यथात्र लोके द्रष्टिर्दश्यादत्यन्तविभक्तत्वेन तत्करणवेदनयोरसमर्थत्वात् द्रश्यं न करोति न वेदयते च, अन्यथाग्निदर्शनात्सन्धुक्षणवत् स्वयं ज्वलनकरणस्य, लोहपिण्डवत्स्वयमौष्ण्यानुभवनस्य च दुर्निवारत्वात्, किन्तु केवलं दर्शनमात्रस्वभावत्वात् तत्सर्वं केवलमेव पश्यति; तथा ज्ञानमपि स्वयं द्रष्टृत्वात् कर्मणोऽत्यन्तविभक्तत्वेन निश्चयतस्तत्करणवेदनयोरसमर्थत्वात्कर्म न करोति न वेदयते च, किन्तु केवलं ज्ञानमात्रस्वभावत्वात्कर्मबन्धं मोक्षं वा कर्मोदयं निर्जरां वा केवलमेव जानाति ।
gAthArtha — [यथा एव द्रष्टिः] jem netra (drashya padArthone karatun-bhogavatun nathI, dekhe ja chhe), [तथा] tem [ज्ञानम्] gnAn [अकारकं] akArak [अवेदकं च एव] tathA avedak chhe, [च] ane [बन्धमोक्षं] bandh, mokSha, [कर्मोदयं] karmoday [निर्जरां च एव] tathA nirjarAne [जानाति] jANe ja chhe.
TIkA — jevI rIte A jagatamAn netra drashya padArthathI atyant bhinnapaNAne lIdhe tene karavA-vedavAne asamartha hovAthI, dashya padArthane karatun nathI ane vedatun nathI — jo em na hoy to agnine dekhavAthI, *sandhukShaNanI mAphak, potAne (netrane) agninun karavApaNun (saLagAvavApaNun), ane lokhanDanA goLAnI mAphak potAne (netrane) agnino anubhav durnivAr thAy (arthAt jo netra drashya padArthane karatun - vedatun hoy to to netra vaDe agni saLagavI joIe ane netrane agninI uShNatAno anubhav avashya thavo joIe; parantu em to thatun nathI, mATe netra drashya padArthane karatun-vedatun nathI) — parantu kevaL darshanamAtrasvabhAvavALun hovAthI te sarvane kevaL dekhe ja chhe; tevI rIte gnAn paN, pote (netranI mAphak) dekhanAr hovAthI, karmathI atyant bhinnapaNAne lIdhe nishchayathI tene karavA-vedavAne asamartha hovAthI, karmane karatun nathI ane vedatun nathI, parantu kevaL gnAnamAtrasvabhAvavALun (jANavAnA svabhAvavALun ) hovAthI karmanA bandhane tathA mokShane, karmanA udayane tathA nirjarAne kevaL jANe ja chhe.
bhAvArtha — gnAnano svabhAv netranI jem dUrathI jANavAno chhe; mATe karavun - bhogavavun gnAnane nathI. karavA-bhogavavApaNun mAnavun te agnAn chhe. ahIn koI pUchhe ke — ‘‘evun to kevaLagnAn chhe. bAkI jyAn sudhI mohakarmano uday chhe tyAn sudhI to sukhadukharAgAdirUpe pariNaman thAy ja chhe, tem ja jyAn sudhI darshanAvaraN, gnAnAvaraN tathA vIryAntarAyano uday
468
* sandhukShaN = sandhUkaN; agni saLagAvanAr padArtha; agni chetAvanArI vastu.