upadhisadbhAve hi mamatvapariNAmalakShaNAyA mUrchchhAyAstadviShayakarmaprakramapariNAmalakShaN- syArambhasya shuddhAtmarUpahinsanapariNAmalakShaNasyAsanyamasya vAvashyambhAvitvAttathopadhidvitIyasya par- dravyaratatven shuddhAtmadravyaprasAdhakatvAbhAvAchcha aikAntikAntarangachchhedatvamupadheravadhAryat ev . idamatra tAtparyamevamvidhatvamupadheravadhArya sa sarvathA sannyastavya ..221.. lakShaNaprANavinAsharUpo parajIvaprANavinAsharUpo vA niyatan nishchitan prANArambha prANavadho vidyate, na kevalan prANArambha, vikkhevo tassa chittammi avikShiptachittaparamayogarahitasya saparigrahapuruShasya vikShepastasya vidyate chitte manasIti . iti dvitIyagAthA . geNhai svashuddhAtmagrahaNashUnya san gRuhNAti kimapi bahirdravyan; vidhuNai karmadhUlin vihAy bahiranggadhUlin vidhUnoti vinAshayati; dhovai nirmalaparamAtmatattvamalajanakarAgAdimalan vihAy bahiranggamalan dhauti prakShAlayati; sosei jadan tu Adave khittA nirvikalpadhyAnAtapen sansAranadI- shoShaNamakurvan shoShayati shuShkan karoti yatan tu yatnaparan tu yathA bhavati . kin kRutvA . Atape nikShipya . kin tat . pattan va chelakhanDan pAtran vastrakhaNDan vA . bibhedi nirbhayashuddhAtmatattvabhAvanAshUnya san bibheti bhayan karoti . kasmAtsakAshAt . parado ya paratashchaurAde . pAlayadi paramAtmabhAvanAn na pAlayanna rakShanparadravyan kimapi pAlayatIti tRutIyagAthA ..“17 – 19.. ath saparigrahasya niyamen chittashuddhirnashyatIti vistareNAkhyAti — kidh tamhi Natthi muchchhA paradravyamamatvarahitachichchamatkArapariNatervisadRushA mUrchchhA kathan
anvayArtha : — [tasmin ] upadhike sadbhAvamen [tasya ] us (bhikShu) ke [mUrchchhA ] mUrchhA, [Arambha ] Arambh [vA ] yA [asanyama ] asanyam [nAsti ] na ho [kathan ] yah kaise ho sakatA hai ? (kadApi nahIn ho sakatA), [tathA ] tathA [paradravye rata ] jo paradravyamen rat ho vah [AtmAnan ] AtmAko [kathan ] kaise [prasAdhayati ] sAdh sakatA hai ? ..221..
TIkA : — upadhike sadbhAvamen, (1) mamatva – pariNAm jisakA lakShaN hai aisI mUrchhA, (2) upadhi sambandhI 1karmaprakramake pariNAm jisakA lakShaN hai aisA Arambha, athavA (3) shuddhAtmasvarUpakI hinsArUp pariNAm jisakA lakShaN hai aisA asanyam avashyamev hotA hI hai; tathA upadhi jisakA dvitIy ho (arthAt AtmAse anya aisA parigrah jisane grahaN kiyA ho) usake paradravyamen ratapanA ( – lInatA) honeke kAraN shuddhAtmadravyakI sAdhakatAkA abhAv hotA hai; isase upadhike aikAntik antarang chhedapanA nishchit hotA hI hai .
yahAn yah tAtparya hai ki — ‘upadhi aisI hai, (parigrah vah antarang chhed hI hai ), aisA nishchit karake use sarvathA chhoDanA chAhiye ..221..
406pravachanasAr[ bhagavAnashrIkundakund-
1. karmaprakram = kAmamen yukta honA; kAmakI vyavasthA .