ahameṣ mokṣādhikārī jñāyakasvabhāvātmatattvaparijñānapurassaramamatvanirmamatvahānopādān- vidhānen kr̥tyāntarasyābhāvātsarvārambheṇ śuddhātmani pravarte . tathā hi — ahaṁ hi tāvat jñāyak ev svabhāven kevalajñāyakasya ca sato mam viśvenāpi sahajajñeyajñāyakalakṣaṇ ev sambandhaḥ, na punaranye svasvāmilakṣaṇādayaḥ sambandhāḥ . tato mam na kvacanāpi mamatvaṁ, sarvatra nirmamatvamev . athaikasya jñāyakabhāvasya samastajñeyabhāvasvabhāvatvāt protkīrṇalikhitanikhāt- kīlitamajjitasamāvartitapratibimbitavattatra kramapravr̥ttānantabhūtabhavadbhāvivicitraparyāyaprāgbhāramagādh- svabhāvaṁ gambhīraṁ samastamapi dravyajātamekakṣaṇ ev pratyakṣayantaṁ jñeyajñāyakalakṣaṇasambandhasyā- nirvāṇamārgāy ca . tato‘vadhāryate ayamev mokṣamārgo, nānya iti ..199.. ath ‘uvasaṁpayāmi sammaṁ jatto ṇivvāṇasaṁpattī’ ityādi pūrvapratijñāṁ nirvāhayan svayamapi mokṣamārgapariṇatiṁ svīkarotīti pratipādayati — tamhā yasmātpūrvokta śuddhātmopalambhalakṣaṇamokṣamārgeṇ jinā jinendrāḥ śramaṇāśca siddhā jātāstasmādahamapi tah tathaiv tenaiv prakāreṇ jāṇittā jñātvā . kam . appāṇaṁ nijaparamātmānam . kiṁviśiṣṭam . jāṇagaṁ jñāyakaṁ kevalajñānādyanantaguṇasvabhāvam . ken kr̥tvā jñātvā . sabhāveṇ samasta- rāgādivibhāvarahitaśuddhabuddhaikasvabhāven . paścāt kiṁ karomi . parivajjāmi pari samantādvarjayāmi . kām . mamattiṁ samastasacetanācetanamiśraparadravyasaṁbandhinīṁ mamatām . kathaṁbhūtaḥ san . uvaṭṭhido upasthitaḥ pariṇataḥ . kva . ṇimmamattamhi samastaparadravyamamakārāhaṁkārarahitatven nirmamatvalakṣaṇe paramasāmyābhidhāne vītarāg- cāritre tatpariṇatanijaśuddhātmasvabhāve vā . tathāhi – ahaṁ tāvatkevalajñānadarśanasvabhāvatven jñāyakaik- ṭaṅkotkīrṇasvabhāvaḥ . tathābhūtasya sato mam na kevalaṁ svasvāmyādayaḥ paradravyasaṁbandhā na santi, niścayen
ṭīkā : — maiṁ yah mokṣādhikārī, jñāyakasvabhāvī ātmatattvake parijñānapūrvak mamatvakī tyāgarūp aur nirmamatvakī grahaṇarūp vidhike dvārā sarva ārambha (udyam) se śuddhātmāmeṁ pravr̥tta hotā hūn̐, kyoṁki anya kr̥tyakā abhāv hai . (arthāt dūsarā kuch bhī karane yogya nahīṁ hai .) vah isaprakār hai (arthāt maiṁ isaprakār śuddhātmāmeṁ pravr̥tta hotā hūn̐) : — pratham to maiṁ svabhāvase jñāyak hī hūn̐; keval jñāyak honese merā viśva (samasta padārthoṁ) ke sāth bhī sahaj jñeyajñāyakalakṣaṇ sambandha hī hai, kintu anya svasvāmilakṣaṇādi sambandha nahīṁ haiṁ; isaliye merā kisīke prati mamatva nahīṁ hai, sarvatra nirmamatva hī hai . ab, ek jñāyakabhāvakā samasta jñeyoṁko jānanekā svabhāv honese, kramaśaḥ pravartamān, ananta, bhūt – vartamān – bhāvī vicitra paryāyasamūhavāle, 1agādhasvabhāv aur gambhīr aise samasta dravyamātrako — mānoṁ ve dravya jñāyakameṁ utkīrṇa ho gaye hoṁ, citrit ho gae hoṁ, bhītar ghus gaye hoṁ, kīlit ho gaye hoṁ, ḍūb gaye hoṁ, samā gaye hoṁ, pratibimbit hue hoṁ, isaprakār —
368pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-
1. jinakā svabhāv agādh hai aur jo gaṁbhīr haiṁ aise samasta dravyoṁko bhūt, vartamān tathā bhāvīkālake kramase honevālī, anek prakārakī ananta paryāyoṁse yukta ek samayameṁ hī pratyakṣa jānanā ātmākā svabhāv hai .