yata sakalasyApi vishvavAchakasya sallakShmaNa shabdabrahmaNastadvAchyasya sakalasyApi sallakShmaNo vishvasya cha yugapadanusyUtatadubhayagneyAkAratayAdhiShThAnabhUtasya sallakShmaNo gnAtRutattvasya nishchayanAnnishchitasUtrArthapadatven, niruparAgopayogatvAt samitakaShAyatven, bahushobhyasta- niShkampopayogatvAttapodhikatven cha suShThu sanyatopi saptArchisangatan toyamivAvashyambhAvi- vikAratvAt laukikasangAdasanyat ev syAt, tatastatsanga sarvathA pratiShedhya ev ..268.. ajadhAgahidatthA’ ityAdi gAthApanychakam . evan dvAtrinshadgAthAbhi sthalapanychaken chaturthAntarAdhikAre samudAyapAtanikA . tadyathA — ath laukikasansargan pratiShedhayati — Nichchhidasuttatthapado nishchitAni gnAtAni nirNItAnyanekAntasvabhAvanijashuddhAtmAdipadArthapratipAdakAni sUtrArthapadAni yen sa bhavati nishchit- sUtrArthapada, samidakasAo paraviShaye krodhAdiparihAreN tathAbhyantare paramopashamabhAvapariNatanijashuddhAtma- bhAvanAbalen cha shamitakaShAya, tavodhigo chAvi anashanAdibahiranggatapobalen tathaivAbhyantare shuddhAtmatattva- bhAvanAviShaye pratapanAdvijayanAchcha tapodhikashchApi san svayam sanyata kartA logigajaNasansaggan Na chayadi jadi laukikA svechchhAchAriNasteShAn sansargo laukikasansargastan na tyajati yadi chet sanjado Na havadi tarhi sanyato na bhavatIti . ayamatrArtha — svayam bhAvitAtmApi yadyasamvRutajanasansargan na tyajati tadAtiparichayAdagnisanggatan jalamiv vikRutibhAvan gachchhatIti ..268..
TIkA : — (1) vishvake vAchak, ‘sat’ lakShaNavAn aisA jo shabdabrahma aur us shabdabrahmake vAchya ‘sat’ lakShaNavAlA aisA jo sampUrNa vishva un dononke gneyAkAr apanemen yugapat gunth jAnese ( – gnAtRutattvamen ek hI sAth gnAt honese) un dononkA 1adhiShThAnabhUt — aisA ‘sat’ lakShaNavAle gnAtRutvakA nishchay kiyA honese ‘jisane sUtron aur arthonke padako ( – adhiShThAnako) nishchit kiyA hai aisA’ ho, (2) niruparAg upayogake kAraN ‘jisane kaShAyonko shamit kiyA hai aisA’ ho, aur (3) niShkamp upayogakA 2bahusha abhyAs karanese ‘adhik tapavAlA’ ho, — isaprakAr (in tIn kAraNonse) jo jIv bhalIbhAnti sanyat ho, vah bhI laukik (janonke) sangase asanyat hI hotA hai, kyonki agnikI sangatimen rahe hue pAnIkI bhAnti use vikAr avashyambhAvI hai . isaliye laukik sang sarvathA niShedhya hI hai .
bhAvArtha : — jo jIv sanyat ho, arthAt (1) jisane shabdabrahmako aur usake vAchyarUp samasta padArthonko jAnanevAle gnAtRutattvakA nirNay kiyA ho, (2) jisane kaShAyonko shamit kiyA ho (3) aur jo adhik tapavAn ho, vah jIv bhI laukikajanake sangase asanyat hI hotA hai; kyonki jaise agnike sangase pAnImen uShNatArUp vikAr avashya hotA hai, usIprakAr laukikajanake sansargako na chhoDanevAle sanyatake asanyatatArUp vikAr avashya hotA hai . isaliye laukik janonkA sang sarvaprakArase tyAjya hI hai ..268.. pra. 61
1. gnAtRutattvakA svabhAv shabdabrahmako aur usake vAchyarUp vishvako yugapad jAnanekA hai isaliye us apekShA gnAtRutattvako shabdabrahmakA tathA vishvakA adhiShThAn – AdhAr kahA gayA hai . sanyat jIvako aise gnAtRutattvakA nishchay hotA hai .2. bahusha = (1) bahut; khUb (2) bArambAr .