātmā ek gnāyak prabhu bharitāvastha chhe, arthāt paripūrṇa avasthit chhe. ahāhā...! pūraṇ paramātmasvarūp evo gnāyakadev prabhu ātmā chhe, emān ashuddhatānun to nām-nishān nathī.
bhāī! ahīn shuddhatānī alpa-apūrṇa paryāy pragaṭ chhe to andar trikāḷī dhruv dravyasvarūpamān visheṣh shuddhatā chhe, ne pūrṇa shuddha kevaḷagnānanī dashā pragaṭ thaye tyān trikāḷī svarūpamān shuddhatānī kamī thaī gaī em chhe nahi. ahā! bhagavān gnāyakasvarūp to andar jemanun tem rahevārūp trikāḷ pūrṇa niyatarūp chhe. have āvun ek gnāyakatattva-pūraṇ sārabhūt vastu-koīk viralā jīv pāmī jāy chhe. ek padamān āve chhe ne ke-
viralā thā so mākhaṇ pāyā, chhāshe jagat bharamāyā....
ahāhā...!
sau sūṇo re bhāī! valoṇun valove so tattva amr̥ut ko pāī.
ahāhā...! bhagavān arihant paramātmā ākāshamān-samosaraṇamān ratnajaḍit sinhāsan upar antarikṣha birāje chhe. pa00 dhanuṣhanī uñchāī chhe. tyān bhagavānanā shrī mukhethī omkār dhunirūpe amr̥utanī dhārā chhuṭe chhe. ā reḍiyo vāge chhe ne? tene ākāshavāṇī kahe chhe, tem bhagavānanī om dhvani chhūṭī te gaganamaṇḍaḷamān gauā viyāṇī chhe. ahāhā...! e amr̥utadhārāne koī viralā bhavya jīvo karṇarūpī añjali vaḍe bharapur pīe chhe, ne antarmukh draṣhṭi vaḍe sārabhūt nij gnāyakatattvane prāpta thāy chhe. ane bījā ghaṇā (dīrgha sansārīo) to puṇyakarmarūpī chhāshamān ja bharamāī jāy chhe. (em
PDF/HTML Page 4007 of 4199
single page version
ke puṇya karatān karatān dharma thashe em bharamāī jāy chhe). āvī vāt!
are bhāī! tun ek vār ā tārī vāt sāmbhaḷ to kharo! ahā! tun koṇ chho, kevo chho? to kahe chhe-jemān kadīy ghaṭ-vadh thatī nathī evo ek gnāyakasvarūp pūrṇānand-gnānānand prabhu chho. ahāhā...! siddhapadanī paryāy pragaṭ thaī, eṭalī pūrṇa shuddhatā paryāyamān āvī to andar trikāḷīmān kāī kamī thaī ke nahi? to kahe chhe-nā, em chhe nahi. vaḷī chothe guṇasthāne samyagdarshananī shuddha paryāy thaī tyān pūrṇa sthiratā thaī nathī to andar dravya svarūpamān shuddhatā visheṣh (visheṣh shuddhatā) chhe ke nahi? to kahe chhe-nā, em chhe nahi. ahāhā...! andar dravyasvabhāv to jevo chhe tevo ja trikāḷ paripūrṇa chhe, temān kāī ghaṭ-vadh thatī ja nathī.
have āvo mārag prabhuno chhe. bahāramān to ā karo ne te karo-pūjā karo ne bhakti karo, vrat karo ne tap karo-em karo-karo-nī ja prarūpaṇā chāle chhe; paṇ e to badhā shubhabhāv chhe bāpā! e dharma nahi prabhu!
paṇ dharmīne e shubhabhāv hoy chhe ne? hā, hoy chhe, ane hoy chhe eṭale ene vyavahārathī dharma kahe chhe, paṇ e kāī vāstavik dharma nathī. dharmīne e shubhabhāvo heyabuddhie hoy chhe, emān ene kāī kartāpaṇānī buddhi hotī nathī. ahīn shaktinā adhikāramān e malin bhāvanī kāī sthiti ja nathī. samajāṇun kāī...?
ahāhā...! je shakti trikāḷ shuddha chhe te dravya-guṇamān to anādithī vyāpak chhe, ane shaktivān dravya je chhe tenī antarmukh pratīti thatān shakti paryāyamān paṇ vyāpak thāy chhe, ane tyāre paryāyamān shaktinun nirmaḷ kārya pragaṭ thāy chhe. ahāhā...! trikāḷī dravya-guṇ to paradravya ne vikāranā grahaṇ-tyāgathī rahit tyāgopādān shūnya chhe, paṇ tenī nirmaḷ paryāy je pragaṭ thāy tey paradravya ne vikāranā grahaṇ-tyāgathī rahit tyāgopādān shūnya chhe, arthāt temān koī ghaṭ-vadh nathī. paryāy apūrṇa shuddha ho ke pūrṇa shuddha ho, dravyamān-trikāḷīmān jem koī ghaṭ-vadh thatī nathī, tem te paryāyamān paṇ paradravyanān ke vikāranān grahaṇ-tyāg nahi hovāthī ghaṭ-vadh thatī nathī. āvī sūkṣhma vāt!
vadh ghaṭ rahit niyatattvarūp shakti chhe tenun paryāyamān pariṇaman thāy chhe. tethī paryāyamān shakti vyāpak thatān dravyanī paryāyamān (nirmaḷ paryāyamān) paṇ ghaṭ-vadh thatī nathī. bhāī! bhale paryāyamān alpa-apūrṇa shuddhatān hoy, paṇ te pūrṇa trikāḷī, dravyane prasiddha kare chhe, te kāī vikārane ke paradravyane prasiddha karatī nathī. paradravyanī ke vikāranī temān ghūs-peṭh ja kayān chhe? bhāī! ek paṇ paryāyamān jo kamī-vr̥uddhi thavānun māno (paradravyanī ke vikāranī ghūs-peṭhamāno) to trikāḷī dravya siddha nahi thāy. (arthāt mithyātva ja thashe) paṇ ahīn ashuddhatānī vāt ja nathī. ā rīte dravyanī kramavartī (nirmaḷ, nirmaḷ) paryāyomān ā tyāgopādānashūnyatvashaktinun paṇ bhegun pariṇaman thāy chhe.
vastu je chhe e to trikāḷ tyāgopādānarahit chhe. paranun (ke vikāranun) grahaṇ ke parano (ke vikārano) tyāg e to jīvanā svarūpamān ja nathī. shun kīdhun? rāgano tyāg karavo e enun svarūp nathī. eṇe rāgane kayān grahyo chhe ke tyāg kare? rāgano tyāg karavo ane nirmaḷ paryāyane karavī e enā svarūpamān nathī, e to paryāy sahaj ja utpanna thāy chhe. tyān je nirmaḷ paryāy pragaṭ thaī te, kahe chhe, ghaṭ-vadh rahit chhe, arthāt temān vikāranān grahaṇ-tyāg nathī. have āvī vāt sarvagna sivāy bīje kayāny maḷe em nathī.
bhāī! tun jo to kharo andar pūraṇ shuddha tārī chīj kevī chhe? tane pūrṇa shuddhatā pragaṭ thāy to temān shun kāī kamī thāy chhe? ane kadāch apūrṇa shuddhatā rahī chhe to shun andar chījamān visheṣh-vadhāre shuddhatā chhe? ahīn kahe chhe-nā, em chhe ja nahi; trikāḷī shuddha ek gnāyakabhāvamay dravya chhe e to jem chhe tem ja chhe, temān kāī kamī-vr̥uddhi thatī ja nathī, kem ke temān paradravya-parabhāvanān grahaṇ-tyāg nathī. ahā! ahīn to visheṣh-paryāyanī vāt siddha karavī chhe. ahā! shakti je chhe te dravyamān trikāḷ vyāpak chhe, ane draṣhṭivantane te paryāyamān vyāpak thāy chhe. ahāhā...! shaktivān evun je dravya chhe tenī antardraṣhṭi ane antar-ramaṇatān thatān je nirmaḷ ratnatray pragaṭ thayān temān, kahe chhe, ghaṭ vadh nathī, kem ke temān paṇ paradravya-parabhāvanān grahaṇ-tyāg thatān nathī. aho! ā alaukik vāt chhe.
are! paramātmānā virah paḍayā! tathāpi bharatamān paramātmānī vāṇī ā samayasāramān rahī gaī e sadbhāgya chhe. ā vāṇī sākṣhāt shabda brahma chhe. tattva svarūpathī ajāṇ koī eno virodh karo to karo, paṇ ā satya vāt
PDF/HTML Page 4008 of 4199
single page version
chhe, jin vachan chhe. bhāī! tun rāgathī lābh thavānun māne paṇ e to mithyā mānyatā chhe, kem ke rāg tārā svarūpamān ja nathī to te tane kem lābhadāyak thāy? kharekhar to paryāyane grahavī-chhoḍavī e vāt paṇ dravyamān nathī; tyān tun paranā je rāganān grahaṇ-tyāg potāne māne e to naryun mithyātva chhe, kem ke paranān grahaṇ-tyāg ātmāmān chhe ja nahi. vichār to kar. shun jīve rajakaṇone pakaḍayā chhe ke tene chhoḍe? strī-kuṭumb-parivār, mahel-makān-hajīrā ne dhanādi sāmagrī vagerene shun jīve pakaḍayān chhe ke ene chhoḍe? bīlakul nahi; ene pakaḍayāny nathī, ne ene chhoḍavāy nathī.
prashnaḥ– to dīkṣhā vakhate munirāj e badhun-gharabār vagere chhoḍe chhe ne? uttaraḥ– shun chhoḍe chhe? gharabār vagere badhun to jyān chhe tyān ja chhe. e to pahelān e padārthomān-gharabār vageremān-āsakti hatī te, vairāgyavisheṣh thatān svarūpalīnatā draḍh-gāḍh thavāthī, chhūṭī jāy chhe to munirāje e badhun chhoḍī dīdhun em kathanamātra vyavahār karavāmān āve chhe; bākī paradravyanān grahaṇ-tyāg vāstavamān ātmāne chhe ja nahi; dīkṣhākāḷe munirājanā ātmāmān kāī ghaṭ-vadh thāy chhe em chhe ja nahi. āvī vāt! samajāṇun kāī...? ahā! vastrādine chhoḍe ke āhārane grahaṇ kare evo chāritra paryāyano svabhāv nathī, chāritra paryāy to ātmalīnatārūp chhe, temān paranā grahaṇ-tyāg chhe ja nahi.
