ath svāyaṁbhuvasyāsya śuddhātmasvabhāvalābhasyātyantamanapāyitvaṁ kathaṁcidutpād- vyayadhrauvyayuktatvaṁ cālocayati — bhaṁgavihūṇo ya bhavo saṁbhavaparivajjido viṇāso hi .
vijjadi tassev puṇo ṭhidisaṁbhavaṇāsasamavāo ..17.. kevalajñānotpattiprastāve yato bhinnakārakaṁ nāpekṣate tataḥ svayaṁbhūrbhavatīti bhāvārthaḥ ..16.. evaṁ sarvajñamukhyatven prathamagāthā . svayaṁbhūmukhyatven dvitīyā ceti prathamasthale gāthādvayaṁ gatam .. athāsya bhagavato dravyārthikanayen nityatve‘pi paryāyārthikanayenānityatvamupadiśati — bhaṁgavihūṇo ya bhavo bhaṅga- vihīnaśca bhavaḥ jīvitamaraṇādisamatābhāvalakṣaṇaparamopekṣāsaṁyamarūpaśuddhopayogenotpanno yo‘sau bhavaḥ kevalajñānotpādaḥ . sa kiṁviśiṣṭaḥ . bhaṅgavihino vināśarahitaḥ . saṁbhavaparivajjido viṇāso tti saṁbhavaparivarjito vināś iti . yo‘sau mithyātvarāgādisaṁsaraṇarūpasaṁsāraparyāyasya vināśaḥ . sa sahāyatā nahīṁ kar sakatī . isaliye kevalajñān prāptike icchuk ātmāko bāhya sāmagrīkī apekṣā rakhakar parataṁtra honā nirarthak hai . śuddhopayogameṁ līn ātmā svayaṁ hī chah kārakarūp hokar kevalajñān prāpta karatā hai . vah ātmā svayaṁ anantaśaktivān jñāyakasvabhāvase svatantra hai isalie svayaṁ hī kartā hai; svayaṁ anantaśaktivāle kevalajñānako prāpta karanese kevalajñān karma hai, athavā kevalajñānase svayaṁ abhinna honese ātmā svayaṁ hī karma hai; apane ananta śaktivāle pariṇaman svabhāvarūp utkr̥ṣṭa sādhanase kevalajñānako pragaṭ karatā hai, isaliye ātmā svayaṁ hī karaṇ hai; apaneko hī kevalajñān detā hai, isaliye ātmā svayaṁ hī sampradān hai; apanemeṁse mati śrutādi apūrṇa jñān dūr karake kevalajñān pragaṭ karatā hai, isaliye aur svayaṁ sahaj jñān svabhāvake dvārā dhruv rahatā hai isaliye svayaṁ hī apādān hai, apanemeṁ hī arthāt apane hī ādhārase kevalajñān pragaṭ karatā hai, isaliye svayaṁ hī adhikaraṇ hai . isaprakār svayaṁ chah kārakarūp hotā hai, isaliye vah ‘svayaṁbhū’ kahalātā hai . athavā, anādikālase ati dr̥rḥ ban̐dhe hue (jñānāvaraṇ, darśanāvaraṇ, mohanīy aur aṁtarāyarūp) dravya tathā bhāv ghātikarmoṁko naṣṭa karake svayamev āvirbhūt huā arthāt kisīkī sahāyatāke binā apane āp hī svayaṁ pragaṭ huā isaliye ‘svayaṁbhū’ kahalātā hai ..16..
ab is svayaṁbhūke śuddhātmasvabhāvakī prāptike atyanta avināśīpanā aur kathaṁcit (koī prakārase) utpād -vyay -dhrauvyayuktatākā vicār karate haiṁ : –
vyayahīn che utpād ne utpādahīn vināś che, tene ja vaḷī utpādadhrauvyavināśano samavāy che.17.
28pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-