nanu koyamAtmA kathan chAvApyat iti chet, abhihitametat punarapyabhidhIyate . AtmA hi tAvachchaitanyasAmAnyavyAptAnantadharmAdhiShThAtrekan dravyamanantadharmavyApakAnantanayavyApyekashrut- gnAnalakShaNapramANapUrvakasvAnubhavapramIyamANatvAt . tattu dravyanayen paTamAtravachchinmAtram 1 . paryAyanayen tantumAtravaddarshanagnAnAdimAtram 2 . astitvanayenAyomayaguNakArmukAntarAlavarti- sanhitAvasthalakShyonmukhavishikhavat svadravyakShetrakAlabhAvairastitvavat 3 . nAstitvanayenAnayomayA- guNakArmukAntarAlavartyasanhitAvasthAlakShyonmukhaprAkta navishikhavat paradravyakShetrakAlabhAvairnAsti-
atrAh shiShya — paramAtmadravyan yadyapi pUrvan bahudhA vyAkhyAtam, tathApi sankShepeN punarapi kathyatAmiti . bhagavAnAh — kevalagnAnAdyanantaguNAnAmAdhArabhUtan yattadAtmadravyan bhaNyate . tasya cha nayai
[ab TIkAkAr shrI amRutachandrAchAryadev parishiShTarUpase kuchh kahate hain : — ]
‘yah AtmA kaun hai (-kaisA hai) aur kaise prApta kiyA jAtA hai’ aisA prashna kiyA jAy to isakA uttar (pahale hI) kahA jA chukA hai aur (yahAn) puna kahate hain : —
pratham to, AtmA vAstavamen chaitanyasAmAnyase vyApta ananta dharmonkA adhiShThAtA (svAmI) ek dravya hai, kyonki ananta dharmommen vyApta honevAle jo ananta nay hain unamen vyApta honevAlA jo ek shrutagnAnasvarUp pramAN hai, us pramANapUrvak svAnubhavase (vah Atmadravya) pramey hotA hai (-gnAt hotA hai) .
vah Atmadravya dravyanayase, paTamAtrakI bhAnti, chinmAtra hai (arthAt AtmA dravyanayase chaitanyamAtra hai, jaise vastra vastramAtra hai tadanusAr .) 1.
Atmadravya paryAyanayase, tantumAtrakI bhAnti, darshanagnAnAdimAtra hai (arthAt AtmA paryAyanayase darshanagnAnachAritrAdimAtra hai, jaise vastra tantumAtra hai .) 2.
Atmadravya astitvanayase svadravya – kShetra – kAl – bhAvase astitvavAlA hai; — lohamay, DorI aur dhanuShake madhyamen sthit, sandhAnadashAmen rahe hue aur lakShyonmukh bANakI bhAnti . (jaise koI bAN svadravyase lohamay hai, svakShetrase DorI aur dhanuShake madhyamen sthit hai, svakAlase sandhAn – dashAmen hai, arthAt dhanuSh par chaDhAkar khenchI huI dashAmen hai, aur svabhAvase lakShyonmukh hai arthAt nishAnakI or hai, usIprakAr AtmA astitvanayase svachatuShTayase astitvavAlA hai .) 3.
Atmadravya nAstitvanayase paradravya – kShetra – kAl – bhAvase nAstitvavAlA hai; — alohamay, DorI aur dhanuShake madhyamen nahIn sthit, sandhAnadashAmen na rahe hue aur alakShyonmukh aise pahaleke bANakI bhAnti . (jaise pahalekA bAN anya bANake dravyakI apekShAse alohamay hai, anya bANake kShetrakI apekShAse DorI aur dhanuShake madhyamen sthit nahIn hai, anya bANake kAlakI apekShAse sandhAnadashAmen nahIn rahA huA aur anya bANake bhAvakI apekShAse alakShyonmukh hai,