ਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ . ਯੁਗਪਦਨਨ੍ਤਧਰ੍ਮਵ੍ਯਾਪਕਾਨਨ੍ਤਨਯਵ੍ਯਾਪ੍ਯੇਕਸ਼੍ਰੁਤਜ੍ਞਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਨਿਰੂਪ੍ਯਮਾਣਂ ਤੁ ਸਮਸ੍ਤਤਰਂਗਿਣੀਪਯਃਪੂਰਸਮਵਾਯਾਤ੍ਮਕੈਕਮਕਰਾਕਰਵਦਨਨ੍ਤਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵੇਨਾਸ਼ਕ੍ਯਵਿਵੇਚਨਤ੍ਵਾ- ਨ੍ਮੇਚਕਸ੍ਵਭਾਵਾਨਨ੍ਤਧਰ੍ਮਵ੍ਯਾਪ੍ਯੇਕਧਰ੍ਮਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਥੋਦਿਤਾਨੇਕਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ .
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਨ੍ਤਃ ..੧੯..
ਇਤ੍ਯਭਿਹਿਤਮਾਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ਇਦਾਨੀਮੇਤਦਵਾਪ੍ਤਿਪ੍ਰਕਾਰੋਭਿਧੀਯਤੇ — ਅਸ੍ਯ ਤਾਵਦਾਤ੍ਮਨੋ ਨਿਤ੍ਯ- ਮੇਵਾਨਾਦਿਪੌਦ੍ਗਲਿਕਕਰ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਮੋਹਭਾਵਨਾਨੁਭਾਵਘੂਰ੍ਣਿਤਾਤ੍ਮਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਤਯਾ ਤੋਯਾਕਰਸ੍ਯੇਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਕ੍ਸ਼ੁਭ੍ਯਤਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਨਜ੍ਞਾਨਾਨੁਚਰਣਰੂਪਾਭੇਦਰਤ੍ਨਤ੍ਰਯਾਤ੍ਮਕਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਸਂਜਾਤਰਾਗਾਦ੍ਯੁਪਾਧਿਰਹਿਤਪਰਮਾਨਨ੍ਦੈਕ- ਏਕ ਸ਼੍ਰੁਤਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਪ੍ਰਮਾਣਸੇ ਨਿਰੂਪਣ ਕਿਯਾ ਜਾਯ ਤੋ, ਸਮਸ੍ਤਨਦਿਯੋਂਕੇ ਜਲਸਮੂਹਕੇ ਸਮਵਾਯਾਤ੍ਮਕ (ਸਮੁਦਾਯਸ੍ਵਰੂਪ) ਏਕ ਸਮੁਦ੍ਰਕੀ ਭਾਁਤਿ, ਅਨਨ੍ਤ ਧਰ੍ਮੋਂਕੋ ਵਸ੍ਤੁਰੂਪਸੇ ਪ੍ਰੁਥਕ੍ ਕਰਨਾ ਅਸ਼ਕ੍ਯ ਹੋਨੇਸੇ ਆਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯ ੧ਮੇਚਕਸ੍ਵਭਾਵਵਾਲਾ, ਅਨਨ੍ਤ ਧਰ੍ਮੋਂਮੇਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਨੇਵਾਲਾ, ਏਕ ਧਰ੍ਮੀ ਹੋਨੇਸੇ ਯਥੋਕ੍ਤ ਅਨੇਕਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਕ (ਅਨੇਕ ਧਰ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪ) ਹੈ . [ਜੈਸੇ – ਏਕ ਸਮਯ ਨਦੀਕੇ ਜਲਕੋ ਜਾਨਨੇਵਾਲੇ ਜ੍ਞਾਨਾਂਸ਼ਸੇ ਦੇਖਾ ਜਾਯ ਤੋ ਸਮੁਦ੍ਰ ਏਕ ਨਦੀਕੇ ਜਲਸ੍ਵਰੂਪਜ੍ਞਾਤ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਏਕ ਸਮਯ ਏਕ ਧਰ੍ਮਕੋ ਜਾਨਨੇਵਾਲੇ ਏਕ ਨਯਸੇ ਦੇਖਾ ਜਾਯ ਤੋ ਆਤ੍ਮਾ ਏਕ ਧਰ੍ਮ ਸ੍ਵਰੂਪ ਜ੍ਞਾਤ ਹੋਤਾ ਹੈ; ਪਰਨ੍ਤੁ ਜੈਸੇ ਏਕ ਹੀ ਸਾਥ ਸਰ੍ਵ ਨਦਿਯੋਂਕੇ ਜਲਕੋ ਜਾਨਨੇਵਾਲੇ ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਦੇਖਾ ਜਾਯ ਤੋ ਸਮੁਦ੍ਰ ਸਰ੍ਵ ਨਦਿਯੋਂਕੇ ਜਲਸ੍ਵਰੂਪ ਜ੍ਞਾਤ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਏਕ ਹੀ ਸਾਥ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮੋਂਕੋ ਜਾਨਨੇਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣਸੇ ਦੇਖਾ ਜਾਯ ਤੋ ਆਤ੍ਮਾ ਅਨੇਕ ਧਰ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪ ਜ੍ਞਾਤ ਹੋਤਾ ਹੈ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਏਕ ਨਯਸੇ ਦੇਖਨੇ ਪਰ ਆਤ੍ਮਾ ਏਕਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਕ ਹੈ ਔਰ ਪ੍ਰਮਾਣਸੇ ਦੇਖਨੇ ਪਰ ਅਨੇਕਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਕ ਹੈ . ]
ਅਬ ਇਸੀ ਆਸ਼ਯਕੋ ਕਾਵ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਹਕਰ ‘‘ਆਤ੍ਮਾ ਕੈਸਾ ਹੈ’’ ਇਸ ਵਿਸ਼ਯ ਕਾ ਕਥਨ ਸਮਾਪ੍ਤ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ : ]
[ਅਰ੍ਥ : — ] ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾਰਸ਼੍ਰੀ (ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾਰਰੂਪੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ) ਕੇ ਨਿਵਾਸਕੇ ਵਸ਼ੀਭੂਤ ਵਰ੍ਤਤੇ ਨਯਸਮੂਹੋਂਸੇ (ਜੀਵ) ਦੇਖੇਂ ਤੋ ਭੀ ਔਰ ਪ੍ਰਮਾਣਸੇ ਦੇਖੇਂ ਤੋ ਭੀ ਸ੍ਪਸ਼੍ਟ ਅਨਨ੍ਤ ਧਰ੍ਮੋਂਵਾਲੇ ਨਿਜ ਆਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਕੋ ਭੀਤਰਮੇਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਚੈਤਨ੍ਯਮਾਤ੍ਰ ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਹੈਂ .
ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਆਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯ ਕਹਾ ਗਯਾ . ਅਬ ਉਸਕੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਾ ਜਾਤਾ ਹੈ : —
ਪ੍ਰਥਮ ਤੋ, ਅਨਾਦਿ ਪੌਦ੍ਗਲਿਕ ਕਰ੍ਮ ਜਿਸਕਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤ ਹੈ ਐਸੀ ਮੋਹਭਾਵਨਾਕੇ (ਮੋਹਕੇ ਅਨੁਭਵਕੇ) ਪ੍ਰਭਾਵਸੇ ਆਤ੍ਮਪਰਿਣਤਿ ਸਦਾ ਚਕ੍ਕਰ ਖਾਤੀ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਯਹ ਆਤ੍ਮਾ ਸਮੁਦ੍ਰਕੀ ਭਾਁਤਿ ★ਸ਼ਾਲਿਨੀ ਛਂਦ ੧. ਮੇਚਕ = ਪ੍ਰੁਥਕ੍ ਪ੍ਰੁਥਕ੍; ਵਿਵਿਧ; ਅਨੇਕ .
੫੦੨ਪ੍ਰਵਚਨਸਾਰ[ ਭਗਵਾਨਸ਼੍ਰੀਕੁਂਦਕੁਂਦ-