abhavyo hi nityakarmaphalachetanArUpan vastu shraddhatte, nityagnAnachetanAmAtran na tu shraddhatte, nityamev bhedavignAnAnarhatvAt . tata sa karmamokShanimittan gnAnamAtran bhUtArthan dharman na shraddhatte, bhog- nimittan shubhakarmamAtramabhUtArthamev shraddhatte . tat evAsau abhUtArthadharmashraddhAnapratyayanarochanasparshanai- ruparitanagraiveyakabhogamAtramAskandet, na puna kadAchanApi vimuchyet . tatosya bhUtArthadharma- shraddhAnAbhAvAt shraddhAnamapi nAsti . evan sati tu nishchayanayasya vyavahAranayapratiShedho yujyat ev . parantu ka rmakShayake nimittarUp dharmakI nahIn . (arthAt ka rmakShayake nimittarUp dharmakI na to shraddhA karatA hai, na usakI pratIti karatA hai, na usakI ruchi karatA hai aur na usakA sparsha karatA hai .)
TIkA : — abhavya jIv nityakarmaphalachetanArUp vastukI shraddhA karatA hai, kintu nityagnAnachetanAmAtra vastukI shraddhA nahIn karatA, kyonki vah sadA hI (sva-parake) bhedavignAnake ayogya hai . isilaye vah karmonse chhUTaneke nimittarUp, gnAnamAtra, bhUtArtha (satyArtha) dharmakI shraddhA nahIn karatA, (kintu) bhogake nimittarUp, shubhakarmamAtra, abhUtArtha dharmakI hI shraddhA karatA hai; isIliye vah abhUtArtha dharmakI shraddhA, pratIti, ruchi aur sparshanase U parake graiveyak takake bhogamAtrako prApta hotA hai, kintu kabhI bhI karmase mukta nahIn hotA . isaliye use bhUtArtha dharmake shraddhAnakA abhAv honese (yathArtha) shraddhAn bhI nahIn hai .
aisA honese nishchayanayake dvArA vyavahAranayakA niShedh yogya hI hai .
bhAvArtha : — abhavya jIvake bhedagnAn honekI yogyatA na honese vah karmaphalachetanAko jAnatA hai, kintu gnAnachetanAko nahIn jAnatA; isaliye use shuddha Atmik dharmakI shraddhA nahIn hai . vah shubh karmako hI dharma samajhakar usakI shraddhA karatA hai, isaliye usake phalasvarUp graiveyak takake bhogako prApta hotA hai, kintu karmakA kShay nahIn hotA . isaprakAr satyArtha dharmakA shraddhAn na honese usake shraddhAn hI nahIn kahA jA sakatA .
isaprakAr vyavahAranayake Ashrit abhavya jIvako gnAn-shraddhAn na honese nishchayanay dvArA kiyA jAnevAlA vyavahArakA niShedh yogya hI hai .
yahAn itanA visheSh jAnanA chAhie ki — yah hetuvAdarUp anubhavapradhAn grantha hai, isaliye isamen anubhavakI apekShAse bhavya-abhavyakA nirNay hai . ab yadi ise ahetuvAd Agamake sAth milAyen to — abhavyako vyavahAranayake pakShakA sUkShma, kevalIgamya Ashay rah jAtA hai jo ki chhadmasthako anubhavagochar nahIn bhI hotA, mAtra sarvagnadev jAnate hain; isaprakAr keval vyavahArakA pakSha rahanese usake sarvathA ekAntarUp mithyAtva rahatA hai . is vyavahAranayake pakShakA Ashay abhavyake sarvathA kabhI bhI miTatA hI nahIn hai ..275..
408