ahāhā...! bhagavān ātmā chidānand prabhu pūrṇānandano nāth chhe. tenāmān kadīy ghaṭ-vadh na thāy evo teno tyāgopādānashūnyatva svabhāv chhe. ahāhā...! ā tyāgopādānashūnyatvashakti chhe te dravya-guṇ-paryāy traṇemān vyāpe chhe. ā shakti dravyanī bījī anant shaktimān vyāpak chhe, ne anant guṇanī paryāyamān paṇ ā shaktinun rūp chhe. tethī to dravya-paryāyamān ghaṭ-vadh thatī nathī, arthāt dravya-paryāyamān paradravyanī ghūs-peṭh thatī nathī.
bhāī! apūrṇa shuddha ane pūrṇa shuddha evo bhed paryāyamān bhale ho; paṇ je apūrṇa shuddha paryāy chhe tey ghaṭ-vadh rahit ākhā-pūrṇa dravyane siddha kare chhe. tethī ek paryāyane paṇ na māno to ākhun dravya siddha nahi thāy, kem ke sarva anant paryāyono piṇḍ te dravya chhe. samajāy eṭalun samajo bāpu! ā to gajabanī vāt chhe. ā to khyālamān āve tevun chhe, ānā pachhī agurulaghutvaguṇ nāmanī shaktinun sūkṣhma varṇan āvashe. tenun svarūp to kevaḷīgamya kahyun chhe.
bandh adhikāramān (jayasenāchāryadevanī ṭīkā) āve chhe ke bandhanā nāsh māṭe ām bhāvanā karavī. shun! ke-‘hun nirvikalpa chhun, hun bharitāvastha chhun.’ bharitāvastha eṭale paryāy nahi, paṇ bharitāvastha eṭale nishchay shaktithī paripūrṇa bharapur bharelo avasthit chhun. ahāhā...! āvī ghaṭ-vadh rahit anant shaktithī pūrṇa bharapur sahaj shuddha gnānānandasvabhāvī prabhu hun chhun lyo, ā bandhanā nāsh māṭenī bhāvanā kahī chhe.
samvat 1964nī sālamān ame vaḍodarā māl levā gayelā. tyāre tyān ‘sati anasūyā’ nāmanun nāṭak jovā gayelā. te nāṭakamān ām vāt āvatī. anasūyāne putra nahoto. te jyāre svargamān gaī to tene kahevāmān āvyun ke- ‘अपुत्रस्य गतिर्नास्ति’-jene putra na hoy tenī sadgati thatī nathī. ā to ek matanī āvī mānyatā chhe, evun vastusvarūp chhe em na samajavun. ahīn to draṣhṭāntamātra vāt chhe. to svargamān anasūyāne kahevāmān āvyun ke-putra rahitane svargamān sthān na maḷe, māṭe nīche jā, ane pahelān je koī puruṣh sāmo maḷe tene var. ām te nīche āvī ne pratham sāme maḷanār andh brāhmaṇ sāthe teṇe lagna karyā. tene ek putra thayo. mātā anasūyā putrane pāraṇāmān jhulāvatān ām kahetī ke-‘beṭā, shuddhoḍasi, buddhoḍasi, nirvikalpoḍasi, udāsīnoḍasi’-beṭā, tun shuddha chho, nirvikalpa chho, udāsīn chho. lyo, nāṭakamān paṇ tyāre āvī vairāgyabharapur vāto kahevātī. atyāre to ghaṇī badhī garabaḍ thaī gaī chhe. are, jainamān paṇ ā vāt chālatī nathī!
ahīn kahe chhe-trikāḷī dravyamān kamī-vr̥uddhi thatī nathī. evo hun trikāḷ nirvikalpa, abhed, udāsīn chhun. ahāhā...! dharmī jīv em bhāve chhe ke-nitya nirañjan shuddha chidātmānā samyak shraddhān-gnān-anuṣhṭhānarūp, nishchay nirvikalpa samādhithī utpanna, vītarāg sahajānandarūp, sadāy anubhūtimātrathī jāṇavāmān āve chhe evo hun svasamvadyamān pūrṇa chhun. ahāhā...! rāg-dveṣh-mohathī rahit, dravyakarma-bhāvakarma-nokarmathī rahit, pañchendriyanā viṣhay vyāpārathī ne man-vachan-kāyanā vyāpārathī rahit evo trikāḷ gnānaras, ānandaras, shraddhāras, chāritraras, shāntaras- em anant guṇonā rasathī bharit-pūrṇa ek hun chhun. juo, ā bhāvanā!
PDF/HTML Page 4009 of 4199
single page version
pravachanasāramān (nay adhikār) āve chhe ke hun potāthī ashūnya chhun, pūrṇa chhun ane parathī shūnya chhun. shun kīdhun ā? ke hun parathī-rāgādi vikārathī shūnya chhun, shubhāshubhabhāvathī hun shūnya chhun, hun sarva vibhāvapariṇatithī rahit chhun. have ām chhe chhatān loko to shubhabhāvathī kalyāṇ thavānun māne chhe. paṇ bhāī! tārī e mānyatā khoṭī chhe, kemake shubhabhāv chhe te bandharūp chhe, bandhanun kāraṇ chhe, ane bhagavān ātmā tenāthī shūnya chhe. ahā! lokamān nigodathī māṇḍī siddha paryantanā sarva jīvo nijasvabhāvathī pūrṇa bharapur chhe, ne parathī shūnya chhe. nigodanī dashānā kāḷe ke siddhanī dashānā kāḷe-sarva avasthāomān ek gnāyakaprabhu bhagavān ātmā nij chaitanya svabhāvathī pūrṇa bharapūr chhe, ne parathī shūnya chhe. bhāī! dravyasvabhāv trikāḷ evo ne evo chhe, temān kadīy ghaṭ-vadh thatī nathī. ahā! anant anant kevaḷagnānanī ne siddhadashānī paryāyo pragaṭī jāy toy dravyasvabhāv to evo ne evo ja ghaṭ-vadh rahit rahe chhe. ām svarūpathī pratyek ātmā nirvikalpa, bharitāvastha, pūrṇa, chidānandasvarūp chhe. āvo pūrṇa nijasvabhāv chhe tene svīkārī tenā āshraye pariṇamatān shuddhatā ne pūrṇashuddhatā pragaṭe chhe. ānun nām dharma chhe.
samayasāranī 34mī gāthāmān āvyun chhe ke-ātmāne rāganā tyāganun kartāpaṇun nāmamātra chhe. paramārthe ātmā rāganā tyāgano kartā nathī. e to potānā svarūpamān jyān ramaṇatā-sthiratā thaī tyān rāganī utpatti ja na thaī to teṇe rāgano tyāg karyo em vyavahārathī kahevāmān āve chhe. potānun svarūp nijasvabhāvathī bharapur bharyun chhe, tenī pratiti karī svarūpamān sthiratā karavī te chāritra chhe. svarūpasthiratārūp ā chāritra rāganā tyāgasvarūp chhe, tethī rāgano tyāg karyo em nāmamātra kahevāmān āve chhe. paramārthathī rāgano tyāg karavo e vāt ātmāne lāgu paḍatī nathī, kemake paramārthe bhagavān gnāyakamān rāganān grahaṇ-tyāg chhe ja nahi. ahā! āvā gnāyakasvabhāvane anusarīne- ālambīne je paryāy (chāritranī dashā) pragaṭ thāy. te paṇ rāganā grahaṇ-tyāg rahit chhe. ā rīte dravya-guṇ- paryāy traṇey rāganā-vikāranā grahaṇathī ne tyāgathī shūnya chhe. ahā! āvī alaukik vāt bhagavān sarvagnanā shāsan sivāy kayāny nathī. paṇ shun thāy? jainamān janmelāne paṇ ānī khabar nathī! bhāī! jem pitānī mūḍī- vāraso honshathī sambhāḷe tem param pitā-jain parameshvarano ā vāraso khūb honsh lāvī sambhāḷavo joīe. (temān ja potānun kalyāṇ chhe).
ahāhā...! chaitanyamūrti prabhu ātmā ekalā (shuddha) chaitanyasvabhāvathī pūrṇa bharapur chhe. te paranā grahaṇ- tyāgathī shūnya chhe; āvo ātmāno tyāgopādān-shūnyatva guṇ nām svabhāv chhe. nij trikāḷī dravyanī sanmukh thaī pariṇamatān bhegun tyāgopādānashūnyatva guṇanun pariṇaman paṇ thāy chhe, jethī pragaṭ paryāyamān paradravya-parabhāvanān grahaṇ-tyāg thatān nathī, pragaṭ paryāy ghaṭ-vadh rahit chhe. ā shuddha paryāyanī vāt chhe, ahīn ashuddha paryāyanī vāt nathī. potāmān pragaṭ thatī āvī paryāy pūrṇa shuddha ho ke apūrṇa shuddha ho, te paryāy pūrṇa dravyane siddha kare chhe. samyagdarshananī paryāy ho to paṇ te paryāy pūrṇa dravyane siddha kare chhe. māṭe te paryāyane paṇ pūrṇa kahevāmān āve chhe. have āvo mārag jain parameshvarano! ā kāī kalpanāthī ūbho karelo mārag nathī, ā to vastusvarūp chhe bhāī! kahyun chhe ne ke-
yahī vachanase samaj le, jin pravachan kā marma.
ahā! andar bhagavān gnāyak paripūrṇa bharapur chhe. temān ā ek shakti evī chhe ke darek guṇanī paryāy pūrṇa bharitāvastha chhe, darek guṇanī paryāyamān tyāgopādānashūnyatvashaktinun rūp chhe. jethī gnānanī paryāy paragneyanā grahaṇ- tyāgathī shūnya chhe, shraddhānī paryāy mithyātvanā grahaṇ-tyāgathī shūnya chhe, chāritranī paryāy rāganā-vikāranā grahaṇ- tyāgathī shūnya chhe. ānandanī paryāy ākulatānā grahaṇ-tyāgathī shūnya chhe. ahā! ā to amr̥utanān jharaṇān vahyān chhe bhāī! digambar santo-munivaro sivāy kayāny ā jharaṇān chhe nahi. kahe chhe-bhagavān! tun paripūrṇa chho nāth! ne paripūrṇamānthī je paryāy pragaṭī tey pūrṇa chhe, paranā grahaṇ-tyāg rahit chhe.
