Pravachansar-Hindi (iso15919 transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Page 355 of 513
PDF/HTML Page 388 of 546

 

kahānajainaśāstramālā ]
jñeyatattva -prajñāpan
355

ātmano hi śuddha ātmaiv sadahetukatvenānādyanantatvāt svataḥsiddhatvācca dhruvo, na kiṁcanāpyanyat . śuddhatvaṁ cātmanaḥ paradravyavibhāgen svadharmāvibhāgen caikatvāt . tacca jñānātmak- tvāddarśanabhūtatvādatīndriyamahārthatvādacalatvādanālambatvācca . tatra jñānamevātmani bibhrataḥ svayaṁ darśanabhūtasya cātanmayaparadravyavibhāgen svadharmāvibhāgen cāstyekatvam . tathā pratiniyatasparśaras- gandhavarṇaguṇaśabdaparyāyagrāhīṇyanekānīndriyāṇyatikramya sarvasparśarasagandhavarṇaguṇaśabdaparyāyagrāhak- syaikasya sato mahato‘rthasyendriyātmakaparadravyavibhāgen sparśādigrahaṇātmakasvadharmāvibhāgen svātmānubhūtilakṣaṇaniścayanayabalen pūrvamapahāy nirākr̥tya . paścāt kiṁ karoti . ṇāṇamahamekko jñānamahamekaḥ, sakalavimalakevalajñānamevāhaṁ bhāvakarmadravyakarmanokarmarahitatvenaikaśca . idi jo jhāyadi ityanen prakāreṇ yo‘sau dhyāyati cintayati bhāvayati . kka . jhāṇe nijaśuddhātmadhyāne sthitaḥ so appāṇaṁ havadi jhādā sa ātmānaṁ bhavati dhyātā . sa cidānandaikasvabhāvaparamātmānaṁ dhyātā bhavatīti . tataśca paramātmadhyānāttādr̥śamev paramātmānaṁ labhate . tadapi kasmāt . upādānakāraṇasaddaśaṁ kāryamiti vacanāt . tato jñāyate śuddhanayācchuddhātmalābh iti ..191.. ath dhruvatvācchuddhātmānamev bhāvaye‘hamiti vicārayati‘maṇṇe’ ityādipadakhaṇḍanārūpeṇ vyākhyānaṁ kriyatemaṇṇe manye dhyāyāmi sarvaprakāro-

ṭīkā :śuddhātmā 1sat aur 2ahetuk honese anādiananta aur svataḥsiddha hai, isaliye ātmāke śuddhātmā hī dhruv hai, (usake) dūsarā kuch bhī dhruv nahīṁ hai . ātmā śuddha isaliye hai ki use paradravyase vibhāg (bhinnatva) aur svadharmase avibhāg hai isaliye ekatva hai . vah ekatva ātmāke (1) jñānātmakapaneke kāraṇ, (2) darśanabhūtapaneke kāraṇ, (3) atīndriy mahā padārthapaneke kāraṇ, (4) acalapaneke kāraṇ, aur (5) nirālambapaneke kāraṇ hai .

inameṁse (12) jo jñānako hī apanemeṁ dhāraṇ kar rakhatā hai aur jo svayaṁ darśanabhūt hai aise ātmākā atanmay (jñāndarśan rahit aisā) paradravyase bhinnatva hai aur svadharmase abhinnatva hai, isaliye usake ekatva hai; (3) aur jo pratiniścit sparśarasgaṁdhvarṇarūp guṇ tathā śabdarūp paryāyako grahaṇ karanevālī anek indriyoṁkā atikram (ullaṁghan) karake, samasta sparśarasgaṁdhvarṇarūp guṇoṁ aur śabdarūp paryāyako grahaṇ karanevālā ek sat mahā padārtha hai, aise ātmākā indriyātmak paradravyase vibhāg hai, aur sparśādike grahaṇasvarūp (jñānasvarūp) svadharmase avibhāg hai, isaliye usake ekatva hai, (4) aur kṣaṇavināśarūpase pravartamān jñeyaparyāyoṁko (pratikṣaṇ naṣṭa honevālī jñātavya paryāyoṁko) grahaṇ karane aur choṛanekā

1. sat = vidyamān; astitvavālā; honevālā .

2. ahetuk = jisakā koī kāraṇ nahīṁ hai aisā; akāraṇ .

3. pratiniścit = pratiniyat . (pratyek indriy apaneapane niyat viṣayako grahaṇ karatī hai; jaise cakṣu varṇako grahaṇ karatī hai .)