ગાથાર્થ : — [જીવાનામ્ ] જીવોંકે [યા ] જો [અતત્ત્વોપલબ્ધિઃ ] તત્ત્વકા અજ્ઞાન (-વસ્તુસ્વરૂપકા અયથાર્થ – વિપરીત જ્ઞાન) હૈ [સઃ ] વહ [અજ્ઞાનસ્ય ] અજ્ઞાનકા [ઉદયઃ ] ઉદય હૈ [તુ ] ઔર [જીવસ્ય ] જીવકે [અશ્રદ્દધાનત્વમ્ ] જો (તત્ત્વકા) અશ્રદ્ધાન હૈ વહ [મિથ્યાત્વસ્ય ] મિથ્યાત્વકા [ઉદયઃ ] ઉદય હૈ; [તુ ] ઔર [જીવાનાં ] જીવોંકે [યદ્ ] જો [અવિરમણમ્ ] અવિરમણ અર્થાત્ અત્યાગભાવ હૈ વહ [અસંયમસ્ય ] અસંયમકા [ઉદયઃ ] ઉદય [ભવેત્ ] હૈ [તુ ] ઔર [જીવાનાં ] જીવોંકે [યઃ ] જો [કલુષોપયોગઃ ] મલિન (જ્ઞાતૃત્વકી સ્વચ્છતાસે રહિત) ઉપયોગ હૈ [સઃ ] વહ [કષાયોદયઃ ] ક ષાયકા ઉદય હૈ; [તુ ] તથા [જીવાનાં ] જીવોંકે [યઃ ] જો [શોભનઃ અશોભનઃ વા ] શુભ યા અશુભ [કર્તવ્યઃ વિરતિભાવઃ વા ] પ્રવૃત્તિ યા નિવૃત્તિરૂપ [ચેષ્ટોત્સાહઃ ] (મનવચનકાયા-આશ્રિત) ચેષ્ટાકા ઉત્સાહ હૈ [તં ] ઉસે [યોગોદયં ] યોગકા ઉદય [જાનીહિ ] જાનો
.
[એતેષુ ] યે (ઉદય) [હેતુભૂતેષુ ] હેતુભૂત હોને પર [યત્ તુ ] જો [કાર્મણવર્ગણાગતં ] કાર્મણવર્ગણાગત (કાર્મણવર્ગણારૂપ) પુદ્ગલદ્રવ્ય [જ્ઞાનાવરણાદિભાવૈઃ અષ્ટવિધં ] જ્ઞાનાવરણાદિ- ભાવરૂપસે આઠ પ્રકાર [પરિણમતે ] પરિણમતા હૈ, [તત્ કાર્મણવર્ગણાગતં ] વહ કાર્મણવર્ગણાગત પુદ્ગલદ્રવ્ય [યદા ] જબ [ખલુ ] વાસ્તવમેં [જીવનિબદ્ધં ] જીવમેં બઁધતા હૈ [તદા તુ ] તબ [જીવઃ ]
૨૧૦