ଉଦଯଗଦା କମ୍ମଂସା ଜିଣଵରଵସହେହିଂ ଣିଯଦିଣା ଭଣିଯା .
ସଂସାରିଣୋ ହି ନିଯମେନ ତାଵଦୁଦଯଗତାଃ ପୁଦ୍ଗଲକର୍ମାଂଶାଃ ସନ୍ତ୍ଯେଵ . ଅଥ ସ ସତ୍ସୁ ତେଷୁ କିଂ କୁର୍ଵନ୍ତମ୍ . କ୍ଷପଯନ୍ତମନୁଭଵନ୍ତମ୍ . କିମେଵ . କର୍ମୈଵ . ନିର୍ଵିକାରସହଜାନନ୍ଦୈକସୁଖସ୍ଵଭାଵାନୁଭଵନଶୂନ୍ଯଃ ସନ୍ନୁଦଯାଗତଂ ସ୍ଵକୀଯକର୍ମୈଵ ସ ଅନୁଭଵନ୍ନାସ୍ତେ ନ ଚ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯର୍ଥଃ . ଅଥଵା ଦ୍ଵିତୀଯଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମ୍ — ଯଦି ଜ୍ଞାତା ପ୍ରତ୍ଯର୍ଥଂ ପରିଣମ୍ଯ ପଶ୍ଚାଦର୍ଥଂ ଜାନାତି ତଦା ଅର୍ଥାନାମାନନ୍ତ୍ଯାତ୍ସର୍ଵପଦାର୍ଥପରିଜ୍ଞାନଂ ନାସ୍ତି . ଅଥଵା ତୃତୀଯଵ୍ଯାଖ୍ଯାନମ୍ – ବହିରଙ୍ଗଜ୍ଞେଯପଦାର୍ଥାନ୍ ଯଦା ଛଦ୍ମସ୍ଥାଵସ୍ଥାଯାଂ ଚିନ୍ତଯତି ତଦା ରାଗାଦିଵିକଲ୍ପରହିତଂ ସ୍ଵସଂଵେଦନଜ୍ଞାନଂ ନାସ୍ତି, ତଦଭାଵେ କ୍ଷାଯିକଜ୍ଞାନମେଵ ନୋତ୍ପଦ୍ଯତେ ଇତ୍ଯଭିପ୍ରାଯଃ ..୪୨.. ଅଥାନନ୍ତପଦାର୍ଥ- ପରିଚ୍ଛିତ୍ତିପରିଣମନେଽପି ଜ୍ଞାନଂ ବନ୍ଧକାରଣଂ ନ ଭଵତି, ନ ଚ ରାଗାଦିରହିତକର୍ମୋଦଯୋଽପୀତି ନିଶ୍ଚିନୋତି — ଉଦଯଗଦା କମ୍ମଂସା ଜିଣଵରଵସହେହିଂ ଣିଯଦିଣା ଭଣିଯା ଉଦଯଗତା ଉଦଯଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ କର୍ମାଂଶା
ଭାଵାର୍ଥ : — ଜ୍ଞେଯ ପଦାର୍ଥରୂପସେ ପରିଣମନ କରନା ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଯହ ହରା ହୈ, ଯହ ପୀଲା ହୈ’ ଇତ୍ଯାଦି ଵିକଲ୍ପରୂପସେ ଜ୍ଞେଯ ପଦାର୍ଥୋଂମେଂ ପରିଣମନ କରନା ଵହ କର୍ମକା ଭୋଗନା ହୈ, ଜ୍ଞାନକା ନହୀଂ . ନିର୍ଵିକାର ସହଜ ଆନନ୍ଦମେଂ ଲୀନ ରହକର ସହଜରୂପସେ ଜାନତେ ରହନା ଵହୀ ଜ୍ଞାନକା ସ୍ଵରୂପ ହୈ; ଜ୍ଞେଯ ପଦାର୍ଥୋଂମେଂ ରୁକନା — ଉନକେ ସନ୍ମୁଖ ଵୃତ୍ତି ହୋନା, ଵହ ଜ୍ଞାନକା ସ୍ଵରୂପ ନହୀଂ ହୈ ..୪୨..
(ଯଦି ଐସା ହୈ ) ତୋ ଫି ର ଜ୍ଞେଯ ପଦାର୍ଥରୂପ ପରିଣମନ ଜିସକା ଲକ୍ଷଣ ହୈ ଐସୀ (ଜ୍ଞେଯାର୍ଥପରିଣମନସ୍ଵରୂପ) କ୍ରିଯା ଔର ଉସକା ଫଲ କହାଁସେ (କିସ କାରଣସେ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋତା ହୈ, ଐସା ଅବ ଵିଵେଚନ କରତେ ହୈଂ : —
ଅନ୍ଵଯାର୍ଥ : — [ଉଦଯଗତାଃ କର୍ମାଂଶାଃ ] (ସଂସାରୀ ଜୀଵକେ) ଉଦଯପ୍ରାପ୍ତ କର୍ମାଂଶ (ଜ୍ଞାନାଵରଣୀଯ ଆଦି ପୁଦ୍ଗଲକର୍ମକେ ଭେଦ) [ନିଯତ୍ଯା ] ନିଯମସେ [ଜିନଵରଵୃଷଭୈଃ ] ଜିନଵର ଵୃଷଭୋଂନେ [ଭଣିତାଃ] କହେ ହୈଂ . [ତେଷୁ ] ଜୀଵ ଉନ କର୍ମାଂଶୋଂକେ ହୋନେ ପର [ଵିମୂଢଃ ରକ୍ତଃ ଦୁଷ୍ଟଃ ଵା ] ମୋହୀ, ରାଗୀ ଅଥଵା ଦ୍ଵେଷୀ ହୋତା ହୁଆ [ବନ୍ଧଂ ଅନୁଭଵତି ] ବନ୍ଧକା ଅନୁଭଵ କରତା ହୈ ..୪୩..
ଟୀକା : — ପ୍ରଥମ ତୋ, ସଂସାରୀକେ ନିଯମସେ ଉଦଯଗତ ପୁଦ୍ଗଲ କର୍ମାଂଶ ହୋତେ ହୀ ହୈଂ . ଅବ
ଭାଖ୍ଯାଂ ଜିନେ କର୍ମୋ ଉଦଯଗତ ନିଯମଥୀ ସଂସାରୀନେ, ତେ କର୍ମ ହୋତାଂ ମୋହୀ -ରାଗୀ -ଦ୍ଵେଷୀ ବଂଧ ଅନୁଭଵେ .୪୩.
୭୨ପ୍ରଵଚନସାର[ ଭଗଵାନଶ୍ରୀକୁଂଦକୁଂଦ-