पाणेहिं चदुहिं जीवदि जीविस्सदि जो हि जीविदो पुव्वं ।
प्राणसामान्येन जीवति जीविष्यति जीवितवांश्च पूर्वमिति जीवः । एवमनादि- संतानप्रवर्तमानतया त्रिसमयावस्थत्वात्प्राणसामान्यं जीवस्य जीवत्वहेतुरस्त्येव । तथापि तन्न जीवस्य स्वभावत्वमवाप्नोति पुद्गलद्रव्यनिर्वृत्तत्वात् ।।१४७।।
इन्द्रियप्राणः पञ्चविधः, त्रिधा बलप्राणः, पुनश्चैक आनपानप्राणः, आयुःप्राणश्चेति भेदेन दश प्राणास्तेऽपि चिदानन्दैकस्वभावात्परमात्मनो निश्चयेन भिन्ना ज्ञातव्या इत्यभिप्रायः ।।“१२।। अथ प्राणशब्दव्युत्पत्त्या जीवस्य जीवत्वं प्राणानां पुद्गलस्वरूपत्वं च निरूपयति — पाणेहिं चदुहिं जीवदि यद्यपि निश्चयेन सत्ताचैतन्यसुखबोधादिशुद्धभावप्राणैर्जीवति तथापि व्यवहारेण वर्तमानकाले द्रव्यभाव- रूपैश्चतुर्भिरशुद्धप्राणैर्जीवति जीविस्सदि जीविष्यति भाविकाले जो हि जीविदो यो हि स्फु टं जीवितः पुव्वं पूर्वकाले सो जीवो स जीवो भवति । ते पाणा ते पूर्वोक्ताः प्राणाः पोग्गलदव्वेहिं णिव्वत्ता उदयागत- पुद्गलकर्मणा निर्वृत्ता निष्पन्ना इति । तत एव कारणात्पुद्गलद्रव्यविपरीतादनन्तज्ञानदर्शनसुख-
anvayārthaḥ — [यः हि] je [चतुर्भिः प्राणैः] chār prāṇothī [जीवति] jīve chhe, [जीविष्यति] jīvashe [जीवितः पूर्वं] ane pūrve jīvato hato, [सः जीवः] te jīv chhe. [पुनः] ām chhatān [प्राणाः] prāṇo to [पुद्गलद्रव्यैः निर्वृत्ताः] pudgaladravyothī niṣhpanna chhe.
ṭīkāḥ — (vyutpatti pramāṇe) prāṇasāmānyathī jīve chhe, jīvashe ane pūrve jīvato hato, te jīv chhe. e rīte (prāṇasāmānya) anādi santānarūpe (-pravāharūpe) pravartatā hovāne līdhe (sansāradashāmān) traṇe kāḷ ṭakatā hovāthī prāṇasāmānya jīvane jīvatvanā hetu chhe ja. tathāpi te (prāṇasāmānya) jīvano svabhāv nathī kāraṇ ke pudgaladravyathī nīpajelā — rachāyelā chhe.
bhāvārthaḥ — joke nishchayathī jīv sadāy bhāvaprāṇathī jīve chhe, topaṇ sansār- dashāmān vyavahārathī tene vyavahārajīvatvanā kāraṇabhūt indriyādi dravyaprāṇothī jīvato