ākhun dravya chhe te guṇī chhe, temān shaktio chhe te guṇ chhe. te guṇanun ahīn varṇan chāle chhe. guṇ kaho, svabhāv kaho ke satnun sattva kaho-badhāno ek ja artha chhe. sharumān ja āchāryadeve kahyun chhe ke-“gnānamātramān achalitapaṇe sthāpelī draṣhṭi vaḍe, kramarūp ane akramarūp pravartato, tad avinābhūt anantadharmasamūh je kāī jevaḍo lakṣhit thāy chhe,
PDF/HTML Page 4010 of 4199
single page version
te saghaḷoy kharekhar ek ātmā chhe.” shun kīdhun? je anant shaktio chhe te akramarūp chhe, ne shaktionun je pariṇaman chhe te kramarūp pravarte chhe. ahīn kramamān ashuddhatānī vāt na levī, kramarūp pravartatā pariṇāmamān shuddhatānī vāt levī. ashuddhatānī vāt na levī, ashuddhatā chhe tenun je gnān thāy chhe te potānī paryāyamān potāthī thāy chhe. evun ja gnānanun sahaj svaparaprakāshak sāmarthya chhe. gnānanī paryāy svaparane prakāshatī thakī pote potāthī ja pragaṭ thāy chhe. 12mī gāthāmān je kahyun chhe ke-vyavahāranay, vichitra (anek) varṇamāḷā samān hovāthī, jāṇelo te kāḷe prayojanavān chhe teno paṇ ā ja artha chhe. samajāṇun kāī...?
ahīn kramavartīrūp ane akramavartīrūp je anantadharmono samūh chhe te saghaḷoy kharekhar ek ātmā chhe em kahyun chhe. temān ā shakti ne shaktivān, ā paryāy ne paryāyavān-evā bhedarūp vyavahārane dūr (gauṇ) karīne, shaktivān je trikāḷī ek dravya chhe tenī draṣhṭi karavī enun nām samyagdarshan chhe. samyagdarshanano viṣhay bahu sukṣhma, achintya ne alaukik chhe.
ahīn shaktinun varṇan chhe te dravyanī (dravyadraṣhṭinī) pradhānatāthī chhe. tethī kramavartī pariṇāmamān ekalī shuddhatānī ja vāt karī chhe. te shuddhatānā kramamān ashuddhatānī-vyavahāranī nāsti chhe, ānun nām anekānta chhe. pravachanasāranā parishiṣhṭamān chhelle (nayanun) varṇan chhe te gnānapradhān kathan chhe. tyān gnānapradhān shailī hovāthī rāgano kartā ātmā chhe em kahyun chhe.
temān sāchun kayun samajavun? banne vāt apekṣhāthī sāchī chhe. jyān je apekṣhāthī vāt karī chhe tyān te apekṣhāthī yathārtha samajavī joīe. shakti eṭale svabhāv, ane svabhāvavān je ātmā-tenī draṣhṭi karāvavī chhe tyān ashuddhatānī vāt chhe ja nahi, kemake dravyadraṣhṭi nirvikalpa chhe, teno viṣhay paṇ nirvikalpa chhe. ashuddhatā thāy evī dravyamān koī shakti ja nathī. tathāpi jyānsudhī sādhakapaṇun chhe tyānsudhī rāg hoy chhe. dravyadraṣhṭinī sāthe je gnān thayun chhe te rāgane paṇ jāṇe chhe. gnān to sva-paraprakāshak chhe ne? tethī gnānapradhān jyān kathan hoy tyān rāganun pariṇaman potāmān chhe, tethī rāgano kartā pote chhe-em paryāy apekṣhā kahevāmān āve chhe. gnānapradhān kathanamān rāgano kartā pote chhe-em paryāy apekṣhā kahevāmān āve chhe. gnānapradhān kathanamān rāgano bhoktā paṇ pote ātmā chhe em kahevāmān āve chhe. pravachanasāramān vikārano ansh jīvano chhe em līdhun chhe; kemake ek samayanā vikārī anshane jo kāḍhī nākho to, traṇ kāḷanī paryāyono samūh te dravya-e vāt siddha nahi thāy. ahīn shaktinā adhikāramān shuddha paryāyanī ja vāt līdhī chhe. shuddha paryāy bhale alpa ho, paṇ te paryāy paripūrṇa dravyane siddha kare chhe, prasiddha kare chhe; ansh chhe te pūraṇ anshīne siddha kare chhe. ek anshane kāḍhī nākho to pūrṇa dravya siddha nahi thāy. lyo, āvī vāt chhe.
āptamīmānsāmān em līdhun chhe ke-ashuddha paryāy ho ke shuddha paryāy ho, te paryāy ākhā dravyane siddha kare chhe, kemake nay-upanayanā viṣhayano samūh te dravya chhe. tyān ashuddhanay paṇ līdho chhe. ashuddhatā-je rāg chhe, te kramavartī gnānanī paryāyamān jaṇāy chhe. rāg chhe to rāganun gnān thāy chhe em nahi, svaparaprakāshak gnānanī kramavartī paryāy te samaye potāthī ja utpanna thāy chhe. rāgane paragneyapaṇe jāṇe chhe em kahevun te vyavahār chhe; nishchayathī to svaparaprakāshak gnānanī paryāy gnān ja chhe.
sarvadarshitvashakti ne sarvagnatvashaktine ātmadarshanamayī ane ātmagnānamayī kahī chhe. sarvagna parane jāṇe chhe māṭe sarvagna chhe-shun em chhe? nā, em nathī. ek samayamān potānā trikāḷī dravya-guṇ-paryāyanun gnān kare, ane paranā dravya-guṇ-paryāyanun gnān kare evī sarvagna paryāy je chhe te ātmagnānamayī chhe. svarūpathī ja kevaḷagnān ek samayamān svaparaprakāshak chhe, parane prakāshe chhe māṭe sarvagna chhe em chhe ja nahi; ātmagnānarūpe pariṇamavun-jāṇavun te eno svabhāv chhe. parane jāṇe chhe em kahevun e to asadbhūt vyavahār chhe. lokālokane jāṇe evī gnānanī paryāy chhe te ātmagnānamayī chhe. lokālok chhe to ātmagnānamayī sarvagna paryāy chhe em chhe nahi.
PDF/HTML Page 4011 of 4199
single page version
samvat 1983nī sālamān ā viṣhayane lagatī charchā thayelī. ek sheṭh hatā te kahe-lokālok chhe to kevaḷagnānanī paryāy thaī. tyāre ame kahelun-nā, em nathī; kevaḷagnānanī paryāy potāthī thaī chhe, lokālokanī ene apekṣhā nathī. lokālok chhe māṭe kevaḷagnān chhe em chhe nahi. sarvavishuddhagnān adhikāramān ā vāt āvī gaī chhe. kevaḷagnān lokālokane nimitta chhe, ane lokālok kevaḷagnānane nimitta chhe-āvo pāṭh chhe. nimitta chhe eno artha shun? bījī chīj chhe bas eṭalun. lokālok chhe māṭe kevaḷagnān chhe em chhe nahi, ane kevaḷagnān chhe to lokālok chhe em paṇ chhe nahi.
‘वत्थु सहावो धम्मो’ -vastu je bhagavān gnāyak ātmā chhe enī je shaktio, te eno svabhāv chhe, ane te svabhāv eno dharma chhe. tyān ā dharma ane ā dharmī-em bhedanī draṣhṭi chhoḍīne dharmī-nij gnāyak prabhu upar draṣhṭi devāthī paryāyamān vītarāgatārūpī dharma pragaṭ thāy chhe. sadāy āvo mārag chhe.
paṇ ame varasī tap karīe to dharma thāy ke nahi? dhūḷey na thāy sāmbhaḷane. antaramān mārag samajyā vinā khūb ākarān tap tape to paṇ e to badhān thothān chhe bāpā! andaramān ānandano sāgar bhagavān ātmā uchhaḷe enun nām tap chhe. ahāhā...! bhagavān ātmāmān andar shaktirūpe ānand pūrṇa-pūrṇa bharyo chhe. tyān ā ānand ane ā ānandadātā-evo bhed draṣhṭimānthī kāḍhī nākhīne pūrṇānandasvarūp nij bhagavān gnāyak upar draṣhṭi karī antar-ramaṇatā kare tene, jem samudramān bharatī āve tem, paryāyamān ānandanī chhoḷ uchhaḷe chhe. ānun nām tap ane ā dharma chhe; bākī to tap nahi, lāṅghaṇ chhe. āvī vāt! samajāṇun kāī...?
lokone bhagavān kevaḷīnī shraddhā nathī. juo, dravyanī paryāy pratisamay kramabaddha thāy chhe. shāstramān (samayasār gāthā 308-311nī ṭīkāmān) ‘kramaniyamit’ shabda paḍayo chhe. teno artha pt.. shrī himmatabhāīe ‘kramabaddha’ karyo chhe. bhāī! ā kāī sonagaḍhanī vāt nathī, ā koī pakṣhanī vāt nathī. ā to vastusvarūp chhe, tene jem chhe tem svīkāravun joīe.
prashnaḥ– paṇ tame ā navo mārag kayānthī kāḍhayo? uttaraḥ– ā navo mārag nathī bāpu! ā to anādino chhe. anantā sarvagna paramātmāe kahelī ā vāt chhe. vartamānamān ā vāt chālatī na hatī khovāī gaī hatī-te atyāre prasiddhimān āvī chhe.
samvat 1972nī sālamān amāre sampradāyamān charchā thayelī. amārā gurubhāī kahe-bhagavān kevaḷagnānīe jyāre jem thavānun dīṭhun hoy tyāre tem thāy ja, māṭe āpaṇe vaḷī puruṣhārtha shun karavo? te vakhate ame navadīkṣhit, mātra rap varṣhanī ummar, ne charchā nīkaḷelī to tyāre kahelun-kevaḷagnānīe jyāre jem thavānun dīṭhun hoy tyāre tem thāy e to barābar; paṇ tamane kevaḷagnānanī sattāno svīkār chhe? ahāhā! je kevaḷagnānanī dashāmān ek samayamān anantā siddho, anantā nigodanā jīvo sahit chha dravya-guṇ-paryāy sahit jaṇāy te kevaḷagnānanī sattāno svīkār chhe? jene eno svīkār hoy tenī draṣhṭi nij gnānasvabhāv upar jāy chhe, javī joīe; ane enun ja nām puruṣhārtha chhe. andar sarvagnasvabhāv chhe tene jāṇyā vinā bhāī! lokamān sarvagna chhe em tun kayānthī nakkī karīsh?
bhagavān ātmā sarvagnasvarūp pūrṇa bharitāvastha chhe. ā vāt shāstromān traṇ jagāe āvī chhe. samayasār bandh adhikāramān, sarvavishuddhagnān adhikāramān (jayasen āchāryadevanī ṭīkā) ane paramātma prakāshamān ā vāt āvī chhe. ahāhā...! sarva jīv nirvikalpa, nirañjan, bharitāvastha chhe. bharitāvastha eṭale shaktithī pūrṇa bharelā chhe. ahāhā...! vartamān paryāyane lakṣhamānthī chhoḍī do to andar vastu chhe pūrṇa paramātmasvarūp-sarvagnasvarūp chhe. tenī bhāvanā karavī te puruṣhārtha chhe.
samvat 1972mān ame gajasukumāranun draṣhṭānt āpatā. shrīkr̥iṣhṇa bhagavān shrī nemināthanān darshan karavā hāthī upar besīne jatā hatā. temanā nānā bhāī gajasukumār khoḷāmān beṭhā hatā. rastāmān shrīkr̥uṣhṇe ek sonīnī kanyāne sonānā daḍe ramatī dūrathī joī. kanyā khūb svarūpavān ne khūbasurat hatī. tene joīne temaṇe nokarane āgnā karī ke- ā kanyāne antaḥpuramān laī jāo; gajasukumār sāthe ā kanyānān lagna karavāmān āvashe. nokaro kanyāne antaḥpuramān laī gayā.
