વિપાકક્રમનિવૃત્તિલક્ષણાનિ સંયમલબ્ધિસ્થાનાનિ તાનિ સર્વાણ્યપિ ન સન્તિ જીવસ્ય, પુદ્ગલદ્રવ્ય- પરિણામમયત્વે સત્યનુભૂતેર્ભિન્નત્વાત્ . યાનિ પર્યાપ્તાપર્યાપ્તબાદરસૂક્ષ્મૈકેન્દ્રિયદ્વીન્દ્રિયત્રીન્દ્રિય- ચતુરિન્દ્રિયસંજ્ઞ્યસંજ્ઞિપંચેન્દ્રિયલક્ષણાનિ જીવસ્થાનાનિ તાનિ સર્વાણ્યપિ ન સન્તિ જીવસ્ય, પુદ્ગલદ્રવ્યપરિણામમયત્વે સત્યનુભૂતેર્ભિન્નત્વાત્ . યાનિ મિથ્યાદૃષ્ટિસાસાદનસમ્યગ્દૃષ્ટિસમ્યગ્મિથ્યા- દૃષ્ટયસંયતસમ્યગ્દૃષ્ટિસંયતાસંયતપ્રમત્તસંયતાપ્રમત્તસંયતાપૂર્વકરણોપશમકક્ષપકાનિવૃત્તિબાદરસાંપ- રાયોપશમકક્ષપકસૂક્ષ્મસામ્પરાયોપશમકક્ષપકોપશાંતકષાયક્ષીણકષાયસયોગકેવલ્યયોગકેવલિ- લક્ષણાનિ ગુણસ્થાનાનિ તાનિ સર્વાણ્યપિ ન સન્તિ જીવસ્ય, પુદ્ગલદ્રવ્યપરિણામમયત્વે સત્યનુભૂતેર્ભિન્નત્વાત્ .
ભિન્ના ભાવાઃ સર્વ એવાસ્ય પુંસઃ
તેનૈવાન્તસ્તત્ત્વતઃ પશ્યતોઽમી
નો દૃષ્ટાઃ સ્યુર્દૃષ્ટમેકં પરં સ્યાત્ ..૩૭..
ક્યોંકિ વહ પુદ્ગલદ્રવ્યકે પરિણામમય હોનેસે (અપની) અનુભૂતિસે ભિન્ન હૈ . ૨૭ . પર્યાપ્ત એવં અપર્યાપ્ત ઐસે બાદર ઔર સૂક્ષ્મ એકેન્દ્રિય, દ્વીન્દ્રિય, ત્રીન્દ્રિય, ચતુરિન્દ્રિય, સંજ્ઞી ઔર અસંજ્ઞી પંચેન્દ્રિય જિનકે લક્ષણ હૈં ઐસે જો જીવસ્થાન વે સર્વ હી જીવકે નહીં હૈં, ક્યોંકિ વહ પુદ્ગલદ્રવ્યકે પરિણામમય હોનેસે (અપની) અનુભૂતિસે ભિન્ન હૈ . ૨૮ . મિથ્યાદૃષ્ટિ, સાસાદનસમ્યગ્દૃષ્ટિ, સમ્યગ્મિથ્યાદૃષ્ટિ, અસંયતસમ્યગ્દૃષ્ટિ, સંયતાસંયત, પ્રમત્તસંયત, અપ્રમત્તસંયત, અપૂર્વકરણ — ઉપશમક તથા ક્ષપક, અનિવૃત્તિબાદરસાંપરાય — ઉપશમક તથા ક્ષપક, સૂક્ષ્મસાંપરાય — ઉપશમક તથા ક્ષપક, ઉપશાન્તકષાય, ક્ષીણકષાય, સયોગકેવલી ઔર અયોગકેવલી જિનકા લક્ષણ હૈં ઐસે જો ગુણસ્થાન વે સર્વ હી જીવકે નહીં હૈં, ક્યોંકિ વહ પુદ્ગલદ્રવ્યકે પરિણામમય હોનેસે (અપની) અનુભૂતિસે ભિન્ન હૈં . ૨૯ . (ઇસપ્રકાર યે સમસ્ત હી પુદ્ગલદ્રવ્યકે પરિણામમય ભાવ હૈં; વે સબ, જીવકે નહીં હૈં . જીવ તો પરમાર્થસે ચૈતન્યશક્તિમાત્ર હૈ .)..૫૦ સે ૫૫.. અબ ઇસી અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [વર્ણ-આદ્યાઃ ] જો વર્ણાદિક [વા ] અથવા [રાગ-મોહ-આદયઃ વા ] રાગમોહાદિક [ભાવાઃ ] ભાવ કહે [સર્વે એવ ] વે સબ હી [અસ્ય પુંસઃ ] ઇસ પુરુષ (આત્મા)સે [ભિન્નાઃ ] ભિન્ન હૈં, [તેન એવ ] ઇસલિયે [અન્તઃતત્ત્વતઃ પશ્યતઃ ] અન્તર્દૃષ્ટિસે દેખનેવાલેકો [અમી નો દૃષ્ટાઃ સ્યુઃ ] યહ સબ દિખાઈ નહીં દેતે, [એકં પરં દૃષ્ટં સ્યાત્ ] માત્ર એક સર્વોપરિ તત્ત્વ હી દિખાઈ