gAthA – 99 pravachanasAr pravachano 170
have utpAdavyayadhrauvyAtmak hovA chhatAn dravya “sat’ chhe em darshAve chhe-
सदवठ्ठिदं सहावे दव्वं दव्वस्स जो हि परिणामो ।
अत्थेसु सो सहावो ठिदिसंभवणाससंबद्धो ।। ९९।।
सदवस्थितं स्वभावे द्रव्यं द्रव्यस्य यो हि परिणामः ।
अर्थेषु स स्वभावः स्थितिसंभवनाशसंबद्धः ।। ९९।।
dravyo svabhAv viShe avasthit, tethI ‘sat’ sau dravya chhe;
utpAd–dhrauvya – vinAshayut pariNAm dravya svabhAv chhe. 99
gAthA 99
anvayArtha– (स्वभावe) svabhAvamAn (अवस्थितं) 1avasthit (hovAthI) (द्रव्यn) dravya (सत)
‘sat’ chhe; (द्रव्यस्य) dravyano (यः हि) je (स्थितिसंभवनाशसंबंद्धः) utpAdavyayadhrauvyasahit
(परिणामः) pariNAm (sa) te (अर्थषु स्वभाव) padArthono svabhAv chhe.
TIkA– ahIn (vishvane viShe) svabhAvamAn nitya avasthit hovAthI dravya ‘sat’ chhe. svabhAv
dravyano dhrauvya- utpAd -vinAshanI ekatAsvarUp pariNAm chhe.
jem dravyanun 2vAstu samagrapaNA vaDe (akhanDapaNA vaDe) ek hovA chhatAn, vistArakramamAn
pravartanArA tenA je sUkShma ansho te pradesho chhe, tem dravyanI 3vRutti samagrapaNA vaDe ek hovA chhatAn,
pravAhakramamAn pravartanArA tenA je sUkShma ansho te pariNAmo chhe. jem vistArakramanun kAraN pradeshono
paraspar vyatirek chhe, tem pravAhakramanun kAraN pariNAmono paraspar4 vyatirek chhe.
jem te pradesho potAnA sthAnamAn sva-rUpathI utpanna ne pUrvarUpathI vinaShTa hovAthI tathA sarvatra
(badhey) paraspar anusyUtithI rachAyelAn ekavAstupaNA vaDe anutpanna - avinaShTa hovAthI utpatti -
sanhAr- dhrauvyAtmak chhe tem te pariNAm potAnA avasaramAn sva-rUpathI utpanna ne pUrvarUpathI vinaShTa
hovAthI tathA sarvatra paraspar paanusyUtithI rachAyelA ekapravAhapaNA vaDe anutpanna - avinaShTa hovAthI
utpatti-sanhAr-dhrauvyAtmak chhe. vaLI jem vAstuno je nAnAmAn nAno (chhevaTano) ansh pUrva pradeshanA
vinAshasvarUp chhe te
----------------------------------------------------------------------
1. avasthit = rahelu; Takelun
2. dravyanun vAstun = dravyano sva. -vistAr; dravyanun svakShetra; dravyanun sva-kad; dravyanun sva-daL (vAstu= ghar; raheThAN; nivAsasthAn Ashray;
bhUmi)
3. vRutti = vartavun te; have te; hovApaNun; hayAtI.
4. vyatirek = bhed; (ekano bIjAmAn) abhAv, (ek pariNAm te bIjA pariNAmarUp nathI tethI dravyanA pravAhamAn kram chhe.)
pa. anusyUti = anvayapUrvak joDAN (sarva pariNAmo paraspar anvayapUrvak (-sAdrashya sahit) gUnthAyelA (joDAyelA) hovAthI te badhA
pariNAmo ek pravAhapaNe chhe tethI teo utpanna ke viniShTa nathI.)