samastamahāmohamūrdhābhiṣiktaskandhāvārasyātyantakṣaye saṁbhūtatvānmoharāgadveṣarūpāṇāmuparaṁjakānām- bhāvāccaitanyavikārakāraṇatāmanāsādayantī nityamaudayikī kāryabhūtasya bandhasyākāraṇabhūtatayā kāryabhūtasya mokṣasya kāraṇabhūtatayā ca kṣāyikyev kathaṁ hi nām nānumanyet . athānumanyet cettarhi karmavipāko‘pi na teṣāṁ svabhāvavighātāy ..45.. tattvaviparītakarmodayajanitatvātsarvāpyaudayikī bhavati hi sphu ṭam . mohādīhiṁ virahidā nirmoh- śuddhātmatattvapracchādakamamakārāhaṅkārotpādanasamarthamohādivirahitatvādyataḥ tamhā sā khāyag tti madā tasmāt sā yadyapyaudayikī tathāpi nirvikāraśuddhātmatattvasya vikriyāmakurvatī satī kṣāyikīti matā . atrāh śiṣyaḥ ---‘audayikā bhāvāḥ bandhakāraṇam’ ityāgamavacanaṁ tarhi vr̥thā bhavati . parihāramāh --audayikā bhāvā bandhakāraṇaṁ bhavanti, paraṁ kiṁtu mohodayasahitāḥ . dravyamohodaye‘pi sati yadi śuddhātmabhāvanābalen bhāvamohen na pariṇamati tadā baṁdho na bhavati . yadi punaḥ karmodayamātreṇ bandho bhavati tarhi saṁsāriṇāṁ sarvadaiv karmodayasya vidyamānatvāt sarvadaiv bandha ev, na mokṣa ityabhiprāyaḥ ..45.. ath yathārhatāṁ śubhāśubhapariṇāmavikāro nāsti tathaikānten saṁsāriṇāmapi nāstīti sāṁkhyamatānusāriśiṣyeṇ pūrvapakṣe ( – puṇyake) udayake prabhāvase utpanna honeke kāraṇ audayikī hī hai . kintu aisī (puṇyake udayase honevālī) hone par bhī vah sadā audayikī kriyā mahāmoharājākī samasta senāke sarvathā kṣayase utpanna hotī hai isaliye moharāgadveṣarūpī 1uparaṁjakoṁkā abhāv honese caitanyake vikārakā kāraṇ nahīṁ hotī isaliye kāryabhūt bandhakī akāraṇabhūtatāse aur kāryabhūt mokṣakī kāraṇabhūtatāse kṣāyikī hī kyoṁ na mānanī cāhiye ? (avaśya mānanī cāhiye) aur jab kṣāyikī hī māne tab karmavipāk (-karmoday) bhī unake (arahantoṁke) svabhāvavighātakā kāraṇ nahīṁ hotā (aisai niścit hotā hai ) .
bhāvārtha : — arahantabhagavānake jo divyadhvani, vihār ādi kriyāen̐ haiṁ ve niṣkriy śuddha ātmatattvake pradeśaparispaṁdameṁ nimittabhūt pūrvabaddha karmodayase utpanna hotī haiṁ isaliye audayikī haiṁ . ve kriyāen̐ arahantabhagavānake caitanyavikārarūp bhāvakarma utpanna nahīṁ karatīṁ, kyoṁki (unake) nirmoh śuddha ātmatattvake rāgadveṣamoharūp vikārameṁ nimittabhūt mohanīyakarmakā kṣay ho cukā hai . aur ve kriyāen̐ unheṁ, rāgadveṣamohakā abhāv ho jānese navīn bandhameṁ kāraṇarūp nahīṁ hotīṁ, parantu ve pūrvakarmoṁke kṣayameṁ kāraṇarūp haiṁ kyoṁki jin karmoṁke udayase ve kriyāen̐ hotī haiṁ ve karma apanā ras dekar khir jāte haiṁ . isaprakār mohanīyakarmake kṣayase utpanna honese aur karmoṁke kṣayameṁ kāraṇabhūt honese arahaṁtabhagavānakī vah audayikī kriyā kṣāyikī kahalātī hai ..45..
76pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-
1. uparaṁjakoṁ = uparāg -malinatā karanevāle (vikārībhāv) .