Pravachansar (Hindi). Gatha: 248.

< Previous Page   Next Page >


Page 458 of 513
PDF/HTML Page 491 of 546

 

वन्दननमस्करणाभ्यामभ्युत्थानानुगमनप्रतिपत्तिः
श्रमणेषु श्रमापनयो न निन्दिता रागचर्यायाम् ।।२४७।।

शुभोपयोगिनां हि शुद्धात्मानुरागयोगिचारित्रतया, समधिगतशुद्धात्मवृत्तिषु श्रमणेषु वन्दननमस्करणाभ्युत्थानानुगमनप्रतिपत्तिप्रवृत्तिः शुद्धात्मवृत्तित्राणनिमित्ता श्रमापनयनप्रवृत्तिश्च न दुष्येत् ।।२४७।।

अथ शुभोपयोगिनामेवैवंविधाः प्रवृत्तयो भवन्तीति प्रतिपादयति
दंसणणाणुवदेसो सिस्सग्गहणं च पोसणं तेसिं
चरिया हि सरागाणं जिणिंदपूजोवदेसो य ।।२४८।।

सरागचारित्रावस्थायाम् का न निन्दिता वंदणणमंसणेहिं अब्भुट्ठाणाणुगमणपडिवत्ती वन्दननमस्काराभ्यां सहाभ्युत्थानानुगमनप्रतिपत्तिप्रवृत्तिः समणेसु समावणओ श्रमणेषु श्रमापनयः रत्नत्रयभावनाभिघातक- श्रमस्य खेदस्य विनाश इति अनेन किमुक्तं भवतिशुद्धोपयोगसाधके शुभोपयोगे स्थितानां तपोधनानां इत्थंभूताः शुभोपयोगप्रवृत्तयो रत्नत्रयाराधकशेषपुरुषेषु विषये युक्ता एव, विहिता एवेति ।।२४७।। अथ शुभोपयोगिनामेवेत्थंभूताः प्रवृत्तयो भवन्ति, न च शुद्धोपयोगिनामिति प्ररूपयतिदंसणणाणुवदेसो

अन्वयार्थ :[श्रमणेषु ] श्रमणोंके प्रति [वन्दननमस्करणाभ्यां ] वन्दननमस्कार सहित [अभ्युत्थानानुगमनप्रतिपत्तिः ] अभ्युत्थान और अनुगमनरूप विनीत प्रवृत्ति करना तथा [श्रमापनयः ] उनका श्रम दूर करना वह [रागचर्यायाम् ] रागचर्यामें [न निन्दिता ] निन्दित नहीं है ।।२४७।।

टीका :शुभोपयोगियोंके शुद्धात्माके अनुरागयुक्त चारित्र होता है, इसलिये जिनने शुद्धात्मपरिणति प्राप्त की है ऐसे श्रमणोंके प्रति जो वन्दननमस्कारअभ्युत्थानअनुगमनरूप विनीत वर्तनकी प्रवृत्ति तथा शुद्धात्मपरिणतिकी रक्षाकी निमित्तभूत ऐसी जो श्रम दूर करनेकी (वैयावृत्यरूप) प्रवृत्ति है, वह शुभोपयोगियोंके लिये दूषित (दोषरूप, निन्दित) नहीं है (अर्थात् शुभोपयोगी मुनियोंके ऐसी प्रवृत्तिका निषेध नहीं हैं ) ।।२४७।।

अब, ऐसा प्रतिपादन करते हैं कि शुभोपयोगियोंके ही ऐसी प्रवृत्तियाँ होती हैं :

उपदेश दर्शनज्ञाननो, पोषणग्रहण शिष्यो तणुं,
उपदेश जिनपूजा तणोवर्तन तुं जाण सरागनुं. २४८.

४५८प्रवचनसार[ भगवानश्रीकुंदकुंद-

१. अभ्युत्थान = मानार्थ खड़ा हो जाना वह

२. अनुगमन = पीछे चलना वह ३. विनीत = विनययुक्त, सन्मानयुक्त, विवेकी, सभ्य