નનુ વર્ણાદયો યદ્યમી ન સન્તિ જીવસ્ય તદા તન્ત્રાન્તરે કથં સન્તીતિ પ્રજ્ઞાપ્યન્તે ઇતિ ચેત્ — વવહારેણ દુ એદે જીવસ્સ હવંતિ વણ્ણમાદીયા .
ઇહ હિ વ્યવહારનયઃ કિલ પર્યાયાશ્રિતત્વાજ્જીવસ્ય પુદ્ગલસંયોગવશાદનાદિપ્રસિદ્ધ- બન્ધપર્યાયસ્ય કુસુમ્ભરક્તસ્ય કાર્પાસિકવાસસ ઇવૌપાધિકં ભાવમવલમ્બ્યોત્પ્લવમાનઃ પરભાવં પરસ્ય દેતા હૈ — કેવલ એક ચૈતન્યભાવસ્વરૂપ અભેદરૂપ આત્મા હી દિખાઈ દેતા હૈ .
ભાવાર્થ : — પરમાર્થનય અભેદ હી હૈ, ઇસલિયે ઇસ દૃષ્ટિસે દેખને પર ભેદ નહીં દિખાઈ દેતા; ઇસ નયકી દૃષ્ટિમેં પુરુષ ચૈતન્યમાત્ર હી દિખાઈ દેતા હૈ . ઇસલિયે વે સમસ્ત હી વર્ણાદિક તથા રાગાદિક ભાવ પુરુષસે ભિન્ન હી હૈં .
યે વર્ણસે લેકર ગુણસ્થાન પર્યન્ત જો ભાવ હૈં ઉનકા સ્વરૂપ વિશેષરૂપસે જાનના હો તો ગોમ્મટસાર આદિ ગ્રન્થોંસે જાન લેના .૩૭.
અબ શિષ્ય પૂછતા હૈ કિ — યદિ યહ વર્ણાદિક ભાવ જીવકે નહીં હૈૈં તો અન્ય સિદ્ધાન્તગ્રન્થોંમેં ઐસા કૈસે કહા ગયા હૈ કિ ‘વે જીવકે હૈં’ ? ઉસકા ઉત્તર ગાથામેં કહતે હૈં : —
પર કોઈ ભી યે ભાવ નહિં હૈં જીવકે નિશ્ચયવિષૈં ..૫૬..
ગાથાર્થ : — [એતે ] યહ [વર્ણાદ્યાઃ ગુણસ્થાનાન્તાઃ ભાવાઃ ] વર્ણસે લેકર ગુણસ્થાનપર્યન્ત જો ભાવ કહે ગયે વે [વ્યવહારેણ તુ ] વ્યવહારનયસે તો [જીવસ્ય ભવન્તિ ] જીવકે હૈં (ઇસલિયે સૂત્રમેં કહે ગયે હૈં), [તુ ] કિન્તુ [નિશ્ચયનયસ્ય ] નિશ્ચયનયકે મતમેં [કેચિત્ ન ] ઉનમેંસે કોઈ ભી જીવકે નહીં હૈં .
ટીકા : — યહાઁ, વ્યવહારનય પર્યાયાશ્રિત હોનેસે, સફે દ રૂઈસે બના હુઆ વસ્ત્ર જો કિ કુસુમ્બી (લાલ) રઙ્ગસે રંગા હુઆ હૈ ઐસે વસ્ત્રકે ઔપાધિક ભાવ ( – લાલ રઙ્ગ)કી ભાંતિ, પુદ્ગલકે સંયોગવશ અનાદિ કાલસે જિસકી બન્ધપર્યાય પ્રસિદ્ધ હૈ ઐસે જીવકે ઔપાધિક ભાવ
૧૧૦