PDF/HTML Page 4012 of 4199
single page version
have shrīkr̥iṣhṇa, gajasukumār sāthe bhagavānanā samosaraṇamān āvī pahoñchyā. bhagavānanān darshan karī bhagavānanī vāṇī sāmbhaḷavā lāgyā. vāṇī sāmbhaḷatān ja gajasukumārano puruṣhārtha andarathī uchhaḷyo. teo bolyo, “bhagavan! hun to āgār chhoḍī aṇagār thavā māgun chhun, munidīkṣhā aṅgīkār karavānī mārī bhāvanā chhe.” juo, ā puruṣhārtha! gajasukumāre jyān bhagavānanī vāṇī sāmbhaḷī tyān antarlīn thavāno puruṣhārtha uchhaḷyo! bhagavāne dīṭhun hashe tyāre thashe em mānīne puruṣhārthahīn na thayā paṇ andar vairāgyabhāvanā pradīpta thaī. teoshrī mātā devakī pāse rajā levā jāy chhe. kahe chhe-mātā, hun munidīkṣhā aṅgīkār karavā ichchhun chhun; mātā rajā āp.
devakī kahe chhe-‘beṭā, devanun ārādhan karavāthī to tāro janma thayo chhe; tun kevā kevā lāḍamān uchharyo chhe? hāthīnā tāḷavā jevun ā tārun komaḷ sharīr! tane vanavās javānī rajā kem apāy? tyāre gajasukumār kahe chhe- mātā! andar māro ānandasvarūp chidānand-nityānand-pūrṇānand prabhu ātmā chhe temān jaī tyān ja nivās karavā hun adhīr chhun; have ek paḷ paṇ hun ahīn rahī shakun nahi, māṭe he mātā! mane rajā den. mātāne rudan karatī joī kahe chhe- mātā! tāre rudan karavun hoy to karī le, paṇ have hun kṣhaṇavār paṇ thobhun tem nathī; hun kolakarār karun chhe ke pharīne have hun bījī mātā nahi karun, have hun (sansāramān) pāchho nahi pharun. have hun nij shuddhātmānī sharaṇamān shīghra ja jāun chhun. ahāhā...! juo to kharā, jene antaramān kevaḷagnān beṭhun teno puruṣhārtha kevo nij gnānasvabhāvanī sanmukh jhūkī jāy chhe! ānun nām puruṣhārtha ne ā kevaḷīnī pratīti chhe.
vāstavamān chār anuyoganun tātparya vītarāgatā chhe. ā vītarāgatā kayāre pragaṭ thāy? kevaḷagnānanī sattāno je antarmukh thaī svīkār kare tene vītarāgatā pragaṭ thāy chhe. kevaḷagnān māne (-kahe) ane vaḷī āpaṇe puruṣhārtha shun karīe? -em kahe tene to kevaḷagnān beṭhun ja nathī. vāstavamān jene kevaḷagnānanī sattāno antaramān svīkār thayo chhe te antaḥpuruṣhārthī chhe ne tenā kevaḷagnānīe bhav dīṭhā hoy em chhe je nahi.
amane pūrvanā sanskār hatā eṭale ā vāt andarathī te vakhatey āvatī. juo ā puruṣhārthanun svarūp. kevaḷagnānanī sattāno svīkār kare tene to ananto puruṣhārtha chhe, ane bhagavān kevaḷagnānīe te jīvanā bhav dīṭhā hoy em chhe ja nahi; kemake jagatamān kevaḷagnān chhe ane tenun sāmarthya shun? -eno svīkār andar kevaḷagnānasvabhāvamān jhūkavāthī ja thāy chhe. ahā! pūraṇ bharitāvastha kevaḷagnānasvabhāvī bhagavān ātmā chhe te ghaṭ- vadh rahit sadāy evo ne evo ja chhe em svīkārī tenā āshraye pariṇamavun te dharma chhe.
ām kahī tyāgopādānashūnyatvashakti pūrī thaī.
‘ṣhaṭsthānapatit vr̥uddhihānirūpe pariṇamato, svarūp-pratiṣhṭhatvanā kāraṇarūp (-vastune svarūpamān rahevānā kāraṇarūp) evo je vishiṣhṭa (-khās) guṇ te-svarūp agurulaghutvashakti. [ā ṣhaṭsthānapatit vr̥uddhihāninun svarūp “gommaṭasār” shāstramānthī jāṇavun. avibhāg parichchhedonī saṅkhyārūp ṣhaṭsthānomān paḍatī-samāvesh pāmatī- vastusvabhāvanī vr̥uddhihāni jenāthī (-je guṇathī) thāy chhe ane je (guṇ) vastune svarūpamān ṭakavānun kāraṇ chhe evo koī guṇ ātmāmān chhe; tene agurulaghutvaguṇ kahevāmān āve chhe. āvī agurulaghutvashakti paṇ ātmāmān chhe.]’
PDF/HTML Page 4013 of 4199
single page version
‘ṣhaṭsthānapatit vr̥uddhihānirūpe pariṇamato, svarūp-pratiṣhṭhatvanā kāraṇarūp evo je vishiṣhṭa (-khās) guṇ te-svarūp agurulaghutvashakti’ shun kahyun ā? ahāhā...! ātmāmān ā koī evī shakti nām svabhāv chhe ke pratyek samayamān ṣhaṭguṇ, vr̥uddhihāni thāy chhe ane te svarūp-pratiṣhṭhatvanā kāraṇarūp chhe. gajabanī sūkṣhma vāt chhe bhāī! ahāhā...! ṣhaṭguṇavr̥uddhi ṣhaṭguṇahāni ane samay ek. ek samayamān ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāni thāy evo jīvano koī achintya agurulaghutva svabhāv chhe.
ā agurulaghutvashakti dravya-guṇ-paryāy traṇemān vyāpe chhe. agurulaghutva svabhāv anant guṇamān vyāpak chhe. agurulaghutva guṇ bījā anant guṇamān chhe em nahi, paṇ bījā anant guṇamān agurulaghutva guṇanun rūp chhe. ā rīte darshananī paryāyamān agurulaghupaṇun chhe, gnānanī paryāyamān agurulaghupaṇun chhe, chāritranī paryāyamān agurulaghupaṇun chhe, ityādi. ahāhā...! ātmāmān je ā matignān, shrutagnān, kevaḷagnān ādi paryāy thāy chhe temān pratyekamān ṣhaṭguṇ hānivr̥uddhi thāy evo agurulaghutva svabhāv chhe. ā kevaḷīgamya chhe. pt.. dīpachandajīe ‘chid-vilās’ granthamān ā shaktinun varṇan karyun chhe. siddhabhagavān chhe temanā viṣhe ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāninun svarūp kahyun chhe te mātra tyān draṣhṭāntarūp kathan chhe. bākī agurulaghutva guṇanun sūkṣhma pariṇaman kevaḷagnānagamya chhe, vachanaagochar chhe, tarka-agochar chhe. (juo, ālāp paddhati pr̥u. 89) bhāī! shrutagnānamān jo badhun samajāī jāy to kevaḷagnānano divya mahimā shun?
ahā! kevaḷagnānanī paryāyamān paṇ ek samayamān ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāni thāy chhe. kevaḷagnān to chhe tevun ja chhe, traṇakāḷ-traṇalok sahit lokālokane jāṇe chhe; ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāni thatān temān kāī vadh-ghaṭ thatī nathī. ahā! āvo ja koī agurulaghutva svabhāv chhe je bhagavān sarvagnadeve kahyo chhe ne paramāgamamān batāvyo chhe. ā vāt kāī tarkathī- yuktithī pamāy em nathī; te āgamapramāṇathī mānavī joīe.
have jene tyāgopādānashūnyatvashaktinī vātamān paryāyanī pūrṇatā mānavī kaṭhaṇ paḍe chhe tene ā ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāninun svarūp samajavun mushkel paḍe evī ā vāt chhe. kahe chhe-ek samayanī paryāyamān ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāni thāy chhe. bhale ek samayanī kṣhāyik samakitanī ke kṣhāyik gnānanī paryāy ho, to paṇ temān ek samayamān ā ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāni thāy chhe evo jīvano koī achintya agurulaghutva svabhāv chhe.
ek samayanī paryāyamān ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāni thāy chhe te ā pramāṇeḥ- (1) anantaguṇ vr̥uddhi (2) asaṅkhyaguṇ vr̥uddhi (3) saṅkhyātaguṇ vr̥uddhi (4) anantabhāg vr̥uddhi (pa) asaṅkhyabhāg vr̥uddhi ane (6) saṅkhyātabhāg vr̥uddhi.
ā pramāṇe hāninā chha bolaḥ (1) anantaguṇ hāni (2) asaṅkhyaguṇ hāni (3) saṅkhyātaguṇ hāni (4) anantabhāg hāni (pa) asaṅkhyabhāg hāni ane (6) saṅkhyātabhāg hāni.
ā pramāṇe ek samayamān ṣhaṭguṇ vr̥uddhihānirūpe agurulaghutva guṇanun koī sūkṣhma pariṇaman thāy chhe ane te kevaḷīgamya chhe.
tyāgopādānashūnyatvashaktimān em kahyun ke dravya-guṇ-paryāyamān kamī-vr̥uddhi thatī nathī evo eno svabhāv chhe. ekek guṇanī ekek paryāyamān ghaṭ-vadh thatī nathī. ek samayanī gnānanī paryāyamān, darshananī paryāyamān, ānandanī paryāyamān, vīryanī paryāyamān, anant chatuṣhṭayanī paryāyamān ne siddhanī paryāyamān kamī-vr̥uddhi thatī nathī. bhale alpa paryāy ho to paṇ te ghaṭ-vadh rahit paripūrṇa chhe em tyān kahyun chhe. kṣhayopasham samakitanī paryāy ho ke kṣhāyikanī paryāy ho, mati-shrutagnān ho ke kevaḷagnānanī paryāy ho, chāritranī alpa nirmaḷ paryāy ho ke pūraṇ vītarāgatānī paryāy ho, te ekek paryāy pūrṇa dravyane siddha kare chhe ne paranā grahaṇ-tyāgathī shūnya ghaṭ-vadh rahit chhe, māṭe pūrṇa chhe. ahā! āvī sūkṣhma gambhīr vāt kevaḷīnā shāsan sivāy kayāny nathī. ahāhā...! tun kevaḍo moṭo chho! bhagavān! tane tārī moṭapanī-prabhutānī khabar nathī. ahāhā...! jenī prabhutāmān kayāny ghaṭ-vadh thatī nathī evo bhagavān! tun paripūrṇa prabhu chho.
