ચિતિ દ્વયોર્દ્વાવિતિ પક્ષપાતૌ .
સ્તસ્યાસ્તિ નિત્યં ખલુ ચિચ્ચિદેવ ..૮૯..
મેવં વ્યતીત્ય મહતીં નયપક્ષકક્ષામ્ .
સ્વં ભાવમેકમુપયાત્યનુભૂતિમાત્રમ્ ..૯૦..
શ્લોકાર્થ : — [ભાતઃ ] જીવ ‘ભાત’ (પ્રકાશમાન અર્થાત્ વર્તમાન પ્રત્યક્ષ) હૈ [એકસ્ય ] ઐસા એક નયકા પક્ષ હૈ ઔર [ન તથા ] જીવ ‘ભાત’ નહીં હૈ [પરસ્ય ] ઐસા દૂસરે નયકા પક્ષ હૈે; [ઇતિ ] ઇસપ્રકાર [ચિતિ ] ચિત્સ્વરૂપ જીવકે સમ્બન્ધમેં [દ્વયોઃ ] દો નયોંકે [દ્વૌ પક્ષપાતૌ ] દો પક્ષપાત હૈં . [યઃ તત્ત્વવેદી ચ્યુતપક્ષપાતઃ ] જો તત્ત્વવેત્તા પક્ષપાતરહિત હૈ [તસ્ય ] ઉસે [નિત્યં ] નિરન્તર [ચિત્ ] ચિત્સ્વરૂપ જીવ [ખલુ ચિત્ એવ અસ્તિ ] ચિત્સ્વરૂપ હી હૈ (અર્થાત્ ઉસે ચિત્સ્વરૂપ જીવ જૈસા હૈ વૈસા નિરન્તર અનુભૂત હોતા હૈ) .
ભાવાર્થ : — બદ્ધ અબદ્ધ, મૂઢ અમૂઢ, રાગી અરાગી, દ્વેષી અદ્વેષી, કર્તા અકર્તા, ભોક્તા અભોક્તા, જીવ અજીવ, સૂક્ષ્મ સ્થૂલ, કારણ અકારણ, કાર્ય અકાર્ય, ભાવ અભાવ, એક અનેક, સાન્ત અનન્ત, નિત્ય અનિત્ય, વાચ્ય અવાચ્ય, નાના અનાના, ચેત્ય અચેત્ય, દૃશ્ય અદૃશ્ય, વેદ્ય અવેદ્ય, ભાત અભાત ઇત્યાદિ નયોંકે પક્ષપાત હૈં . જો પુરુષ નયોંકે કથનાનુસાર યથાયોગ્ય વિવક્ષાપૂર્વક તત્ત્વકા — વસ્તુસ્વરૂપકા નિર્ણય કરકે નયોંકે પક્ષપાતકો છોડતા હૈ ઉસે ચિત્સ્વરૂપ જીવકા ચિત્સ્વરૂપરૂપ અનુભવ હોતા હૈ .
જીવમેં અનેક સાધારણ ધર્મ હૈં, પરન્તુ ચિત્સ્વભાવ ઉસકા પ્રગટ અનુભવગોચર અસાધારણ ધર્મ હૈ, ઇસલિયે ઉસે મુખ્ય કરકે યહાઁ જીવકો ચિત્સ્વરૂપ કહા હૈ .૮૯.
અબ ઉપરોક્ત ૨૦ કલશોંકે કથનકા ઉપસંહાર કરતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [એવં ] ઇસપ્રકાર [સ્વેચ્છા-સમુચ્છલદ્-અનલ્પ-વિકલ્પ-જાલામ્ ] જિસમેં બહુતસે વિકલ્પોંકા જાલ અપને આપ ઉઠતા હૈ ઐસી [મહતીં ] બડી [નયપક્ષકક્ષામ્ ]