कहानजैनशास्त्रमाळा ]
‘विक्षेपाः’ अतिचाराः । पंच ‘लक्ष्यन्ते’ निश्चीयन्ते । कस्य ? ‘परिमितपरिग्रहस्य’ न केवलमहिंसाद्यणुव्रतस्य पंचातीचारा निश्चीयन्ते अपि तु परिमितपरिग्रहस्यापि । चशब्दोऽत्रापिशब्दार्थे । के तस्यातीचारा इत्याह — अतिवाहनेत्यादि । लोभातिगृद्धिनिवृत्त्यर्थं परिग्रहपरिमाणे कृते पुनर्लोभावेशवशादतिवाहनं करोति । यावन्तं हि मार्गं बलीवर्दादयः सुखेन गच्छन्ति ततोऽप्यतिरेकेण वाहनमतिवाहनं । अतिशब्दः प्रत्येकं लोभान्तानां सम्बध्यते । इदं धान्यादिकमग्रे विशिष्टं लाभं दास्यतीति लोभावेशादतिशयेन तत्संग्रहं करोति ।
११
१श्लोक ६२
अन्वयार्थ : — [अतिवाहनातिसंग्रहविस्मयलोभातिभारवहनानि ] अतिवाहन (हाथी, घोडा, बळद वगेरेने तेना गजा उपरांत चलाववुं), अतिसंग्रह (धान्यादिनो अतिसंग्रह करवो), अतिविस्मय (बीजानो वैभव जोईने अतिविस्मय पामवुं; अतिखेद करवो), अतिलोभ (बहु लोभ करवो), अने अतिभारवहन (बहु भार लादवो) [पञ्च ] ए पांच [परिमितपरिग्रहस्य च ] परिग्रहपरिमाण अणुव्रतना [विक्षेपः ] अतिचार [लक्ष्यन्ते ] कहेवामां आव्या छे.
टीका : — ‘विक्षेपाः’ अतिचारो ‘पञ्च लक्ष्यन्ते’ पांच नक्की (निश्चित) करवामां आव्या छे. कोना? ‘परिमितपरिग्रहस्य’ केवळ अहिंसादि अणुव्रतना पांच अतिचार नक्की करवामां आव्या छे एटलुं ज नहि, परंतु परिमित परिग्रहना पण (पांच अतिचारो निश्चित छे.) अहीं ‘च’ शब्द ‘अपि’ शब्दना अर्थमां छे. तेना क्या अतिचारो छे? ते कहे छे — ‘अतिवाहनेत्यादि’ लोभनी अतिगृद्धिने (अति लोलुपताने) निवारवा माटे परिग्रहपरिमाण करी लीधा पछी पण, लोभना आवेशमां अधिक वाहन करे छे – अर्थात् जेटले रस्ते बळद आदि सुखेथी जई शके तेनाथी पण अधिक (आगळ) चलाववुं ते अतिवहन छे. विस्मय अने लोभने पण ‘अति’ शब्दनो संबंध जोडवो. आ धान्यादि १. क्षेत्रवास्तुहिरण्यसुवर्णधनधान्यदासीदासकुप्यभाण्ड प्रमाणातिक्रमाः ।