PDF/HTML Page 4014 of 4199
single page version
ahāhā...! ā (-ātmā) to moṭo dariyo chhe. asaṅkhya jojananā vistāravāḷo chhello svayambhūramaṇ samudra to sādhāraṇ chhe. ātmā to anant anant bhāvathī bharelo mahāsamudra chhe. shrīmad rājachandrajīe bhagavānanī vāṇīno mahimā karatān kahyun chhe keḥ-
... jineshvar taṇī vāṇī jāṇī teṇe jāṇī chhe.
have omdhvani jyān āvī chhe tyān tenī vāchyavastu-anant anant svabhāvathī bharapur bhagavān ātmānun shun kahevun?
bhāī, ā shaktinā varṇanamān to ghaṇun ghaṇun bharyun chhe; temānthī shakti anusār thoḍun thoḍun kahevāy chhe. kaṅkotrīmān lakhe chhe ne ke-thoḍun lakhyun jhājhun karī mānajo ne maṇḍapanī shobhāmān abhivr̥uddhi karavā vahelān vahelān āvajo. tem ahīn paṇ shaktinā varṇanamān thoḍun kahyun jhājhun karī mānajo ane antardraṣhṭi karī ātmānī shobhā vadhārajo. bhāī! tāro ātmā svasvarūpamān-nij ekatva-shuddhatvasvarūpamān sadāy supratiṣhṭhit shobhārūp chhe. ahā! āvo teno agurulaghutva svabhāv chhe tene oḷakhī temān ja antarlīn thaī pariṇame te shobhā chhe.
ā rūpāḷun sharīr, vastra-ābhūṣhaṇ, dhan-sampatti ne bāg-baṅgalā e to badhān jaḍ pudgalarūp chhe bāpu! enāthī kāī ātmānī pratiṣhṭhā-shobhā nathī. e to badhān puṇyakarmane ādhīn chhe ne jotajotāmān vilīn thaī jāy chhe, vikharāī jāy chhe. svasvarūpamān pratiṣhṭhit evo ātmā-chaitanyabimb prabhu-nij chaitanyaprakāshathī svayam shāshvat shobhāyamān chhe. ahāhā...! tene oḷakhī, antaradraṣhṭi vaḍe tyān ja līn thaī rahevun te paryāyanī vāstavik shobhā chhe. ahāhā...! antarātmā thaī paramātmā tun thā enāthī bījī kaī shobhā? ahāhā...! bhagavān ātmā-chaitanya mahāprabhu anādianant potānā svasvarūpamān-chidrūpasvarūpamān ja pratiṣhṭhit chhe, koī bījā (sharīrādi) vaḍe tenī pratiṣhṭhā nathī. āvā nij svarūpanā ālambane paryāyamān nirmaḷ ratnatrayarūp navī shobhā-pratiṣhṭhā pragaṭe chhe. ānun nām dharma chhe. aho! āvo ātmāno achintya agurulaghutva svabhāv chhe je dravya-guṇ-paryāyamān vyāpak thāy chhe.
juo, ahīn ā shaktinā adhikāramān vyavahāranī kāī vāt ja līdhī nathī. vyavahāranā rasavāḷāne- pakṣhavāḷāne to ā vāt bese nahi. bhāī! rāg āve tenun gnān karavun te vyavahār chhe. e gnān to potānī paryāyamān potāthī thāy chhe, rāgane kāraṇe nahi. have āmān loko bhaḍake chhe. em ke-ā nishchay chhe, ekānt chhe-em kahī teo bhaḍake chhe, ne bhaḍakāve chhe. paṇ bhāī, ā to samyak ekānt chhe bāpu! samyak ekāntanun gnān thāy tene potānī paryāyamān apūrṇatā chhe tenun gnān thāy chhe; ānun nām anekānta chhe. have āmān vāndhā uṭhāvī takarār kare, paṇ shun thāy? (vastu ja āvī chhe emān shun thāy?)
hā, paṇ gharabār, kuṭumb-parivār, dukān-dhandhā vagere tyāgavān paḍe ne! uttaraḥ– are bhāī, rāgano tyāg paṇ jyān ātmānā svarūpamān nathī tyān paranā tyāganī shī kathā? gharabār, kuṭumb-parivār ityādi chhoḍayān eṭale sansār chhoḍayo em ten mānyun chhe paṇ te mānyatā yathārtha nathī. vāstavamān to svasvarūpamān līnatā-ramaṇatā thaye gharabār ityādi par padārtho sambandhī mamatva ne āsakti maṭī jāy chhe, thatān-upajatān nathī to te chhoḍayā em kathanamātra vyavahārathī kahevāmān āve chhe. are! lokone andar nirvikalpa anubhavanī dashārūp-atīndriy ānandanī dashārūp dharma chhe tenī khabar nathī, ne ekalā bahāranā tyāg vaḍe dharma thavānun māne chhe, paṇ te mānyatā yathārtha nathī.
soḷamī tyāgopādānashūnyatvashaktinun svarūp to khyālamān āve evun chhe, paṇ ā sattaramī agurulaghutvashaktinun svarūp to āgamagamya eṭale āgamathī pramāṇit karavā yogya chhe, te tarkagochar nathī, kevaḷagnānamān pratyakṣha thavā yogya chhe. ahāhā...! ek samayamān-ek samayanī paryāyamān, kahe chhe, chha prakāre vr̥uddhi ne chha prakāre hāni em bārey bol ek sāthe lāgu paḍe chhe. darek guṇanī, darek samayanī darek paryāyamān ṣhaṭguṇavr̥uddhihāni thāy chhe. ek samayamān ṣhaṭguṇ
PDF/HTML Page 4015 of 4199
single page version
vr̥uddhi, ne bījā samayamān ṣhaṭguṇ hāni thāy em vāt nahi, pratyek paryāyamān bārey bol ek sāthe lāgu paḍe chhe. bhagavān sarvagna parameshvare ek samayamān ṣhaṭguṇavr̥uddhihāni pratyek paryāyamān joyā chhe. ahāhā...! āvo-ṣhaṭguṇ vr̥uddhihānirūp thato-pariṇamato, svarūp-pratiṣhṭhatvanā kāraṇabhūt evo ātmāno koī achintya adbhut agurulaghutva svabhāv chhe. bhāī, chhadmasthanā gnānamān āvī jāy evī ā vāt nathī. jo chhadmasthanā gnānamān badhun āvī jāy to kevaḷagnānano mahimā shun? kevaḷagnānamān jaṇāy te badhun chhadmastha na jāṇī shake. hā, svahit arthe prayojanabhut hoy tene to chhadmastha gnānī-samyaggnānī niḥshaṅkapaṇe jāṇe chhe, tathāpi ā agurulaghutva guṇanun sūkṣhma pariṇaman to kevaḷ kevaḷagnān-gochar chhe.
ahā! darek guṇamān agurulaghupaṇun chhe, tenī darek paryāyamān paṇ agurulaghupaṇu āve chhe. ā ati sūkṣhma viṣhay chhe. gnānanī kevaḷagnānanī paryāy ho ke mati-shrutagnānanī paryāy ho, pratyek paryāyamān ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāni thāy chhe. nigodanā jīvane akṣharanā anantamā bhāge gnānano ughāḍ chhe; temān paṇ ā ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāni thāy chhe, ne kevaḷīne anantagnān-kevaḷagnān chhe, temān paṇ ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāni thāy chhe. emān kram nathī-ek samaye vr̥uddhi ane bījā samaye hāni evun nathī. ahāhā...! ek ja samayamān anantaguṇ vr̥uddhi, anantaguṇ hāni; asaṅkhyaguṇ vr̥uddhi, asaṅkhyaguṇ hāni; saṅkhyaguṇ vr̥uddhi, saṅkhyaguṇ hāni; anantabhāg vr̥uddhi, anantabhāg hāni; asaṅkhyabhāg vr̥uddhi asaṅkhyabhāg hāni; saṅkhyabhāg vr̥uddhi, saṅkhyabhāg hāni-em bārey bol ek sāthe hoy chhe. ahāhā...! bhagavān ātmāno agurulaghutva svabhāv ane tenun paryāyamān sūkṣhma pariṇaman jevun bhagavāne joyun chhe tevun kahyun chhe. ahīn tenun ā sāmānya kathan karyun chhe. shāstramān kahyun chhe ke ā ṣhaṭguṇ vr̥uddhihāninun svarūp chhe te shrutagnānagamya nathī, āgamagamya chhe. temān tarka na uṭhāvavo, kemake tarkathī bese evo ā viṣhay nathī.
ā ṣhaṭsthānapatit vr̥uddhihāninun svarūp ‘gommaṭasār’ shāstramānthī jāṇavāyogya chhe. avibhāg parichchhedonī saṅkhyārūp ṣhaṭsthānomān paḍatī-samāvesh pāmatī-vastusvabhāvanī vr̥uddhihāni jenāthī thāy chhe ane je vastune sadā svarūpamān ṭakavānun kāraṇ chhe evo koī āshcharyakārī guṇ ātmāmān chhe; tene agurulaghutvashakti kahe chhe. avibhāg pratichchhed eṭale shun? ke anshane chhedatān chhedatān jenā be bhāg na paḍe evā ek anshane avibhāg pratichchhed kahevāmān āve chhe. nigodanā jīvanā akṣharanā anantamā bhāgapramāṇ gnānaparyāyamān paṇ āvā anant avibhāg pratichchhed chhe. are bhāī! ā koī achintya alaukik vāt chhe em lakṣha karī teno mahimā to kar. ā to-
bhāgyavān kar vāvare, enī motīye mūṭhiyun bharāy.
