vyādhitādhyakṣadhanvantaricaravat kevalamev sākṣi 41 . kriyānayen sthāṇubhinnamūrdhajātadr̥ṣṭi- labdhanidhānāndhavadanuṣṭhānaprādhānyasādhyasiddhiḥ 42 . jñānanayen caṇakamuṣṭikrītacintāmaṇigr̥h- koṇavāṇijavad vivekaprādhānyasādhyasiddhiḥ 43 . vyavahāranayen bandhakamocakaparamāṇvantarasaṁyujya- mānaviyujyamānaparamāṇuvad bandhamokṣayordvaitānuvarti 44 . niścayanayen kevalabadhyamānamucyamān- bandhamokṣocitasrigdharūkṣatvaguṇapariṇataparamāṇuvadbandhamokṣayoradvaitānuvarti 45 . aśuddhanayen iv rāgadveṣamohakallolairyāvadasvastharūpeṇ kṣobhaṁ gacchatyayaṁ jīvastāvatkālaṁ nijaśuddhātmānaṁ na prāpnoti iti . sa ev vītarāgasarvajñapraṇītopadeśāt ekendriyavikalendriyapañcendriyasaṁjñiparyāptamanuṣyadeśakul- rogīko dekhanevāle vaidyakī bhān̐ti . [ātmā abhoktānayase keval sākṣī hī hai — bhoktā nahīṁ; jaise sukh – duḥkhako bhoganevāle rogīko dekhanevālā vaidya vah to keval sākṣī hī hai . ] 41.
ātmadravya kriyānayase anuṣṭhānakī pradhānatāse siddhi sadhe aisā hai, khambhese sir phū ṭa jāne par dr̥ṣṭi utpanna hokar jise nidhān prāpta ho jāy aise aṁdhakī bhān̐ti . [kriyānayase ātmā anuṣṭhānakī pradhānatāse siddhi ho aisā hai; jaise kisī aṁdhapuruṣako pattharake khambheke sāth sir phoṛanese sirake raktakā vikār dūr honese ān̐khe khul jāyeṁ aur nidhān prāpta ho, us prakār . ] 42.
ātmadravya jñānanayase vivekakī pradhānatāse siddhi sadhe aisā hai; muṭṭhībhar cane dekar ciṁtāmaṇi – ratna kharīdanevāle gharake konemeṁ baiṭhe hue vyāpārīkī bhān̐ti . [jñānanayase ātmāko vivekakī pradhānatāse siddhi hotī hai, jaise gharake konemeṁ baiṭhā huā vyāpārī muṭṭhībhar canā dekar ciṁtāmaṇi – ratna kharīd letā hai, us prakār . ] 43.
ātmadravya vyavahāranayase baṁdh aur mokṣameṁ 1dvaitakā anusaraṇ karanevālā baṁdhak hai, (baṁdh karanevāle) aur mocak (mukta karanevāle) aise anya paramāṇuke sāth saṁyukta honevāle aur usase viyukta honevāle paramāṇukī bhān̐ti . [vyavahāranayase ātmā baṁdh aur mokṣameṁ (pudgalake sāth) dvaitako prāpta hotā hai, jaise paramāṇuke baṁdhameṁ vah paramāṇu anya paramāṇuke sāth saṁyogako pānerūp dvaitako prāpta hotā hai aur paramāṇuke mokṣameṁ vah paramāṇu anya paramāṇuse pr̥thak honerūp dvaitako pātā hai, us prakār . ] 44.
ātmadravya niścayanayase baṁdh aur mokṣameṁ advaitakā anusaraṇ karanevālā hai, akele badhyamān aur mucyamān aise baṁdhamokṣocitta snigdhatvarūkṣatvaguṇarūp pariṇat paramāṇukī bhān̐ti . [niścayanayase ātmā akelā hī baddha aur mukta hotā hai, jaise baṁdh aur mokṣake yogya snigdha yā rūkṣatvaguṇarūp pariṇamit hotā huā paramāṇu akelā hī baddha aur mukta hotā hai, us prakār . ] 45.
ātmadravya aśuddhanayase, ghaṭ aur rāmapātrase viśiṣṭa miṭṭī mātrakī bhān̐ti,
500pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-
1. dvait = dvitva, dvaitapan, [vyavahāranayase ātmāke bandhameṁ karmake sāthake saṁyogakī apekṣā ātī hai isaliye dvait hai aur ātmākī muktimeṁ karmake viyogakī apekṣā ātī hai isaliye vahān̐ bhī dvait hai . ]