yathā hi mahilānāṁ prayatnamantareṇāpi tathāvidhayogyatāsadbhāvāt svabhāvabhūt ev māyopaguṇṭhanāguṇṭhito vyavahāraḥ pravartate, tathā hi kevalināṁ prayatnamantareṇāpi tathāvidh- yogyatāsadbhāvāt sthānamāsanaṁ viharaṇaṁ dharmadeśanā ca svabhāvabhūtā ev pravartante . api cāviruddhametadambhodharadr̥ṣṭāntāt . yathā khalvambhodharākārapariṇatānāṁ pudgalānāṁ gamanamavasthānaṁ garjanamambuvarṣaṁ ca puruṣaprayatnamantareṇāpi dr̥śyante, tathā kevalināṁ sthānādayo‘buddhipūrvakā ev dr̥śyante . ato‘mī sthānādayo mohodayapūrvakatvābhāvāt kriyāviśeṣā api kevalināṁ kriyāphalabhūtabandhasādhanāni na bhavanti ..44.. anīhitāḥ . keṣām . tesiṁ arahaṁtāṇaṁ teṣāmarhatāṁ nirdoṣiparamātmanām . kva . kāle arhadavasthāyām . ka iv . māyācāro vva itthīṇaṁ māyācār iv strīṇāmiti . tathā hi — yathā strīṇāṁ strīvedoday- sadbhāvātprayatnābhāve‘pi māyācāraḥ pravartate, tathā bhagavatāṁ śuddhātmatattvapratipakṣabhūtamohodayakāryehāpūrva-
anvayārtha : — [teṣām arhatāṁ ] un arahanta bhagavantoṁke [kāle ] us samay [sthānaniṣadyāvihārāḥ ] khaṛe rahanā, baiṭhanā, vihār [dharmopadeśaḥ ca ] aur dharmopadeś-[strīṇāṁ māyācāraḥ iv ] striyoṁke māyācārakī bhān̐ti, [niyatayaḥ ] svābhāvik hī — prayatna binā hī — hotā hai ..44..
ṭīkā : — jaise striyoṁke, prayatnake binā bhī, us prakār yogyatākā sadbhāv honese svabhāvabhūt hī māyāke ḍhakkanase ḍhan̐kā huā vyavahār pravartatā hai, usīprakār kevalībhagavānake, prayatnake binā hī ( – prayatna na honepar bhī) us prakārakī yogyatākā sadbhāv honese khaṛe rahanā, baiṭhanā, vihār aur dharmadeśanā svabhāvabhūt hī pravartate haiṁ aur yah (prayatnake binā hī vihārādikā honā), bādalake dr̥ṣṭāntase aviruddha hai . jaise bādalake ākārarūp pariṇamit pudgaloṁkā gaman, sthiratā, garjan aur jalavr̥ṣṭi puruṣ -prayatnake binā bhī dekhī jātī hai, usīprakār kevalībhagavānake khaṛe rahanā ityādi abuddhipūrvak hī (icchāke binā hī) dekhā jātā hai . isaliye yah sthānādik ( – khaṛe rahane -baiṭhane ityādikā vyāpār), mohodayapūrvak na honese, kriyāviśeṣ ( – kriyāke prakār) hone par bhī kevalī bhagavānake kriyāphalabhūt bandhake sādhan nahīṁ hote .
bhāvārtha : — kevalī bhagavānake sthān, āsan aur vihār, yah kāyayogasambandhī kriyāen̐ tathā divyadhvanise niścay -vyavahārasvarūp dharmakā upadeś – vacanayog sambandhī kriyā-
74pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-