அதாஸ்ய ஸித்தாகமஜ்ஞாநதத்த்வார்தஶ்ரத்தாநஸஂயதத்வயௌகபத்யாத்மஜ்ஞாநயௌகபத்யஸஂயதஸ்ய கீத்ருக்லக்ஷண- மித்யநுஶாஸ்தி —
ஸஂயமஃ ஸம்யக்தர்ஶநஜ்ஞாநபுரஃஸரஂ சாரித்ரஂ, சாரித்ரஂ தர்மஃ, தர்மஃ ஸாம்யஂ, ஸாம்யஂ மோஹக்ஷோப- விஹீநஃ ஆத்மபரிணாமஃ . ததஃ ஸஂயதஸ்ய ஸாம்யஂ லக்ஷணம் . தத்ர ஶத்ருபந்துவர்கயோஃ ஸுகதுஃகயோஃ ப்ரஶஂஸாநிந்தயோஃ லோஷ்டகாஂசநயோர்ஜீவிதமரணயோஶ்ச ஸமம் அயஂ மம பரோயஂ ஸ்வஃ, அயஂ மஹ்லாதோயஂ பரிதாபஃ, இதஂ மமோத்கர்ஷணமிதமபகர்ஷணமயஂ மமாகிஂசித்கர இதமுபகாரகமிதஂ மமாத்மதாரணமய- க்வாபி க்வாபி யதாஸஂபவமிதிஶப்தஸ்யார்தோ ஜ்ஞாதவ்யஃ — ஸ ஶ்ரமணஃ ஸஂயதஸ்தபோதநோ பவதி . யஃ கிஂவிஶிஷ்டஃ . ஶத்ருபந்துஸுகதுஃகநிந்தாப்ரஶஂஸாலோஷ்டகாஞ்சநஜீவிதமரணேஷு ஸமஃ ஸமசித்தஃ இதி . ததஃ ஏததாயாதி — ஶத்ரு- பந்துஸுகதுஃகநிந்தாப்ரஶஂஸாலோஷ்டகாஞ்சநஜீவிதமரணஸமதாபாவநாபரிணதநிஜஶுத்தாத்மதத்த்வஸம்யக்ஶ்ரத்தாந-
அப, ஆகமஜ்ஞாந – தத்த்வார்தஶ்ரத்தாந – ஸஂயதத்த்வகே யுகபத்பநேகா ததா ஆத்மஜ்ஞாநகா யுகபத்பநா ஜிஸே ஸித்த ஹுஆ ஹை ஐஸே இஸ ஸஂயதகா க்யா லக்ஷண ஹை ஸோ கஹதே ஹைஂ : —
அந்வயார்த : — [ஸமஶத்ருபந்துவர்கஃ ] ஜிஸே ஶத்ரு ஔர பந்து வர்க ஸமாந ஹை, [ஸமஸுகதுஃகஃ ] ஸுக ஔர துஃக ஸமாந ஹை, [ப்ரஶஂஸாநிந்தாஸமஃ ] ப்ரஶஂஸா ஔர நிந்தாகே ப்ரதி ஜிஸகோ ஸமதா ஹை, [ஸமலோஷ்டகாஞ்சநஃ ] ஜிஸே லோஷ்ட (மிட்டீகா டேலா) ஔர ஸுவர்ண ஸமாந ஹை, [புநஃ ] ததா [ஜீவிதமரணே ஸமஃ ] ஜீவந – மரணகே ப்ரதி ஜிஸகோ ஸமதா ஹை, வஹ [ஶ்ரமணஃ ] ஶ்ரமண ஹை ..௨௪௧..
டீகா : — ஸஂயம, ஸம்யக்தர்ஶநஜ்ஞாநபூர்வக சாரித்ர ஹை; சாரித்ர தர்ம ஹை; தர்ம ஸாம்ய ஹை; ஸாம்ய மோஹக்ஷோப ரஹித ஆத்மபரிணாம ஹை . இஸலியே ஸஂயதகா, ஸாம்ய லக்ஷண ஹை .
வஹா, (௧) ஶத்ரு – பஂதுவர்கமேஂ, (௨) ஸுக – துஃகமேஂ, (௩) ப்ரஶஂஸா – நிந்தாமேஂ, (௪) மிட்டீகே டேலே ஔர ஸோநேமேஂ, (௫) ஜீவித – மரணமேஂ ஏக ஹீ ஸாத, (௧) ‘யஹ மேரா பர (-ஶத்ரு) ஹை, யஹ ஸ்வ (-ஸ்வஜந) ஹை;’ (௨) ‘யஹ ஆஹ்லாத ஹை, யஹ பரிதாப ஹை,’ (௩) ‘யஹ மேரா உத்கர்ஷண (-கீர்தி) ஹை, யஹ அபகர்ஷண (-அகீர்தி) ஹை,’ (௪) ‘யஹ முஜே அகிஂசித்கர ஹை, யஹ உபகாரக (-உபயோகீ) ஹை,’ (௫) ‘யஹ மேரா ஸ்தாயித்வ ஹை, யஹ அத்யந்த விநாஶ ஹை’ இஸப்ரகார மோஹகே நிஂதா – ப்ரஶஂஸா, துஃக – ஸுக, அரி – பஂதுமாஂ ஜ்யாஂ ஸாம்ய சே,
௪௪௮ப்ரவசநஸார[ பகவாநஶ்ரீகுஂதகுஂத-