ਉਪਧਿਸਦ੍ਭਾਵੇ ਹਿ ਮਮਤ੍ਵਪਰਿਣਾਮਲਕ੍ਸ਼ਣਾਯਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਿਸ਼ਯਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕ੍ਰਮਪਰਿਣਾਮਲਕ੍ਸ਼ਣ- ਸ੍ਯਾਰਮ੍ਭਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਰੂਪਹਿਂਸਨਪਰਿਣਾਮਲਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਯਾਸਂਯਮਸ੍ਯ ਵਾਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੋਪਧਿਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਯ ਪਰ- ਦ੍ਰਵ੍ਯਰਤਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਸਾਧਕਤ੍ਵਾਭਾਵਾਚ੍ਚ ਐਕਾਨ੍ਤਿਕਾਨ੍ਤਰਂਗਚ੍ਛੇਦਤ੍ਵਮੁਪਧੇਰਵਧਾਰ੍ਯਤ ਏਵ . ਇਦਮਤ੍ਰ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਮੇਵਂਵਿਧਤ੍ਵਮੁਪਧੇਰਵਧਾਰ੍ਯ ਸ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਵ੍ਯਃ ..੨੨੧.. ਲਕ੍ਸ਼ਣਪ੍ਰਾਣਵਿਨਾਸ਼ਰੂਪੋ ਪਰਜੀਵਪ੍ਰਾਣਵਿਨਾਸ਼ਰੂਪੋ ਵਾ ਨਿਯਤਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਪ੍ਰਾਣਾਰਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਣਵਧੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਪ੍ਰਾਣਾਰਮ੍ਭਃ, ਵਿਕ੍ਖੇਵੋ ਤਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਮਿ ਅਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਚਿਤ੍ਤਪਰਮਯੋਗਰਹਿਤਸ੍ਯ ਸਪਰਿਗ੍ਰਹਪੁਰੁਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਮਨਸੀਤਿ . ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਗਾਥਾ . ਗੇਣ੍ਹਇ ਸ੍ਵਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਗ੍ਰਹਣਸ਼ੂਨ੍ਯਃ ਸਨ੍ ਗ੍ਰੁਹ੍ਣਾਤਿ ਕਿਮਪਿ ਬਹਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ; ਵਿਧੁਣਇ ਕਰ੍ਮਧੂਲਿਂ ਵਿਹਾਯ ਬਹਿਰਙ੍ਗਧੂਲਿਂ ਵਿਧੂਨੋਤਿ ਵਿਨਾਸ਼ਯਤਿ; ਧੋਵਇ ਨਿਰ੍ਮਲਪਰਮਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮਲਜਨਕਰਾਗਾਦਿਮਲਂ ਵਿਹਾਯ ਬਹਿਰਙ੍ਗਮਲਂ ਧੌਤਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਯਤਿ; ਸੋਸੇਇ ਜਦਂ ਤੁ ਆਦਵੇ ਖਿਤ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਧ੍ਯਾਨਾਤਪੇਨ ਸਂਸਾਰਨਦੀ- ਸ਼ੋਸ਼ਣਮਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸ਼ੋਸ਼ਯਤਿ ਸ਼ੁਸ਼੍ਕਂ ਕਰੋਤਿ ਯਤਂ ਤੁ ਯਤ੍ਨਪਰਂ ਤੁ ਯਥਾ ਭਵਤਿ . ਕਿਂ ਕ੍ਰੁਤ੍ਵਾ . ਆਤਪੇ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ . ਕਿਂ ਤਤ੍ . ਪਤ੍ਤਂ ਵ ਚੇਲਖਂਡਂ ਪਾਤ੍ਰਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡਂ ਵਾ . ਬਿਭੇਦਿ ਨਿਰ੍ਭਯਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਨਾਸ਼ੂਨ੍ਯਃ ਸਨ੍ ਬਿਭੇਤਿ ਭਯਂ ਕਰੋਤਿ . ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ . ਪਰਦੋ ਯ ਪਰਤਸ਼੍ਚੌਰਾਦੇਃ . ਪਾਲਯਦਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਭਾਵਨਾਂ ਨ ਪਾਲਯਨ੍ਨ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਿਮਪਿ ਪਾਲਯਤੀਤਿ ਤ੍ਰੁਤੀਯਗਾਥਾ ..