कहानजैनशास्त्रमाळा ]
अज्ञानी हि शुद्धात्मज्ञानाभावात् स्वपरयोरेकत्वज्ञानेन, स्वपरयोरेकत्वदर्शनेन, स्वपरयोरेकत्वपरिणत्या च प्रकृतिस्वभावे स्थितत्वात् प्रकृतिस्वभावमप्यहंतया अनुभवन् कर्मफलं वेदयते । ज्ञानी तु शुद्धात्मज्ञानसद्भावात् स्वपरयोर्विभागज्ञानेन, स्वपरयोर्विभागदर्शनेन, स्वपरयोर्विभागपरिणत्या च प्रकृतिस्वभावादपसृतत्वात् शुद्धात्मस्वभावमेकमेवाहंतया अनुभवन् कर्मफलमुदितं ज्ञेयमात्रत्वात् जानात्येव, न पुनः तस्याहंतयाऽनुभवितुमशक्यत्वाद्वेदयते ।
गाथार्थः — [अज्ञानी] अज्ञानी [प्रकृतिस्वभावस्थितः तु] प्रकृतिना स्वभावमां स्थित रह्यो थको [कर्मफलं] कर्मफळने [वेदयते] वेदे (भोगवे) छे [पुनः ज्ञानी] अने ज्ञानी तो [उदितं कर्मफलं] उदित (उदयमां आवेला) कर्मफळने [जानाति] जाणे छे, [न वेदयते] वेदतो नथी.
टीकाः — अज्ञानी शुद्ध आत्माना ज्ञानना अभावने लीधे स्वपरना एकत्वज्ञानथी, स्वपरना एकत्वदर्शनथी अने स्वपरनी एकत्वपरिणतिथी प्रकृतिना स्वभावमां स्थित होवाथी प्रकृतिना स्वभावने पण ‘हुं’पणे अनुभवतो थको (अर्थात् प्रकृतिना स्वभावने पण ‘आ हुं छुं’ एम अनुभवतो थको) कर्मफळने वेदे छे — भोगवे छे; अने ज्ञानी तो शुद्ध आत्माना ज्ञानना सद्भावने लीधे स्वपरना विभागज्ञानथी, स्वपरना विभागदर्शनथी अने स्वपरनी विभागपरिणतिथी प्रकृतिना स्वभावथी निवर्तेलो ( – खसी गयेलो, छूटी गयेलो) होवाथी शुद्ध आत्माना स्वभावने एकने ज ‘हुं’पणे अनुभवतो थको उदित कर्मफळने, तेना ज्ञेयमात्रपणाने लीधे, जाणे ज छे, परंतु तेनुं ‘हुं’पणे अनुभवावुं अशक्य होवाथी, (तेने) वेदतो नथी.
भावार्थः — अज्ञानीने तो शुद्ध आत्मानुं ज्ञान नथी तेथी जे कर्म उदयमां आवे तेने ज ते पोतारूप जाणीने भोगवे छे; अने ज्ञानीने शुद्ध आत्मानो अनुभव थई गयो छे तेथी ते प्रकृतिना उदयने पोतानो स्वभाव नहि जाणतो थको तेनो ज्ञाता ज रहे छे, भोक्ता थतो नथी.
हवे आ अर्थनुं कळशरूप काव्य कहे छेः —