kahAnajainashAstramALA ]
यदि कर्मणि स्वयमबद्धः सन् जीवः क्रोधादिभावेन स्वयमेव न परिणमेत तदा स किलापरिणाम्येव स्यात् । तथा सति संसाराभावः । अथ पुद्गलकर्म क्रोधादि जीवं क्रोधादिभावेन परिणामयति ततो न संसाराभाव इति तर्कः । किं स्वयमपरिणममानं परिणममानं वा पुद्गलकर्म क्रोधादि जीवं क्रोधादिभावेन परिणामयेत् ? न तावत्स्वयमपरिणममानः परेण परिणमयितुं पार्येत; न हि स्वतोऽसती शक्तिः कर्तुमन्येन पार्यते । स्वयं परिणममानस्तु न परं परिणमयितारमपेक्षेत; न हि वस्तुशक्तयः परमपेक्षन्ते । ततो जीवः परिणामस्वभावः स्वयमेवास्तु । तथा सति गरुड- ध्यानपरिणतः साधकः स्वयं गरुड इवाज्ञानस्वभावक्रोधादिपरिणतोपयोगः स एव स्वयं क्रोधादिः स्यात् । इति सिद्धं जीवस्य परिणामस्वभावत्वम् । [क्रोधत्वम्] krodhapaNe [परिणामयति] pariNamAve chhe [इति] em kahevun [मिथ्या] mithyA Thare chhe.
mATe e siddhAnt chhe ke [क्रोधोपयुक्तः] krodhamAn upayukta (arthAt jeno upayog krodhAkAre pariNamyo chhe evo) [आत्मा] AtmA [क्रोधः] krodh ja chhe, [मानोपयुक्तः] mAnamAn upayukta AtmA [मानः एव] mAn ja chhe, [मायोपयुक्तः] mAyAmAn upayukta AtmA [माया] mAyA chhe [च] ane [लोभोपयुक्तः] lobhamAn upayukta AtmA [लोभः] lobh [भवति] chhe.
TIkA — jo jIv karmamAn svayam nahi bandhAyo thako krodhAdibhAve svayamev na pariName to te kharekhar apariNAmI ja Thare. em thatAn sansArano abhAv thAy. ahIn jo em tarka karavAmAn Ave ke ‘‘pudgalakarma je krodhAdik te jIvane krodhAdibhAve pariNamAve chhe tethI sansArano abhAv thato nathI’’, to tenun nirAkaraN be pakSha laIne karavAmAn Ave chhe — pudgalakarma krodhAdik chhe te svayam apariNamatA jIvane krodhAdibhAve pariNamAve ke svayam pariNamatAne? pratham, svayam apariNamatAne par vaDe pariNamAvI shakAy nahi; kAraN ke (vastumAn) je shakti svata na hoy tene anya koI karI shake nahi. ane svayam pariNamatAne to par (anya) pariNamAvanAranI apekShA na hoy; kAraN ke vastunI shaktio paranI apekShA rAkhatI nathI. (A rIte banne pakSha asatya chhe.) tethI jIv pariNamanasvabhAvavALo svayamev ho. em hotAn (hovAthI), jem garuDanA dhyAnarUpe pariNamelo mantrasAdhak pote garuD chhe tem, agnAnasvabhAvavALA krodhAdirUpe jeno upayog pariNamyo chhe evo jIv ja pote krodhAdi chhe. A rIte jIvanun pariNAmasvabhAvapaNun siddha thayun.
bhAvArtha — jIv pariNAmasvabhAv chhe. jyAre potAno upayog krodhAdirUpe pariName chhe tyAre pote krodhAdirUp ja thAy chhe em jANavun.