2pa0 pravachan ratnAkar bhAg-11 je anantAnant chhe te badhAne jANanArI tArI gnAnanI dashA te kharekhar tArun gney chhe. te dashA ekalI nahi, paN tArA dravya-guN-paryAy te badhun gney chhe. ahAhA...! te samastanun (-potAnun) gnAn te gnAn, te samasta (-pote) gney ane pote gnAtA-e traNey vastu ekanI ek chhe, traN bhed nathI. AvI jhINI vAt! gnAn-gnAtA-gney traNe bhAvo sahit vastumAtra pote ek chhe.
ahAhA...! bahu saras bhAvArtha chhe; vastunA marmanun mAkhaN chhe. kahe chhe-potAnA dravya upar draShTi ApatAn pote ja gnAtA, pote ja gnAn ane pote ja gney chhe em anubhavAy chhe, chha dravya gney, hun gnAn ane hun gnAtA em anubhavAtun nathI; kemake paramArthe par sAthe gney-gnAyak sambandh chhe ja nahi. AvI vAt!
kahe chhe-‘gnAnamAtra bhAv jANanakriyArUp hovAthI gnAnasvarUp chhe.’ juo, shun kIdhun? ke gneyo jagatanA chhe tene jANavArUp jANanakriyA te gnAn-svarUp chhe, gneyasvarUp nathI. gnAnanI paryAyamAn chha dravya jaNAy chhe te kharekhar chha dravya jaNAtA nathI, paN chha dravya sambandhI potAnun je gnAn te jaNAy chhe ane te kharekhar AtmAnun gney chhe. paragney jaNAy chhe em kahevun e to vyavahAr chhe. gney sambandhI potAnI gnAnanI paryAy jANavArUp thaI te enun gney chhe, olun (paragney) nahi, kemake potAmAn potAnI gnAnaparyAyanun astitva chhe (paranun nahi). ahAhA...! chha dravyane jANavAnI gnAnanI paryAy potAnI chhe, tene chha dravyanun gnAn kahevun te vyavahAr chhe; gney-gnAn gneyanun nathI, paN gnAnanun gnAn chhe, jANanakriyArUpabhAv gnAnasvarUp chhe. pt.. jayachandajI e ja spaShTa kare chhe-
‘vaLI te pote ja nIche pramANe gneyarUp chhe. bAhya gneyo gnAnathI judAn chhe, gnAnamAn pesatAn nathI; gneyonA AkAranI jhalak gnAnamAn AvatAn gnAn gneyAkArarUp dekhAy chhe parantu e gnAnanA ja kallolo (tarango) chhe. te gnAnakallolo ja gnAn vaDe jaNAy chhe.’
ahAhA...! juo, bAhya gneyo-rAgAdikathI mAnDI chhae dravyo potAnA AtmAthI (-potAnA dravya-guN-paryAy traNethI) judAn chhe. jo te judAn na hoy to ek hoy, paN em kadI banatun nathI, chhe nahi.
rAganun gnAn thAy temAn kAI rAg gnAnanI paryAyamAn Avato nathI. kevaLIne lokAlokanun gnAn thayun to lokAlok kAI gnAnamAn pesI gayA nathI. ghaTano jANanAr ghaT-rUpe thato nathI. vaLI ghaTano jANanAr vAstavamAn ghaTane jANe chhe em nathI. svaparane jANavAnA gnAnarUpe svayam AtmA ja thAy chhe. ghaTane jANavAnA gnAnarUpe AtmA thAy chhe; tethI ghaTanun gnAn nahi, paN AtmAnun ja gnAn chhe. potAnAmAn to potAnA gnAnapariNAmanun astitva chhe, gneyanun nahi. AtmAno ‘gna’ svabhAv chhe, ne ‘gna’ svabhAvI AtmAmAn jANanakriyA thAy te potAthI thatI potAnI kriyA chhe, emAn paragneyanun kAI ja nathI. Am gney sambandhI potAnA gnAnanun je pariNaman thayun te gney pote, gnAn pote ja, ne pote ja gnAtA chhe. samajANun kAI...?
gneyonA AkAranI jhalak gnAnamAn AvatAn gnAn gneyAkAr dekhAy chhe, parantu e gnAnanA ja kallolo chhe. juo, gnAn gneyAkAr chhe em nahi, e to gneyane jANavA prati tevA gnAnAkAre gnAn pote ja thayun chhe. gneyanun temAn kAI ja nathI. gney gnAnamAn peThun chhe em chhe ja nahi; arthAt gnAn gneyarUpe thAy chhe em chhe ja nahi. gnAn gnAnAkAr ja chhe, e gnAnanA ja kallolo chhe.
ahAhA...! kevun bhedagnAn karAvyun chhe! vItarAg mArga bahu sUkShma chhe bhAI! jarA dhIro thaIne sAmbhaL. kahe chhe- AtmA parane kare ke parathI AtmAmAn kAI thAy e vAt to javA de, e vAt to chhe nahi, paN par gnAnanI paryAyamAn jaNAy, gnAn parane jANe ke paragney gnAnanI paryAyamAn Ave-pese em paN chhe nahi. vastu-dravya ek gnAyakabhAvapaNe chhe te pote gnAnanI paryAyapaNe, jANanakriyArUpe thAy chhe te potAnI svaparaprakAshakanI kriyA chhe. emAn par jaNAy chhe em kahevun te vyavahAr chhe bas. par jaNAtun nathI, potAnI jANanakriyA jANavArUpe chhe te jaNAy chhe.
bhagavAn! tun AvaDo ne Avo ja chhe; bIjI rIte mAn to tArA svabhAvano ghAt thashe. sarvagna parameshvar kahe chhe-lokAlok jaNAy evaDI tArI paryAy nathI, tArI gnAnaparyAyane tun jAN evun tArun svarUp chhe. lokAlokane jANavun em kahevun e asadbhUt vyavahAr chhe, jUTho vyavahAr chhe.