ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਕਿਲ ਸਂਯਮਸ੍ਯ ਛੇਦਃ, ਬਹਿਰਂਗੋਨ੍ਤਰਂਗਸ਼੍ਚ . ਤਤ੍ਰ ਕਾਯਚੇਸ਼੍ਟਾਮਾਤ੍ਰਾਧਿਕ੍ਰੁਤੋ ਬਹਿਰਂਗਃ, ਉਪਯੋਗਾਧਿਕ੍ਰੁਤਃ ਪੁਨਰਨ੍ਤਰਂਗਃ . ਤਤ੍ਰ ਯਦਿ ਸਮ੍ਯਗੁਪਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਮਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਸਮਾਰ- ਬ੍ਧਾਯਾਃ ਕਾਯਚੇਸ਼੍ਟਾਯਾਃ ਕਥਂਚਿਦ੍ਬਹਿਰਂਗਚ੍ਛੇਦੋ ਜਾਯਤੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਥਾਨ੍ਤਰਂਗਚ੍ਛੇਦਵਰ੍ਜਿਤਤ੍ਵਾਦਾ- ਲੋਚਨਪੂਰ੍ਵਿਕਯਾ ਕ੍ਰਿਯਯੈਵ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਃ . ਯਦਾ ਤੁ ਸ ਏਵੋਪਯੋਗਾਧਿਕ੍ਰੁਤਚ੍ਛੇਦਤ੍ਵੇਨ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛੇਦ ਏਵੋਪਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਜਿਨੋਦਿਤਵ੍ਯਵਹਾਰਵਿਧਿਵਿਦਗ੍ਧਸ਼੍ਰਮਣਾਸ਼੍ਰਯਯਾਲੋਚਨਪੂਰ੍ਵਕਤਦੁਪਦਿਸ਼੍ਟਾਨੁਸ਼੍ਠਾਨੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਨ੍ਧਾਨਮ੍ ..੨੧੧.੨੧੨.. ਸ੍ਥਾਨਾਦਿਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਾਯਾਮ੍ . ਤਸ੍ਸ ਪੁਣੋ ਆਲੋਯਣਪੁਵ੍ਵਿਯਾ ਕਿਰਿਯਾ ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਰਾਲੋਚਨਪੂਰ੍ਵਿਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ . ਤਦਾਕਾਲੇ ਤਸ੍ਯ ਤਪੋਧਨਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਭਾਵਸ੍ਯ ਬਹਿਰਙ੍ਗਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਭੂਤਾ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਮਣਲਕ੍ਸ਼ਣਾਲੋਚਨਪੂਰ੍ਵਿਕਾ ਪੁਨਃ ਕ੍ਰਿਯੈਵ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਚਾਧਿਕਮ੍ . ਕਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਚੇਤ੍ . ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਭਾਵਚਲਨਾਭਾਵਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਗਾਥਾ ਗਤਾ . ਛੇਦਪਉਤ੍ਤੋ ਸਮਣੋ ਛੇਦੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰਮਣੋ, ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤਿਭਾਵਨਾਚ੍ਯੁਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਚ੍ਛੇਦੇਨ ਯਦਿ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ ਸਹਿਤਃ ਸ਼੍ਰਮਣੋ ਭਵਤਿ . ਸਮਣਂ ਵਵਹਾਰਿਣਂ ਜਿਣਮਦਮ੍ਹਿ ਸ਼੍ਰਮਣਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਂ ਜਿਨਮਤੇ, ਤਦਾ ਜਿਨਮਤੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਜ੍ਞਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਕੁਸ਼ਲਂ ਸ਼੍ਰਮਣਂ ਆਸੇਜ੍ਜ ਆਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ, ਨ ਕੇਵਲਮਾਸਾਦ੍ਯ ਆਲੋਚਿਤ੍ਤਾ ਨਿਃਪ੍ਰਪਞ੍ਚਭਾਵੇਨਾਲੋਚ੍ਯ ਦੋਸ਼ਨਿਵੇਦਨਂ ਕ੍ਰੁਤ੍ਵਾ . ਉਵਦਿਟ੍ਠਂ ਤੇਣ ਕਾਯਵ੍ਵਂ ਉਪਦਿਸ਼੍ਟਂ ਤੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ . ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤ- ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਸਹਿਤਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤਿਭਾਵਨਾਨੁਕੂਲਂ ਯਦੁਪਦਿਸ਼੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਸੂਤ੍ਰ- ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਮ੍ ..੨੧੧.੨੧੨.. ਏਵਂ ਗੁਰੁਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਕਥਨਰੂਪੇਣ ਪ੍ਰਥਮਗਾਥਾ, ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਕਥਨਾਰ੍ਥਂ ਗਾਥਾਦ੍ਵਯ- ਹੈ ਤੋ [ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ] ਉਸੇ ਤੋ [ਆਲੋਚਨਾਪੂਰ੍ਵਿਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ] ੧ਆਲੋਚਨਾਪੂਰ੍ਵਕ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਯੇ .
