tmadravyam . yugapadanantadharmavyApakAnantanayavyApyekashrutagnAnalakShaNapramANen nirUpyamANan tu samastatarangiNIpayapUrasamavAyAtmakaikamakarAkaravadanantadharmANAn vastutvenAshakyavivechanatvA- nmechakasvabhAvAnantadharmavyApyekadharmitvAd yathoditAnekAntAtmAtmadravyam .
svAtmadravyan shuddhachinmAtramanta ..19..
ityabhihitamAtmadravyam idAnImetadavAptiprakArobhidhIyate — asya tAvadAtmano nitya- mevAnAdipaudgalikakarmanimittamohabhAvanAnubhAvaghUrNitAtmavRuttitayA toyAkarasyevAtmanyev kShubhyata paramAtmatattvasamyakshraddhAnagnAnAnucharaNarUpAbhedaratnatrayAtmakanirvikalpasamAdhisanjAtarAgAdyupAdhirahitparamAnandaik- ek shrutagnAnasvarUp pramANase nirUpaN kiyA jAy to, samastanadiyonke jalasamUhake samavAyAtmak (samudAyasvarUp) ek samudrakI bhAnti, ananta dharmonko vasturUpase pRuthak karanA ashakya honese Atmadravya 1mechakasvabhAvavAlA, ananta dharmommen vyApta honevAlA, ek dharmI honese yathokta anekAntAtmak (anek dharmasvarUp) hai . [jaise – ek samay nadIke jalako jAnanevAle gnAnAnshase dekhA jAy to samudra ek nadIke jalasvarUpagnAt hotA hai, usIprakAr ek samay ek dharmako jAnanevAle ek nayase dekhA jAy to AtmA ek dharma svarUp gnAt hotA hai; parantu jaise ek hI sAth sarva nadiyonke jalako jAnanevAle gnAnase dekhA jAy to samudra sarva nadiyonke jalasvarUp gnAt hotA hai, usIprakAr ek hI sAth sarvadharmonko jAnanevAle pramANase dekhA jAy to AtmA anek dharmasvarUp gnAt hotA hai . isaprakAr ek nayase dekhane par AtmA ekAntAtmak hai aur pramANase dekhane par anekAntAtmak hai . ]
ab isI Ashayako kAvya dvArA kahakar ‘‘AtmA kaisA hai’’ is viShay kA kathan samApta kiyA jAtA hai : ]
[artha : — ] isaprakAr syAtkArashrI (syAtkArarUpI lakShmI) ke nivAsake vashIbhUt vartate nayasamUhonse (jIv) dekhen to bhI aur pramANase dekhen to bhI spaShTa ananta dharmomvAle nij Atmadravyako bhItaramen shuddha chaitanyamAtra dekhate hI hain .
isaprakAr Atmadravya kahA gayA . ab usakI prAptikA prakAr kahA jAtA hai : —
pratham to, anAdi paudgalik karma jisakA nimitta hai aisI mohabhAvanAke (mohake anubhavake) prabhAvase AtmapariNati sadA chakkar khAtI hai, isaliye yah AtmA samudrakI bhAnti ★shAlinI chhand 1. mechak = pRuthak pRuthak; vividh; anek .
502pravachanasAr[ bhagavAnashrIkundakund-