-āvī alaukik vāt chhe. āsthāthī, shraddhāthī, utsāh ne umaṅg lāvī ā kabule-svīkāre te nyāl thaī jāy evī ā chīj chhe.
ahāhā...! ṣhaṭsthānapatit vr̥uddhihānirūpe pariṇamit chhe chhatān dravyanā svarūp-pratiṣhṭhatvanā kāraṇarūp ā shakti vishiṣhṭa guṇasvarūp chhe. eṭale shun? ke bhagavān ātmā-anantaguṇanidhān prabhu-sadāy potānā svarūpamān ja pratiṣhṭhit rahe chhe-ṭakī rahe chhe; te potānā svarūpathī paḍīne kadīy pararūp-jaḍarūp thaī jato nathī, teno koī guṇ anyaguṇarūp thaī jato nathī, tathā tenā anant guṇ dravyathī chhūṭā paḍī vikharāī jatā nathī, tem ja dravyanī-ātmānī koī paryāy anyaparyāyarūpe thaī jatī nathī. sau potapotānā svarūpamān ṭakī rahe chhe. aho! svarūpamān pratiṣhṭhit rahevārūp ātmāno ā koī alaukik svabhāv chhe. svarūp ghaṭe nahi, vadhe nahi, svarūpano koī ansh (guṇ) kadī chhūṭe nahi, anyarūp thāy nahi, ne navun kāī temān āve nahi. āvo agurulaghusvabhāvī bhagavān ātmā chhe tene oḷakhī draṣhṭigat karatān paryāyamān nirmaḷatā-nirmaḷatā pragaṭe chhe ane ā dharma chhe. gajabanī agam-nigamanī vāto bāpu! lyo,
ā pramāṇe ahīn agurulaghutvashaktinun varṇan pūrun thayun.
PDF/HTML Page 4016 of 4199
single page version
kramavr̥uttirūp ane akramavr̥uttirūp vartan jenun lakṣhaṇ chhe evī utpādavyayadhruvatvashakti. (kramavr̥uttirūp paryāy utpādavyayarūp chhe ane akramavr̥uttirūp guṇ dhruvatvarūp chhe).’
juo, anant shaktiono piṇḍ prabhu ātmā chhe. temān ek utpādavyayadhruvatvashakti trikāḷ chhe. kevī chhe ā shakti? to kahe chhe-‘kramavr̥uttirūp ane akramavr̥uttirūp vartan jenun lakṣhaṇ chhe evī utpādavyayadhruvatvashakti, āmān kramavr̥uttirūp arthāt ek pachhī ek vartavārūp paryāyo chhe, ne akramavr̥uttirūp arthāt ek sāthe trikāḷ vartavārūp guṇo chhe. dravyamān guṇo badhā akramavr̥uttirūp trikāḷ ek sāthe paḍayā chhe, ne paryāy ek pachhī ek saḷaṅg uñchāī- urdhvapravāharūpe kramabaddha thāy chhe. paryāyo kramavartī chhe, tethī krame pravartavun jenun lakṣhaṇ chhe evī paryāyo utpādavyayarūp chhe, ne akramavr̥uttirūp guṇo dhruvatvarūp chhe. ām ākhun dravya kram-akramavr̥utti vaḍe utpādavyayadhruv svabhāvavāḷun chhe. samajāṇun kāī...!
are bhāī, ek samayanī paryāyamān bhūl chhe, tene ṭāḷatān keṭalo kāḷ lāge? to kahe chhe-ek samayamān te bhūl maṭī shake chhe, kemake krame vartavun jenun lakṣhaṇ chhe evī paryāy kramavr̥uttirūp chhe. ahā! je samaye nij svabhāvane jāṇī sva-āshraye pariṇame te ja samaye bhūl maṭī nirmaḷ pariṇaman arthāt mokṣhamārga pragaṭ thāy chhe. shun thāy? agnānī jīv anādithī nij svabhāvane bhūlī par-āshraye pariṇame chhe tethī tene vikārī pariṇaman nām bhūl ane sansār chhe. ahāhā...! kram-akramavr̥uttirūp vartavānā svabhāvavāḷun je svadravya tenā ruchi ane līnatārūp pariṇamatā jīv nirmaḷ ratnatrayarūpe pariṇame chhe; ā dharma chhe ne ā ja shaktinun vāstavik pariṇaman chhe.
paryāyamān kramavartīpaṇun to gnānī agnānī bannene chhe; tyān agnānīne parāshraye pariṇamavāne līdhe kramavartī ashuddha-bhūlavāḷī malin paryāyo thāy chhe, jyāre gnānīne svāshraye pariṇamavāne līdhe kramavartī nirmaḷ-nirmaḷ samakit ādi mokṣhamārganī paryāyo thāy chhe. ā paryāyamān bhūl hovānun ne bhūl maṭāḍavānun saṅkṣhepamān rahasya chhe. āvī vāt chhe.
ā kram-akramapaṇe vartavāno svabhāv ātmānī ekek shaktimān lāgu paḍe chhe, kemake kramavr̥uttirūp ane akramavr̥uttirūp vartan jenun lakṣhaṇ chhe evī utpādavyayadhruvatvashakti ātmānī ekek shaktimān vyāpak chhe. e to pratham kahevāī gayun chhe ke kram ane akramarūp pravartatā anant dharmono samudāy te ātmā chhe. ām darek shaktinun utpādavyayapaṇe krame pravartavun ane akramapaṇe dhruv rahevun te svarūp chhe. ahāhā...! gnānamātra bhāvanī andar āvī jatī anant shaktio ek sāthe paryāyamān ullase chhe, uchhaḷe chhe. aho! dravyanā badhāy guṇano evo svabhāv chhe ke guṇapaṇe dhruv rahīne te kramavartī paryāye pariṇame chhe.
tun sāmbhaḷ to kharo bāpu! tārā ātmadravyanī- -ekek shakti anant guṇomān vyāpak chhe. -ekek shakti anantamān (guṇomān) nimitta chhe. -ekek shakti dravya, guṇ, paryāy traṇemān vyāpe chhe. -ekek shakti dhruv upādān chhe, ane tenī paryāy kṣhaṇik upādān chhe. temān akrame rahevun te dhruv upādān chhe,
-ekek shaktimān vyavahārano-rāgano ne nimittano abhāv chhe. ekek shakti krame pravarte chhe te nirmaḷ pariṇatie pravarte chhe, ne temān vyavahārano-rāgano ne nimittano abhāv nām nāsti chhe. ā anekānta chhe. vyavahāranā ke nimittanā kāraṇe ahīn shaktinun pariṇaman thayun chhe em chhe nahi.
ahīn ā shaktinā adhikāramān vyavahāranī vāt ja karī nathī. sādhakane dayā, dān, vrat, bhakti ityādi vyavahāranā-shubharāganā pariṇām hoy chhe kharā, paṇ tene te mātra jāṇe ja chhe, temān tanmay nathī. gnān rāgathī chhūṭun ne chhūṭun ja gnānapaṇe rahe chhe. tenī te gnān paryāy potāmān potānā sāmarthyathī potāthī ja thāy chhe, temān vyavahārano- rāgano abhāv ja chhe. gnānanī paryāy, samakitanī paryāy, chāritranī paryāy, ānandanī paryāy, paranī apekṣhā vinā ja potāthī thāy chhe. āvī sūkṣhma vāt! samajāṇun kāī...!
PDF/HTML Page 4017 of 4199
single page version
ahāhā...! kram-akramavartīpaṇārūp ā utpādavyayadhruvatvashakti ātmānī ekek shaktimān (-badhī anant shaktimān) vyāpak chhe, jethī pratyek guṇamān je samaye je paryāy thavāno kāḷ chhe te tyān utpanna thāy chhe. pratyek samaye pūrva paryāyano vyay thaī kramavartī navī paryāyano utpād thāy evo ā shaktino svabhāv chhe; matalab ke prati samay krame utpanna thavāvāḷī paryāy parane-nimittane laīne utpanna thāy em chhe ja nahi. dayā, dān, pañchamahāvrat ādirūp rāganī mandatānā (bhed ratnatrayanā) pariṇām chhe māṭe krame nirmaḷ ratnatrayanā pariṇām pragaṭ thayā evun vastunā svarūpamān chhe nahi. dravyanā sahaj pariṇamanane, utpād-vyayane koīnī apekṣhā chhe nahi, jhīṇī vāt chhe prabhu! kahyun chhe ne ke-‘vāt chhe jhīṇī, ne loḍhun kāpe chhīṇī.’ loḍhun kāpavāmān loḍhānī chhīṇī joīe, bījun kām na āve; tem ā bhedagnānanī sūkṣhma vāto chhe te antaranā sūkṣhma abhyāsathī pamāy tevī chhe, temān sthūḷ upayog kām na āve. ahāhā...! jene antardraṣhṭi thaī, shaktinun pariṇaman sharū thayun te sādhak chhe. tene kāīk rāg chhe. paṇ te rāganī, shakti ane shaktinā pariṇamanamān nāsti chhe. ām ekek shaktimān vyavahārano abhāv chhe; ā anekānta chhe. ahāhā...! shaktinī nirmaḷatānī asti, ne temān vikāranī ne vyavahāranī-rāganī nāsti-āvun anekāntamay sādhakanun pariṇaman hoy chhe.
-vaḷī ekek shakti chhe te pāriṇāmikabhāve chhe. koīe prashna karelo ke- prashnaḥ– mokṣhamārga kyo bhāv chhe? tyāre kahyun- uttaraḥ– mokṣhamārga upasham, kṣhayopasham ane kṣhāyikabhāvarūp chhe. bhagavān ātmāmān utpādavyayadhruvatvashakti chhe te pāriṇāmikabhāve chhe. ā shaktinā nimitte-kāraṇe je utpādavyayarūp kramavartī paryāyo thāy chhe te nirmaḷ samyagdarshan-gnān-chāritrarūpe thāy chhe, ane te upasham, kṣhayopasham ke kṣhāyikabhāvasvarūpe chhe. (jemān je bhāv lāgu paḍato hoy te samajavo). ā nirmaḷ paryāyomān udayabhāvano abhāv chhe, kemake udayabhāv shaktinā kāryarūp nathī. have āmān koīne thāy ke amāre keṭakeṭalun yād rākhavun? are bhāī! āvā moṅghā manuṣhyapaṇā maḷyā ne emān tun atyāre ā nahi samaj to ke’di’ samajīsh? (em ke hamaṇān nahi samaje to pachhī samajavānun sāmarthya ja raheshe nahi evī ekendriyādi halakī dashā āvī paḍashe).
bhāī! ā sarvagnasvabhāvī bhagavān ātmā andar shaktiono dariyo chhe. temān kevaḷagnānanī paryāy jevī anantī paryāyo kramasar thāy chhe. kevaḷagnānanī paryāy chhe te ek samay pūratī chhe, bīje samaye evī bījī thāy chhe. sādi anantakāḷ evī paryāyo krame thāy evo vastuno svabhāv chhe. evī anant paryāyono samudāy te gnānaguṇ chhe. tem shraddhāguṇanī anantī paryāy, chāritra guṇanī anantī paryāy, ānand guṇanī anantī paryāy, ... ityādi. ahā! āvī anant paryāy ane anantā guṇono piṇḍ te nij ātmadravya chhe. have āvā nij antaḥtattvano abhyās kadī kare nahi ane bahāramān upavāsādi kare ane māne ke kalyāṇ thaī jāy; paṇ dhūḷey na thāy sāmbhaḷane, kemake vastu evī nathī. lokone ā ākarun paḍe, paṇ bhagavānano mārga āvo chhe bhāī!