[ਸ਼੍ਰਮਣਃ ਛੇਦੋਪਯੁਕ੍ਤਃ ] (ਕਿਨ੍ਤੁ) ਯਦਿ ਸ਼੍ਰਮਣ ਛੇਦਮੇਂ ਉਪਯੁਕ੍ਤ ਹੁਆ ਹੋ ਤੋ ਉਸੇ [ਜਿਨਮਤ ] ਜੈਨਮਤਮੇਂ [ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਂ ] ਵ੍ਯਵਹਾਰਕੁਸ਼ਲ [ਸ਼੍ਰਮਣਂ ਆਸਾਦ੍ਯ ] ਸ਼੍ਰਮਣਕੇ ਪਾਸ ਜਾਕਰ [ਆਲੋਚ੍ਯ ] ੨ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਕੇ (ਅਪਨੇ ਦੋਸ਼ਕਾ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਕੇ), [ਤੇਨ ਉਪਦਿਸ਼੍ਟਂ ] ਵੇ ਜੈਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਂ ਵਹ [ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ] ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਯੇ ..੨੧੧ -੨੧੨..
ਟੀਕਾ : — ਸਂਯਮਕਾ ਛੇਦ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰਕਾ ਹੈ; ਬਹਿਰਂਗ ਔਰ ਅਨ੍ਤਰਂਗ . ਉਸਮੇਂ ਮਾਤ੍ਰ ਕਾਯਚੇਸ਼੍ਟਾ ਸਂਬਂਧੀ ਵਹ ਬਹਿਰਂਗ ਹੈ ਔਰ ਉਪਯੋਗ ਸਂਬਂਧੀ ਵਹ ਅਨ੍ਤਰਂਗ ਹੈ . ਉਸਮੇਂ, ਯਦਿ ਭਲੀਭਾਁਤਿ ਉਪਰ੍ਯੁਕ੍ਤ ਸ਼੍ਰਮਣਕੇ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਕ੍ਰੁਤ ਕਾਯਚੇਸ਼੍ਟਾਕਾ ਕਥਂਚਿਤ੍ ਬਹਿਰਂਗ ਛੇਦ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਤੋ ਵਹ ਸਰ੍ਵਥਾ ਅਨ੍ਤਰਂਗ ਛੇਦਸੇ ਰਹਿਤ ਹੈ ਇਸਲਿਯੇ ਆਲੋਚਨਾਪੂਰ੍ਵਕ ਕ੍ਰਿਯਾਸੇ ਹੀ ਉਸਕਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰ (ਇਲਾਜ) ਹੋਤਾ ਹੈ . ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਦਿ ਵਹੀ ਸ਼੍ਰਮਣ ਉਪਯੋਗਸਂਬਂਧੀ ਛੇਦ ਹੋਨੇਸੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਛੇਦਮੇਂ ਹੀ ਉਪਯੁਕ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੈ ਤੋ ਜਿਨੋਕ੍ਤ ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਿਧਿਮੇਂ ਕੁਸ਼ਲ ਸ਼੍ਰਮਣਕੇ ਆਸ਼੍ਰਯਸੇ, ਆਲੋਚਨਾਪੂਰ੍ਵਕ, ਉਨਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਉਪਦਿਸ਼੍ਟ ਅਨੁਸ਼੍ਠਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ (ਸਂਯਮਕਾ) ਪ੍ਰਤਿਸਂਧਾਨ ਹੋਤਾ ਹੈ .
੧. ਆਲੋਚਨਾ = ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਾਸੇ ਦੇਖ ਲੇਨਾ ਵਹ, ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤਾਸੇ ਵਿਚਾਰਨਾ ਵਹ, ਠੀਕ ਧ੍ਯਾਨਮੇਂ ਲੇਨਾ ਵਹ .
੨. ਨਿਵੇਦਨ; ਕਥਨ . [੨੧੧ ਵੀਂ ਗਾਥਾਮੇਂ ਆਲੋਚਨਾਕਾ ਪ੍ਰਥਮ ਅਰ੍ਥ ਘਟਿਤ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ੨੧੨ ਵੀਂ ਮੇਂ ਦੂਸਰਾ ]