“੧੭ – ੧੯.. ਅਥ ਸਪਰਿਗ੍ਰਹਸ੍ਯ ਨਿਯਮੇਨ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨਸ਼੍ਯਤੀਤਿ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਖ੍ਯਾਤਿ — ਕਿਧ ਤਮ੍ਹਿ ਣਤ੍ਥਿ ਮੁਚ੍ਛਾ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਮਮਤ੍ਵਰਹਿਤਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਪਰਿਣਤੇਰ੍ਵਿਸਦ੍ਰੁਸ਼ਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਕਥਂ
ਅਨ੍ਵਯਾਰ੍ਥ : — [ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ] ਉਪਧਿਕੇ ਸਦ੍ਭਾਵਮੇਂ [ਤਸ੍ਯ ] ਉਸ (ਭਿਕ੍ਸ਼ੁ) ਕੇ [ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ] ਮੂਰ੍ਛਾ, [ਆਰਮ੍ਭਃ ] ਆਰਂਭ [ਵਾ ] ਯਾ [ਅਸਂਯਮਃ ] ਅਸਂਯਮ [ਨਾਸ੍ਤਿ ] ਨ ਹੋ [ਕਥਂ ] ਯਹ ਕੈਸੇ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ ? (ਕਦਾਪਿ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤਾ), [ਤਥਾ ] ਤਥਾ [ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਰਤਃ ] ਜੋ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਂ ਰਤ ਹੋ ਵਹ [ਆਤ੍ਮਾਨਂ ] ਆਤ੍ਮਾਕੋ [ਕਥਂ ] ਕੈਸੇ [ਪ੍ਰਸਾਧਯਤਿ ] ਸਾਧ ਸਕਤਾ ਹੈ ? ..੨੨੧..
ਟੀਕਾ : — ਉਪਧਿਕੇ ਸਦ੍ਭਾਵਮੇਂ, (੧) ਮਮਤ੍ਵ – ਪਰਿਣਾਮ ਜਿਸਕਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਹੈ ਐਸੀ ਮੂਰ੍ਛਾ, (੨) ਉਪਧਿ ਸਂਬਂਧੀ ੧ਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕ੍ਰਮਕੇ ਪਰਿਣਾਮ ਜਿਸਕਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਹੈ ਐਸਾ ਆਰਮ੍ਭ, ਅਥਵਾ (੩) ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਕੀ ਹਿਂਸਾਰੂਪ ਪਰਿਣਾਮ ਜਿਸਕਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਹੈ ਐਸਾ ਅਸਂਯਮ ਅਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਹੋਤਾ ਹੀ ਹੈ; ਤਥਾ ਉਪਧਿ ਜਿਸਕਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਹੋ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਆਤ੍ਮਾਸੇ ਅਨ੍ਯ ਐਸਾ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਜਿਸਨੇ ਗ੍ਰਹਣ ਕਿਯਾ ਹੋ) ਉਸਕੇ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਂ ਰਤਪਨਾ ( – ਲੀਨਤਾ) ਹੋਨੇਕੇ ਕਾਰਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਕੀ ਸਾਧਕਤਾਕਾ ਅਭਾਵ ਹੋਤਾ ਹੈ; ਇਸਸੇ ਉਪਧਿਕੇ ਐਕਾਨ੍ਤਿਕ ਅਨ੍ਤਰਂਗ ਛੇਦਪਨਾ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਹੋਤਾ ਹੀ ਹੈ .
ਯਹਾਁ ਯਹ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯ ਹੈ ਕਿ — ‘ਉਪਧਿ ਐਸੀ ਹੈ, (ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਵਹ ਅਨ੍ਤਰਂਗ ਛੇਦ ਹੀ ਹੈ ), ਐਸਾ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਸਰ੍ਵਥਾ ਛੋੜਨਾ ਚਾਹਿਯੇ ..੨੨੧..
੪੦੬ਪ੍ਰਵਚਨਸਾਰ[ ਭਗਵਾਨਸ਼੍ਰੀਕੁਂਦਕੁਂਦ-
੧. ਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕ੍ਰਮ = ਕਾਮਮੇਂ ਯੁਕ੍ਤ ਹੋਨਾ; ਕਾਮਕੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ .