yata etedhyavasAnAdaya samastA ev bhAvA bhagavadbhirvishvasAkShibhirarhadbhi pudgaladravyapariNAmamayatven pragnaptA santashchaitanyashUnyAtpudgaladravyAdatiriktatven pragnApyamAnan chaitanyasvabhAvan jIvadravyan bhavitun notsahante; tato na khalvAgamayuktisvAnubhavairbAdhitapakShatvAtta- dAtmavAdina paramArthavAdina . etadev sarvagnavachanan tAvadAgama . iyan tu svAnubhavagarbhitA yukti — na khalu naisargikarAgadveShakalmAShitamadhyavasAnan jIva tathAvidhAdhyavasAnAt kArtasvarasyev shyAmikAyA atiriktatvenAnyasya chitsvabhAvasya vivechakai svayamupalabhyamAnatvAt . na khalvanA-
sab kevalIjin bhAShiyA, kis rIt jIv kaho unhen ? 44..
gAthArtha : — [ete ] yah pUrvakathit adhyavasAn Adi [sarve bhAvA ] bhAv hain ve sabhI [pudgaladravyapariNAmaniShpannA ] pudgaladravyake pariNAmase utpanna hue hain isaprakAr [kevalijinai ] kevalI sarvagna jinendradevonne [bhaNitA ] kahA hai [te ] unhen [jIva iti ] jIv aisA [kathan uchyante ] kaise kahA jA sakatA hai ?
TIkA : — yah samasta hI adhyavasAnAdi bhAv, vishvake (samasta padArthonke) sAkShAt dekhanevAle bhagavAn (vItarAg sarvagna) arahantadevonke dvArA pudgaladravyake pariNAmamay kahe gaye hain isaliye, ve chaitanyasvabhAvamay jIvadravya honeke liye samartha nahIn hain ki jo jIvadravya chaitanyabhAvase shUnya aise pudgaladravyase atirikta (bhinna) kahA gayA hai; isaliye jo in adhyavasAnAdikako jIv kahate hain ve vAstavamen paramArthavAdI nahIn hain; kyonki Agam, yukti aur svAnubhavase unakA pakSha bAdhit hai . usamen, ‘ve jIv nahIn hain ’ yah sarvagnakA vachan hai vah to Agam hai aur vah (nimnokta) svAnubhavagarbhit yukti hai : — svayamev utpanna hue rAg-dveShake dvArA malin adhyavasAn hain ve jIv nahIn hai; kyonki, kAlimAse bhinna suvarNakI bhAnti, tathAvidh adhyavasAnase bhinna anya chitsvabhAvarUp jIv bhedagnAniyonke dvArA svayam