ಉಪಧಿಸದ್ಭಾವೇ ಹಿ ಮಮತ್ವಪರಿಣಾಮಲಕ್ಷಣಾಯಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಸ್ತದ್ವಿಷಯಕರ್ಮಪ್ರಕ್ರಮಪರಿಣಾಮಲಕ್ಷಣ- ಸ್ಯಾರಮ್ಭಸ್ಯ ಶುದ್ಧಾತ್ಮರೂಪಹಿಂಸನಪರಿಣಾಮಲಕ್ಷಣಸ್ಯಾಸಂಯಮಸ್ಯ ವಾವಶ್ಯಮ್ಭಾವಿತ್ವಾತ್ತಥೋಪಧಿದ್ವಿತೀಯಸ್ಯ ಪರ- ದ್ರವ್ಯರತತ್ವೇನ ಶುದ್ಧಾತ್ಮದ್ರವ್ಯಪ್ರಸಾಧಕತ್ವಾಭಾವಾಚ್ಚ ಐಕಾನ್ತಿಕಾನ್ತರಂಗಚ್ಛೇದತ್ವಮುಪಧೇರವಧಾರ್ಯತ ಏವ . ಇದಮತ್ರ ತಾತ್ಪರ್ಯಮೇವಂವಿಧತ್ವಮುಪಧೇರವಧಾರ್ಯ ಸ ಸರ್ವಥಾ ಸಂನ್ಯಸ್ತವ್ಯಃ ..೨೨೧.. ಲಕ್ಷಣಪ್ರಾಣವಿನಾಶರೂಪೋ ಪರಜೀವಪ್ರಾಣವಿನಾಶರೂಪೋ ವಾ ನಿಯತಂ ನಿಶ್ಚಿತಂ ಪ್ರಾಣಾರಮ್ಭಃ ಪ್ರಾಣವಧೋ ವಿದ್ಯತೇ, ನ ಕೇವಲಂ ಪ್ರಾಣಾರಮ್ಭಃ, ವಿಕ್ಖೇವೋ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಮ್ಮಿ ಅವಿಕ್ಷಿಪ್ತಚಿತ್ತಪರಮಯೋಗರಹಿತಸ್ಯ ಸಪರಿಗ್ರಹಪುರುಷಸ್ಯ ವಿಕ್ಷೇಪಸ್ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯತೇ ಚಿತ್ತೇ ಮನಸೀತಿ . ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯಗಾಥಾ . ಗೇಣ್ಹಇ ಸ್ವಶುದ್ಧಾತ್ಮಗ್ರಹಣಶೂನ್ಯಃ ಸನ್ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಕಿಮಪಿ ಬಹಿರ್ದ್ರವ್ಯಂ; ವಿಧುಣಇ ಕರ್ಮಧೂಲಿಂ ವಿಹಾಯ ಬಹಿರಙ್ಗಧೂಲಿಂ ವಿಧೂನೋತಿ ವಿನಾಶಯತಿ; ಧೋವಇ ನಿರ್ಮಲಪರಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವಮಲಜನಕರಾಗಾದಿಮಲಂ ವಿಹಾಯ ಬಹಿರಙ್ಗಮಲಂ ಧೌತಿ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯತಿ; ಸೋಸೇಇ ಜದಂ ತು ಆದವೇ ಖಿತ್ತಾ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಧ್ಯಾನಾತಪೇನ ಸಂಸಾರನದೀ- ಶೋಷಣಮಕುರ್ವನ್ ಶೋಷಯತಿ ಶುಷ್ಕಂ ಕರೋತಿ ಯತಂ ತು ಯತ್ನಪರಂ ತು ಯಥಾ ಭವತಿ . ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ . ಆತಪೇ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ . ಕಿಂ ತತ್ . ಪತ್ತಂ ವ ಚೇಲಖಂಡಂ ಪಾತ್ರಂ ವಸ್ತ್ರಖಣ್ಡಂ ವಾ . ಬಿಭೇದಿ ನಿರ್ಭಯಶುದ್ಧಾತ್ಮತತ್ತ್ವಭಾವನಾಶೂನ್ಯಃ ಸನ್ ಬಿಭೇತಿ ಭಯಂ ಕರೋತಿ . ಕಸ್ಮಾತ್ಸಕಾಶಾತ್ . ಪರದೋ ಯ ಪರತಶ್ಚೌರಾದೇಃ . ಪಾಲಯದಿ ಪರಮಾತ್ಮಭಾವನಾಂ ನ ಪಾಲಯನ್ನ ರಕ್ಷನ್ಪರದ್ರವ್ಯಂ ಕಿಮಪಿ ಪಾಲಯತೀತಿ ತೃತೀಯಗಾಥಾ ..