ahāhā...! ātmā sat shāshvat vastu chhe. temān shaktio chhe te paṇ trikāḷ shāshvat chhe. dravya chhe te pāriṇāmikabhāve chhe, temān rahelī shaktio paṇ pāriṇāmikabhāve chhe. ek shakti chhe te bījī anantane nimitta chhe, paṇ ek shakti bījī shaktine (tenī paryāyane) utpanna kare em nathī. darek shaktimān kram-akramavartīpaṇārūp utpādavyayadhruvatvanun rūp chhe. gnānanī paryāyano je samaye nirmaḷapaṇe kramavartī utpād thāy chhe te gnān guṇano kram- akramavartīpaṇāno svabhāv chhe. utpādavyayadhruvatva temān nimitta chhe. ahāhā...! ekek shaktimān-gnān, darshan, chāritra, vīrya, svachchhatā, prabhutā ityādimān -utpādavyayarūpe je paryāy samaye samaye thāy chhe te paranī apekṣhā vinā ja, potānā ṣhaṭkārakathī thāy chhe. āvo ja dravyano utpādavyayadhruvatva svabhāv chhe. ām gnānamān matignān, shrutagnān ke kevaḷagnānanī paryāyano je kramavartī utpād thāy chhe te ā utpādavyayadhruvatvashaktinā kāraṇe thāy chhe. āvī sūkṣhma gambhīr vāt chhe bāpu!
prashnaḥ– chār ghātikarmanā kṣhayathī kevaḷagnān utpanna thāy chhe-shāstramān-tattvārthasūtramān to em kahyun chhe? uttaraḥ– hā, kahyun chhe. te nimittanun kathan chhe; arthāt kevaḷagnān thavā kāḷe bāhya nimitta shun hoy chhe tenun temān gnān karāvyun chhe, bākī gnān guṇamān utpādavyayadhruvatvashaktinun rūp chhe tethī gnānanī kevaḷagnānarūp paryāy tenā kāḷe potāthī ja pragaṭ thāy chhe. karmano kṣhay bāhya nimitta ho, paṇ karmanī ke bījā koīnī temān apekṣhā nathī. āvun ja vastusvarūp chhe.
‘svāmī kārtikeyānuprekṣhā’mān em kahyun chhe ke pūrvaparyāyayukta dravya te kāraṇ chhe, ane uttaraparyāyayukta dravya te tenun
PDF/HTML Page 4018 of 4199
single page version
kārya chhe. jain tattvamīmānsāmān paṇ pt.. shrī phūlachandajīe ā vāt līdhī chhe. e to dravyanī pūrva paryāyanun gnān karāvavā tyān vāt karī chhe. ahīn e vātane vyavahār gaṇī uḍāvī dīdhī chhe. bhāī! utpādavyayadhruvatva e vastuno-dravyano svabhāv chhe. ahāhā...! dravyanī ekek paryāyamān sahaj svatantra utpādavyay samaye samaye thāy chhe. ahā! bāhya nimittanā kāraṇe paryāyano utpād thāy chhe em nathī, ne temān pūrva paryāyanun kāraṇapaṇun chhe em paṇ nathī. potānā krame pragaṭ thayelī paryāy pote ja tenā utpādanun vāstavik kāraṇ chhe. bāhya nimittane, vratādi vyavahārane ne pūrva paryāyane kāraṇ kahevun te vyavahār chhe bas. tathā vartamān ek guṇanī paryāy bījī (bījā guṇanī) paryāyanun vāstavik kāraṇ nathī. samyagdarshananā kāraṇe samyaggnān thāy chhe em nathī. (vivakṣhāthī em kahevun e bījī vāt chhe).
bhagavān ātmā sachchidānand prabhu trikāḷ dhruv... dhruv... dhruv chhe. tenī ekek shakti paṇ dhruv chhe. te shakti ane shaktivān dravyanā bhedanun lakṣha chhoḍī abhedanī draṣhṭi karavāthī, ahāhā...! abhed shuddha chaitanyanā taḷamān sparsha karavāthī, sparsha karavāthī eṭale ke dhruvanī sanmukh thaī pariṇamavāthī nirmaḷ paryāyano sahaj ja potānā kāraṇe utpād thāy chhe. tyāre pūrva paryāyano vyay paṇ potāthī svatantra thāy chhe. koī koīnā kāraṇe chhe em chhe ja nahi. dravya-guṇ dhruv ekarūp sadrash rahe chhe te paṇ potāthī ja chhe. aho! āvun alaukik vastusvarūp chhe bhāī! sādhakane vachche shubharāg āve te vyavahār ho bhale, paṇ nirmaḷ paryāy utpanna thavānun te kāraṇ nathī; ne pūrva paryāy paṇ vāstavik kāraṇ nathī. ā badhun jhīṇun paḍe toy jāṇavun paḍashe hon. ā jagatanā hīrā-māṇek-motī, bāg-baṅgalā-bagīchā, strī-putra-parivār ne ā rūpāḷun sharīr e to kāī nathī bhāī! e to bījī chīj bāpu! ene jāṇatān kāī sukh na thāy, kemake emān sukh nathī; svasanmukh thaīne sva nām nij shuddhātmasvarūpane jāṇatān sukh thāy chhe, kemake temān sukh chhe, are te (-pote) sukhasvarūp ja chhe. samajāṇun kāī...?
nimittathī upādānanun kārya thāy, vyavahārathī nishchay thāy ane paryāy kramaniyat nahi paṇ niyat-aniyat chhe. em ā viṣhayo par vartamānamān ghaṇo virodh chāle chhe. are bhāī! ā viṣhayonun yathārtha svarūp samajī virodh maṭāḍavā jevun chhe bāpu!
pañchāstikāyanī gāthā 1papamān niyat-aniyatanī vāt āvī chhe. ā gāthāmān svasamay ane parasamayanī vyākhyā karavāmān āvī chhe. tyān svabhāvalīn pariṇāmane niyat kahel chhe, ane vibhāv pariṇāmane aniyat kahel chhe. aniyat eṭale pariṇām kramaniyat nahi thatān āgaḷ-pāchhaḷ thāy chhe evo artha nathī, paṇ aniyat eṭale svabhāvamān anavasthit, svabhāvamān līn nahi evī vibhāv paryāy em tyān artha chhe.
vaḷī pravachanasāramān 47 nayano adhikār chhe. te 47 dharmo ātmāmān ekī sāthe chhe. tyān paṇ kāḷanay, akāḷanay kahyā chhe.
‘ātmadravya kāḷanaye jenī siddhi samay par ādhār rākhe chhe evun chhe.’ vaḷī, ātmadravya akāḷanaye jenī siddhi samay par ādhār rākhatī nathī evun chhe.’ have āmān akāḷano artha paryāy kramaaniyat arthāt āgaḷ-pāchhaḷ thāy chhe em kayān chhe? paryāy to kramaniyat svakāḷe ja utpanna thāy chhe, paṇ sāthe svabhāv ane puruṣhārtha hoy chhe te batāvavā māṭe tyān akāḷanayanī vāt karī chhe. vastutaḥ ek ja paryāy ekī sāthe kāḷanay ane akāḷanayano viṣhay thāy chhe. tyān kāḷane gauṇ karī puruṣhārtha ane svabhāvanī vivakṣhā hoy tyāre te akāḷanayano viṣhay thāy chhe. ām koī paryāy āgaḷ-pāchhaḷ thāy chhe em tyān abhiprāy chhe ja nahi. vāstavamān darek paryāy kramabaddha potānā svakāḷe ja utpanna thāy chhe.
ahā! jem dravyanā badhā guṇ ek sāthe ja dravyamān trikāḷ sarva pradeshe vyāpak chhe, temān kadīy ghaṭ-vadh thatī nathī; tem dravyanā anādianant pravāhakramamān traṇekāḷanī pratisamay pragaṭ thanārī paryāyono svakāḷ niyat chhe. bhāī! traṇekāḷanī paryāyono pravāh dravyamān niyat paḍayo chhe, paryāyonī kramaniyat dhārāmān kadī bhaṅg paḍato nathī. ahā! āvun kram-akramavartīpaṇun e dravyano svabhāv chhe. have āmān koī vaḷī kahe chhe-kramavartīpaṇun eṭale paryāyo ek pachhī ek thāy bas eṭalun ja, paṇ krame pragaṭ thatī paryāyo amuk nishchit ja thāy em nahi, paṇ ā mānyatā barābar nathī. kramavartīpaṇun eṭale dravyamān paryāyo ek pachhī ek thāy eṭalun ja nahi, pravāhakramamān kayā samaye kaī paryāy thāy te paṇ niyat-nishchit ja chhe. jem sāt vār (som, maṅgaḷ vagere) nishchit kramabaddha chhe tem dravyanī traṇakāḷanī paryāyo
PDF/HTML Page 4019 of 4199
single page version
paṇ nishchit kramabaddha chhe. ‘prameyakamalamārtaṇḍ’ mān ‘kramabhāv’ne samajāvatun nakṣhatronun draṣhṭānt paṇ ā ja vāt siddha kare chhe.
samayasār, sarvavishuddhagnān adhikāranī gāthā 308thī 311nī ṭīkāmān āchāryadeve ā vāt khullī karī chhe. tyān ati spaṣhṭa kahyun chhe ke-jīv ne ajīv badhā dravyo potānā kramaniyamit pariṇāmothī upaje chhe. kramaniyamit kaho ke kramabaddha kaho-ek ja vāt chhe. bhāī! dhruv rahīne kramaniyamit bhāve pariṇamavāno pratyek dravyano svabhāv chhe. ākhun dravya ja āvun chhe. ahā! dravyanā āvā kram-akramavartīpaṇānā svabhāvane yathārtha jāṇe to paryāyo āḍī- avaḷī-āgaḷapāchhaḷ thāy, nimittathī thāy ne nimittathī badalī shakāy-evī undhī-viparīt draṣhṭi maṭī jāy ane tene svasanmukh-draṣhṭi vaḍe nirmaḷ pariṇamananī dhārā sharū thāy chhe. ām dravyamān thatī paryāyo svakāḷe kramabaddha pragaṭ thāy chhe em nirṇay karanāranun jor svadravya bhaṇī, shuddha ek gnāyakasvabhāv prati vaḷe chhe ane tene nirmaḷ pariṇamananī kramavartī dhārā ullase chhe. ā dharma chhe.
