அத்ர க்ஷமாக்லாநத்வஹேதுரூபவாஸஃ, பாலவ்ருத்தத்வாதிஷ்டாநஂ ஶரீரமுபதிஃ, ததோ பாலவ்ருத்த- ஶ்ராந்தக்லாநா ஏவ த்வாக்ருஷ்யந்தே . அத தேஶகாலஜ்ஞஸ்யாபி பாலவ்ருத்தஶ்ராந்தக்லாநத்வாநுரோதேநாஹார- விஹாரயோஃ ப்ரவர்தமாநஸ்ய ம்ருத்வாசரணப்ரவ்ருத்தத்வாதல்போ லேபோ பவத்யேவ, தத்வரமுத்ஸர்கஃ . தேஶகாலஜ்ஞஸ்யாபி பாலவ்ருத்தஶ்ராந்தக்லாநத்வாநுரோதேநாஹாரவிஹாரயோஃ ப்ரவர்தமாநஸ்ய ம்ருத்வாசரணப்ரவ்ருத்தத்வாதல்ப ஏவ லேபோ பவதி, தத்வரமபவாதஃ . தேஶகாலஜ்ஞஸ்யாபி பாலவ்ருத்தஶ்ராந்தக்லாநத்வாநுரோதேநாஹாரவிஹாரயோரல்பலேப- நிஷேதயஂஶ்சாரித்ரரக்ஷணாய வ்யதிரேகத்வாரேண தமேவார்தஂ த்ரடயதி – வட்டதி வர்ததே ப்ரவர்ததே . ஸ கஃ கர்தா . ஸமணோ ஶத்ருமித்ராதிஸமசித்தஃ ஶ்ரமணஃ . யதி கிம் . ஜதி அப்பலேவீ ஸோ யதி சேதல்பலேபீ ஸ்தோகஸாவத்யோ பவதி . கயோர்விஷயயோர்வர்ததே . ஆஹாரே வ விஹாரே தபோதநயோக்யாஹாரவிஹாரயோஃ . கிஂ க்ருத்வா பூர்வஂ . ஜாணித்தா ஜ்ஞாத்வா . காந் . தே தாந் கர்மதாபந்நாந்; தேஸஂ காலஂ ஸமஂ கமஂ உவதிஂ தேஶஂ, காலஂ, மார்காதிஶ்ரமஂ, க்ஷமாஂ க்ஷமதாமுபவாஸாதிவிஷயே ஶக்திஂ , உபதிஂ பாலவ்ருத்தஶ்ராந்தக்லாநஸஂபந்திநஂ ஶரீரமாத்ரோபதிஂ பரிக்ரஹமிதி பஞ்ச தேஶாதீந் தபோதநாசரணஸஹகாரிபூதாநிதி . ததாஹி — பூர்வகதிதக்ரமேண தாவத்துர்தராநுஷ்டாநரூபோத்ஸர்கே வர்ததே; தத்ர ச ப்ராஸுகாஹாராதிக்ரஹணநிமித்தமல்பலேபஂ த்ரஷ்டவா யதி ந ப்ரவர்ததே ததா ஆர்தத்யாநஸஂக்லேஶேந ஶரீரத்யாகஂ
அந்வயார்த : — [யதி ] யதி [ஶ்ரமணஃ ] ஶ்ரமண [ஆஹாரே வா விஹாரே ] ஆஹார அதவா விஹாரமேஂ [தேஶஂ ] தேஶ, [காலஂ ] கால, [ஶ்ரமஂ ] ஶ்ரம, [க்ஷமாஂ ] ௧க்ஷமதா ததா [உபதிஂ ] உபதி, [தாந் ஜ்ஞாத்வா ] இநகோ ஜாநகர [வர்ததே ] ப்ரவர்தே [ஸஃ அல்பலேபீ ] தோ வஹ அல்பலேபீ ஹோதா ஹை ..௨௩௧..
டீகா : — க்ஷமதா ததா க்லாநதாகா ஹேது உபவாஸ ஹை ஔர பால ததா வ்ருத்தத்வகா அதிஷ்டாந உபதி – ஶரீர ஹை, இஸலியே யஹா (டீகாமேஂ) பால – வ்ருத்த – ஶ்ராஂத – க்லாந ஹீ லியே கயே ஹைஂ . (அர்தாத் மூல காதாமேஂ ஜோ க்ஷமா, உபதி இத்யாதி ஶப்த ஹைஂ உநகா ஆஶய கீஂசகர டீகாமேஂ ‘பால, வ்ருத்த, ஶ்ராஂத, க்லாந’ ஶப்த ஹீ ப்ரயுக்த கியே கயே ஹைஂ) .
௨தேஶகாலஜ்ஞகோ பீ, யதி வஹ பால – வ்ருத்த – ஶ்ராஂத – க்லாநத்வகே அநுரோதஸே (அர்தாத் பாலத்வ, வ்ருத்தத்வ, ஶ்ராஂதத்வ அதவா க்லாநத்வகா அநுஸரண கரகே) ஆஹார – விஹாரமேஂ ப்ரவ்ருத்தி கரே தோ ம்ருது ஆசரணமேஂ ப்ரவ்ருத்த ஹோநேஸே அல்ப லேப ஹோதா ஹீ ஹை, (-லேபகா ஸர்வதா அபாவ நஹீஂ ஹோதா), இஸலியே உத்ஸர்க அச்சா ஹை .
தேஶகாலஜ்ஞகோ பீ, யதி வஹ பால – வ்ருத்த – ஶ்ராஂத – க்லாநத்வகே அநுரோதஸே ஆஹார – விஹாரமேஂ ப்ரவ்ருத்தி கரே தோ ம்ருது ஆசரணமேஂ ப்ரவ்ருத்த ஹோநேஸே அல்ப ஹீ லேப ஹோதா ஹை . (-விஶேஷ லேப நஹீஂ ஹோதா), இஸலியே அபவாத அச்சா ஹை .
௧. க்ஷமதா = ஶக்தி; ஸஹநஶக்தி; தீரஜ. ௨. தேஶகாலஜ்ஞ = தேஶ – காலகோ ஜாநநேவாலா .