“೧೭ – ೧೯.. ಅಥ ಸಪರಿಗ್ರಹಸ್ಯ ನಿಯಮೇನ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿರ್ನಶ್ಯತೀತಿ ವಿಸ್ತರೇಣಾಖ್ಯಾತಿ — ಕಿಧ ತಮ್ಹಿ ಣತ್ಥಿ ಮುಚ್ಛಾ ಪರದ್ರವ್ಯಮಮತ್ವರಹಿತಚಿಚ್ಚಮತ್ಕಾರಪರಿಣತೇರ್ವಿಸದೃಶಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಕಥಂ
ಅನ್ವಯಾರ್ಥ : — [ತಸ್ಮಿನ್ ] ಉಪಧಿಕೇ ಸದ್ಭಾವಮೇಂ [ತಸ್ಯ ] ಉಸ (ಭಿಕ್ಷು) ಕೇ [ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ] ಮೂರ್ಛಾ, [ಆರಮ್ಭಃ ] ಆರಂಭ [ವಾ ] ಯಾ [ಅಸಂಯಮಃ ] ಅಸಂಯಮ [ನಾಸ್ತಿ ] ನ ಹೋ [ಕಥಂ ] ಯಹ ಕೈಸೇ ಹೋ ಸಕತಾ ಹೈ ? (ಕದಾಪಿ ನಹೀಂ ಹೋ ಸಕತಾ), [ತಥಾ ] ತಥಾ [ಪರದ್ರವ್ಯೇ ರತಃ ] ಜೋ ಪರದ್ರವ್ಯಮೇಂ ರತ ಹೋ ವಹ [ಆತ್ಮಾನಂ ] ಆತ್ಮಾಕೋ [ಕಥಂ ] ಕೈಸೇ [ಪ್ರಸಾಧಯತಿ ] ಸಾಧ ಸಕತಾ ಹೈ ? ..೨೨೧..
ಟೀಕಾ : — ಉಪಧಿಕೇ ಸದ್ಭಾವಮೇಂ, (೧) ಮಮತ್ವ – ಪರಿಣಾಮ ಜಿಸಕಾ ಲಕ್ಷಣ ಹೈ ಐಸೀ ಮೂರ್ಛಾ, (೨) ಉಪಧಿ ಸಂಬಂಧೀ ೧ಕರ್ಮಪ್ರಕ್ರಮಕೇ ಪರಿಣಾಮ ಜಿಸಕಾ ಲಕ್ಷಣ ಹೈ ಐಸಾ ಆರಮ್ಭ, ಅಥವಾ (೩) ಶುದ್ಧಾತ್ಮಸ್ವರೂಪಕೀ ಹಿಂಸಾರೂಪ ಪರಿಣಾಮ ಜಿಸಕಾ ಲಕ್ಷಣ ಹೈ ಐಸಾ ಅಸಂಯಮ ಅವಶ್ಯಮೇವ ಹೋತಾ ಹೀ ಹೈ; ತಥಾ ಉಪಧಿ ಜಿಸಕಾ ದ್ವಿತೀಯ ಹೋ (ಅರ್ಥಾತ್ ಆತ್ಮಾಸೇ ಅನ್ಯ ಐಸಾ ಪರಿಗ್ರಹ ಜಿಸನೇ ಗ್ರಹಣ ಕಿಯಾ ಹೋ) ಉಸಕೇ ಪರದ್ರವ್ಯಮೇಂ ರತಪನಾ ( – ಲೀನತಾ) ಹೋನೇಕೇ ಕಾರಣ ಶುದ್ಧಾತ್ಮದ್ರವ್ಯಕೀ ಸಾಧಕತಾಕಾ ಅಭಾವ ಹೋತಾ ಹೈ; ಇಸಸೇ ಉಪಧಿಕೇ ಐಕಾನ್ತಿಕ ಅನ್ತರಂಗ ಛೇದಪನಾ ನಿಶ್ಚಿತ ಹೋತಾ ಹೀ ಹೈ .
ಯಹಾಂ ಯಹ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಹೈ ಕಿ — ‘ಉಪಧಿ ಐಸೀ ಹೈ, (ಪರಿಗ್ರಹ ವಹ ಅನ್ತರಂಗ ಛೇದ ಹೀ ಹೈ ), ಐಸಾ ನಿಶ್ಚಿತ ಕರಕೇ ಉಸೇ ಸರ್ವಥಾ ಛೋಡನಾ ಚಾಹಿಯೇ ..೨೨೧..
೪೦೬ಪ್ರವಚನಸಾರ[ ಭಗವಾನಶ್ರೀಕುಂದಕುಂದ-
೧. ಕರ್ಮಪ್ರಕ್ರಮ = ಕಾಮಮೇಂ ಯುಕ್ತ ಹೋನಾ; ಕಾಮಕೀ ವ್ಯವಸ್ಥಾ .