prashnaḥ– samayasār kaḷashaṭīkāmān kaḷash 2pa2mān trikāḷī dravyane svakāḷ kahel chhe te shun chhe? uttaraḥ– samayasār kaḷashaṭīkāmān kaḷash 2pa2mān trikāḷī dravyane svakāḷ kahel chhe. vartamān paryāyano bhed pāḍavo tene tyān parakāḷ kahel chhe. tyān kahyun chheḥ- “svadravya eṭale nirvikalpamātra vastu, svakṣhetra eṭale ādhāramātra vastuno pradesh, svakāḷ eṭale vastumātranī mūḷ avasthā, svabhāv eṭale vastunī mūḷanī sahaj shakti; paradravya eṭale savikalpa bhed-kalpanā, parakṣhetra eṭale je vastuno ādhārabhūt pradesh nirvikalpa vastumātrarūpe kahyo hato te ja pradesh savikalpa bhed-kalpanāthī parapradesh buddhigochararūpe kahevāy chhe, parakāḷ eṭale dravyanī mūḷanī nirvikalpa avasthā te ja avasthāntar bhedarūp kalpanāthī parakāḷ kahevāy chhe, parabhāv eṭale dravyanī sahaj shaktinā paryāyarūp anek ansh dvārā bhed-kalpanā, tene parabhāv kahevāy chhe.’ juo bahāranā anyadravyanī paryāy te parakāḷ chhe e vāt to kayāny dūr rahī gaī, ahīn to dravyanī potānī avasthāne ja bhedakalpanāthī parakāḷ kahe chhe. bhed uparathī draṣhṭi uṭhāvavī chhe ne! to paramārthe je svadravya chhe te ja svakṣhetra, svakāḷ, svabhāv chhe em kahīne abhedadraṣhṭi karāvī chhe. ahā! dravya-kṣhetra-kāḷ-bhāvanā chār bhed paṇ kharekhar trikāḷī vastumān nathī. have ām chhe tyān paryāy nimittathī- paradravyathī thāy evī parāshrayanī vātane avakāsh ja kayān chhe? vāstavamān pratyek dravyano utpādavyayadhruvatva svabhāv chhe, ane tethī dravyanī pratyek paryāy potāthī svatantra pragaṭ thāy chhe, tenun koī paradravya kāraṇ nathī, pūrva paryāy paṇ tenun kāraṇ nathī. dravya pote potānā svabhāvathī ja ek avasthāthī palaṭīne niyat avasthāntararūp thāy chhe. ā to ekalun amr̥ut chhe bhāī! āno antaramān nirṇay kare tene bhedanī draṣhṭi tathā mārī avasthā koī bījo palaṭāvī deshe evī parāshrayanī draṣhṭi chhūṭī jāy chhe, ane abhed ek gnāyakanī draṣhṭi thaī nirmaḷ nirmaḷ pariṇaman thāy chhe. āvī vāt! samajāṇun kāī...?
ahāhā...! vastu trikāḷī bhagavān ātmā chhe te guṇ-paryāyanā bhedathī rahit, karma-nokarmathī rahit abhed ekarūp gnāyak prabhu chhe. temān pūrva paryāyano vyay thaī navī paryāyano utpād thāy tathā vastu chinmātra sadā ekarūp sadrash rahe tevo teno utpādavyayadhruvatva svabhāv chhe. temān paradravyanun-nimittanun-karmanun kāī kāraṇapaṇun nathī. are, tenī ek shaktinun kāraṇ bījī shakti nathī, kemake ekek shaktimān utpādavyayadhruvatvanun rūp chhe; arthāt pratyek shaktinun potānun utpādavyayadhruvatva potāthī chhe. ahā! āvā potānā kram-akramavartī svabhāvane oḷakhatān guṇ-paryāyanā bhed uparathī draṣhṭi khasīne, draṣhṭi abhed ek gnāyakasvabhāv upar thambhe chhe, ne te draṣhṭimān krame nirmaḷ paryāyanī utpatti thāy chhe. ā sādhak dashā ane ā mokṣhamārga chhe. have loko potānā antaraṅg svarūpane jāṇavā darakār kare nahi ne bahāranā kriyākāṇḍamān mokṣhamārga mānī rachyā rahe, paṇ bhāī! evī kriyākāṇḍanā shubh vikalpa to eṇe pūrve anant vār karyā chhe. emān navun shun chhe? apūrva shun chhe? chhahaḍhālāmān āve chhe ne ke-
pai nij ātamagnān vinā, sukh lesh na pāyo.
are bhāī! tun andar jo ne bāpu! tyān andar taḷamān ekalo (nirbheḷ) ānand bharyo chhe. ahāhā...! jem samudranā taḷiye sonun, hīrā, motī paḍayān chhe tem bhagavān ātmānā taḷamān gnān, darshan, ānand, shānti, svachchhatā, prabhutā ityādi anant guṇaratnono bhaṇḍār bharyo chhe. ahāhā...! te darek guṇ-shakti, kahe chhe, potānā utpādavyayadhruvatva svabhāvane kāraṇe pote potānun kārya kare chhe, temān bījun koī kāraṇ nathī. dravyadraṣhṭivantane samyagdarshananī nirmaḷ paryāyano utpād thāy chhe
PDF/HTML Page 4020 of 4199
single page version
te svakāḷe potāthī thāy chhe temān bījun-karmano upashamādi vāstavik kāraṇ nathī. gnānanā utpād-vyay-dhruv potāthī chhe, parathī ke vāṇīnā kāraṇe chhe-em nathī. ahāhā...! antarasanmukh pariṇamatā gnānasvabhāv pote ja visheṣh gnānapaṇe pariṇame chhe, vāṇīnā kāraṇe gnānanī utpatti thāy chhe em nathī. āvī vāt!
prashnaḥ– to pachhī jinavāṇī sāmbhaḷavānun shun prayojan chhe? uttaraḥ– are bhāī! vāṇīnā kāraṇe gnānanī utpatti na thāy, paṇ gnānasvabhāvī nij gnāyakanī sanmukh thaīne pariṇamatā gnān thāy chhe em samajavun e jinavāṇī sāmbhaḷavānun vāstavik prayojan chhe. tethī jignāsune bahu vinay ne bhaktipūrvak gnānī pāsethī satnā shravaṇano prem ane utsāh āve chhe. ‘vāṇīthī gnān thatun nathī māṭe sāmbhaḷavānun shun kām chhe?’ evī svachchhandatāno bhāv tene hoto nathī. satnā shravaṇakāḷe paṇ tene bhāv to andar potāno ja ghūṇṭāy chhe. tenun valaṇ ane vajan nimitta par na hotān, gnānī je dravyasvabhāv batāve chhe tenā par hoy chhe. ā ja vāṇī sāmbhaḷavānun prayojan chhe. gnānīne paṇ vāramvār satnā shravaṇano bhāv āve chhe. temān tenī ruchinun jor ek nij gnāyakasvabhāv par hoy chhe, nimitta par ke rāg par tenī ruchinun jor hotun nathī. jene ātmasvabhāvamān ja ruchinun jor vaḷī jāy tene vāṇī sāmbhaḷavānun prayojan siddha thāy chhe. samajāṇun kāī...?
bhāī, tāre bījāthī-nimittathī shun kām chhe? andar tārī gnānamātra vastumān ek sāthe anant guṇo dhruvapaṇe rahyā chhe. ahā! anant guṇanun abhed ekarūp trikāḷī svadravya-temān tun draṣhṭi kar to anant guṇanī nirmaḷ paryāyo pragaṭ thashe. ahāhā...! svadravyanā āshrayamān jatān ja gnān, ānand, shraddhā, svachchhatā, prabhutā, vīrya ityādi badhī anant shaktio nirmaḷapaṇe ullasīne paryāyamān vyakta thāy chhe. ahā! te svasamvedanamān-svānubhavamān anant shaktinī nirmaḷatā ek sāthe samāy chhe. aho! āvo adbhut chaitanya guṇaratnākar prabhu tun chho, andar najar karatān ja samyagdarshan ādi apūrva apūrva ratno pragaṭ thāy chhe. have andar ḍhaṇḍhoḷe nahi, ne bahāramān-rāganī kriyāmān ne nimittamān-phāmphān māre. paṇ tethī shun thāy? dhūḷey na thāy. antarasanmukhatānā puruṣhārtha vinā badhun ja thothethothān chhe.
juo, svarūpanī rachanānā sāmarthyarūp ātmāmān ek vīryashakti trikāḷ chhe. tenun kārya shun? to kahe chhe- svarūpasthit darshan, gnān, chāritra, ānand ityādi guṇonī nirmaḷ paryāyonī rachanā karavī te tenun kārya chhe. juo, vīryashaktinun sāmarthya! ahāhā...! ātmā pote svavīryathī-antaḥpuruṣhārtha vaḍe potānī samyagdarshan-gnān-chāritranī nirmaḷ paryāyane rache chhe. nirmaḷ paryāyanī rachanā thāy temān svavīryane chhoḍī koī paravastu kāraṇ nathī.
ātmā pote svavīryathī-jāgrat thayelā antaḥpuruṣhārthathī ja kartā thaīne nirmaḷ samyagdarshanādirūp kāryane rache chhe. oho! potānī nirmaḷ paryāyone rachanāro ātmā pote ja anantavīryavān īshvar chhe. āvī vāt!
prashnaḥ– hā, paṇ samyagdarshan ādi paryāyo kramabaddha svakāḷe pragaṭ thāy chhe em āp kaho chho, to pachhī vīryashaktinun shun kām? (em ke vīrya nām puruṣhārthanun emān shun kām rahyun?)
samādhānaḥ– em nathī bhāī! paryāyo kramabaddha pragaṭ thāy chhe māṭe vīryashakti kāī kāryakārī nathī em nathī. samyagdarshan ādi paryāyo to kramabaddha svakāḷe pragaṭ thāy chhe e barābar chhe, paṇ tyāre vīryashaktinā kāryarūp antaḥpuruṣhārtha paṇ bhego ja hoy chhe. oho! nirmaḷ ratnatrayano svakāḷ kāī svarūpasanmukhatā ne svarūpalīnatā- svarūparamaṇatānā antaḥpuruṣhārtha vināno hoy chhe evun nathī. vāstavamān nirmaḷ ratnatrayanā svakāḷamān anant guṇanī nirmaḷ paryāyo bhegī ja hoy chhe, antaḥpuruṣhārtha paṇ bhego hoy ja chhe. paryāyo svakāḷe kramabaddha pragaṭ thāy chhe e ek vivakṣhāthī vāt chhe, paṇ tethī kāī te kāḷe puruṣhārthano abhāv hoy chhe evun nathī. gnānamātra bhāvanā pariṇamanamān anant guṇanī paryāyo ekī sāthe ullase chhe em yathārtha samajavun joīe; ā anekānta chhe. samajāṇun kāī...?
are, paramāṇumān paṇ potānī vīryashakti chhe, jethī sparsha, ras, gandh, varṇa ādiguṇo potapotānā kāryanī rachanārūpe pariṇame chhe. darek guṇ potānā kāraṇe potānā kāryarūpe pariṇame chhe; paranā kāraṇe te kārya thatun nathī. ek chhūṭo paramāṇu