ātmano hi parikṣapitamohakaluṣasya tanmūlaparadravyapravr̥ttyabhāvādviṣayaviraktatvaṁ syāt; tato‘dhikaraṇabhūtadravyāntarābhāvādudadhimadhyapravr̥ttaikapotapatatriṇ iv ananyaśaraṇasya manaso nirodhaḥ syāt; tatastanmūlacaṁcalatvavilayādanantasahajacaitanyātmani svabhāve samavasthānaṁ syāt . tattu svarūpapravr̥ttānākulaikāgrasaṁcetanatvāt dhyānamityupagīyate . ataḥ svabhāvāvasthānarūpatven dhyānamātmano‘nanyatvāt nāśuddhatvāyeti ..196.. sa bhavati kṣapitamohakaluṣaḥ . punarapi kiṁviśiṣṭaḥ . visayaviratto mohakaluṣarahitasvātmasaṁvittisamutpanna- sukhasudhārasāsvādabalen kaluṣamohodayajanitaviṣayasukhākāṅkṣārahitatvādviṣayaviraktaḥ . punarapi kathaṁbhūtaḥ . samavaṭṭhido samyagavasthitaḥ . kva . sahāve nijaparamātmadravyasvabhāve . kiṁ kr̥tvā pūrvam . maṇo ṇiruṁbhittā viṣayakaṣāyotpannavikalpajālarūpaṁ mano nirudhya niścalaṁ kr̥tvā . so appāṇaṁ havadi jhādā sa evaṁguṇayuktaḥ puruṣaḥ svātmānaṁ bhavati dhyātā . tenaiv śuddhātmadhyānenātyantikīṁ muktilakṣaṇāṁ śuddhiṁ labhat
anvayārtha : — [yaḥ ] jo [kṣapitamohakaluṣaḥ ] mohamalakā kṣay karake, [viṣayaviraktaḥ ] viṣayase virakta hokar, [manaḥ nirudhya ] manakā nirodh karake, [svabhāve samavasthitaḥ ] svabhāvameṁ samavasthit hai, [saḥ ] vah [ātmānaṁ ] ātmākā [dhyātā bhavati ] dhyān karanevālā hai ..196..
ṭīkā : — jisane mohamalakā kṣay kiyā hai aise ātmāke, mohamal jisakā mūl hai aisī 1paradravyapravr̥ttikā abhāv honese viṣayaviraktatā hotī hai; (usase arthāt viṣay virakta honese), samudrake madhyagat jahājake pakṣīkī bhān̐ti, adhikaraṇabhūt dravyāntaroṁkā abhāv honese jise anya koī śaraṇ nahīṁ rahā hai aise manakā nirodh hotā hai . (arthāt jaise samudrake bīcameṁ pahun̐ce hue kisī ekākī jahāj par baiṭhe hue pakṣīko us jahājake atirikta anya kisī jahājakā, vr̥kṣakā yā bhūmi ityādikā ādhār na honese dūsarā koī śaraṇ nahīṁ hai, isaliye usakā uṛanā banda ho jātā hai, usī prakār viṣayaviraktatā honese manako ātmadravyake atirikta kinhīṁ anyadravyoṁkā ādhār nahīṁ rahatā isaliye dūsarā koī śaraṇ na rahanese man nirodhako prāpta hotā hai ); aur isaliye (arthāt manakā nirodh honese), man jisakā mūl hai aisī caṁcalatākā vilay honeke kāraṇ anantasahaj – caitanyātmak svabhāvameṁ 2samavasthān hotā hai vah svabhāvasamavasthān to svarūpameṁ pravartamān, anākul, ekāgra saṁcetan honese use dhyān kahā jātā hai .
isase (yah niścit huā ki – ) dhyān, svabhāvasamavasthānarūp honeke kāraṇ ātmāse pra. 46
1. paradravya pravr̥tti = paradravyameṁ pravartan . 2. samavasthān = sthiratayā – dr̥rḥatayā rahanā – ṭikanā .