कहानजैनशास्त्रमाळा ]

स्याद्वादो हि समस्तवस्तुतत्त्वसाधकमेकमस्खलितं शासनमर्हत्सर्वज्ञस्य । स तु सर्वमनेकान्तात्मकमित्यनुशास्ति, सर्वस्यापि वस्तुनोऽनेकान्तस्वभावत्वात् । अत्र त्वात्मवस्तुनि ज्ञानमात्रतया अनुशास्यमानेऽपि न तत्परिकोपः, ज्ञानमात्रस्यात्मवस्तुनः स्वयमेवानेकान्त- त्वात् । तत्र यदेव तत्तदेवातत्, यदेवैकं तदेवानेकं, यदेव सत्तदेवासत्, यदेव नित्यं तदेवानित्यमित्येकवस्तुवस्तुत्वनिष्पादकपरस्परविरुद्धशक्तिद्वयप्रकाशनमनेकान्तः । तत्स्वात्मवस्तुनो ज्ञानमात्रत्वेऽप्यन्तश्चकचकायमानज्ञानस्वरूपेण तत्त्वात्, बहिरुन्मिषदनन्तज्ञेयतापन्नस्वरूपाति- रिक्तपररूपेणातत्त्वात्, सहक्रमप्रवृत्तानन्तचिदंशसमुदयरूपाविभागद्रव्येणैकत्वात्, अविभागैक- द्रव्यव्याप्तसहक्रमप्रवृत्तानन्तचिदंशरूपपर्यायैरनेकत्वात्, स्वद्रव्यक्षेत्रकालभावभवनशक्तिस्वभाववत्त्वेन

स्याद्वाद समस्त वस्तुओना स्वरूपने साधनारुं, अर्हत् सर्वज्ञनुं एक अस्खलित ( – निर्बाध) शासन छे. ते (स्याद्वाद) ‘बधुं अनेकांतात्मक छे’ एम उपदेशे छे, कारण के समस्त वस्तु अनेकांत - स्वभाववाळी छे. (‘सर्व वस्तुओ अनेकांतस्वरूप छे’ एम जे स्याद्वाद कहे छे ते असत्यार्थ कल्पनाथी कहेतो नथी, परंतु जेवो वस्तुनो अनेकांत स्वभाव छे तेवो ज कहे छे.)

अहीं आत्मा नामनी वस्तुने ज्ञानमात्रपणे उपदेशवामां आवतां छतां पण स्याद्वादनो कोप नथी; कारण के ज्ञानमात्र आत्मवस्तुने स्वयमेव अनेकांतपणुं छे. त्यां (अनेकांतनुं एवुं स्वरूप छे के), जे (वस्तु) तत् छे ते ज अतत् छे, जे (वस्तु) एक छे ते ज अनेक छे, जे सत् छे ते ज असत् छे, जे नित्य छे ते ज अनित्य छे — एम एक वस्तुमां वस्तुपणानी निपजावनारी परस्पर विरुद्ध बे शक्तिओनुं प्रकाशवुं ते अनेकांत छे. माटे पोतानी आत्मवस्तुने पण, ज्ञानमात्रपणुं होवा छतां, तत् - अतत्पणुं, एक - अनेकपणुं, सत् - असत्पणुं अने नित्य - अनित्यपणुं प्रकाशे ज छे; कारण के — तेने (ज्ञानमात्र आत्मवस्तुने) अंतरंगमां चकचकाट प्रकाशता ज्ञानस्वरूप वडे तत्पणुं छे, अने बहार प्रगट थता, अनंत, ज्ञेयपणाने पामेला, स्वरूपथी भिन्न एवा पर रूप वडे ( – ज्ञानस्वरूपथी भिन्न एवा परद्रव्यना रूप वडे – ) अतत्पणुं छे (अर्थात् ते - रूपे ज्ञान नथी); सहभूत ( – साथे) प्रवर्तता अने क्रमे प्रवर्तता अनंत चैतन्य - अंशोना समुदायरूप अविभाग द्रव्य वडे एकपणुं छे, अने अविभाग एक द्रव्यथी व्याप्त, सहभूत प्रवर्तता अने क्रमे प्रवर्तता अनंत चैतन्य - अंशोरूप ( – चैतन्यना अनंत अंशोरूप) पर्यायो वडे अनेकपणुं छे; पोताना द्रव्य - क्षेत्र - काळ-भावरूपे होवानी शक्तिरूप जे स्वभाव ते स्वभाववानपणा वडे (अर्थात् एवा स्वभाववाळी होवाथी) सत्पणुं छे, अने