અયમેક એવ કેવલં સમ્યગ્દર્શનજ્ઞાનવ્યપદેશં કિલ લભતે . યઃ ખલ્વખિલનય-પક્ષાક્ષુણ્ણતયા વિશ્રાન્તસમસ્તવિકલ્પવ્યાપારઃ સ સમયસારઃ . યતઃ પ્રથમતઃ શ્રુતજ્ઞાનાવષ્ટમ્ભેન જ્ઞાનસ્વભાવમાત્માનં નિશ્ચિત્ય, તતઃ ખલ્વાત્મખ્યાતયે, પરખ્યાતિહેતૂનખિલા એવેન્દ્રિયાનિન્દ્રિય-બુદ્ધીરવધાર્ય આત્માભિમુખીકૃતમતિજ્ઞાનતત્ત્વઃ, તથા નાનાવિધનયપક્ષાલમ્બનેનાનેક-વિકલ્પૈરાકુલયન્તીઃ શ્રુતજ્ઞાનબુદ્ધીરપ્યવધાર્ય શ્રુતજ્ઞાનતત્ત્વમપ્યાત્માભિમુખીકુર્વન્નત્યન્તમવિકલ્પો ભૂત્વા ઝગિત્યેવ સ્વરસત એવ વ્યક્તીભવન્તમાદિમધ્યાન્તવિમુક્તમનાકુલમેકં કેવલમખિલસ્યાપિ વિશ્વસ્યોપરિ તરન્તમિવાખણ્ડ- પ્રતિભાસમયમનન્તં વિજ્ઞાનઘનં પરમાત્માનં સમયસારં વિન્દન્નેવાત્મા સમ્યગ્દૃશ્યતે જ્ઞાયતે ચ; તતઃ સમ્યગ્દર્શનં જ્ઞાનં ચ સમયસાર એવ
હૈ [સઃ ] વહ [સમયસારઃ ] સમયસાર હૈ; [એષઃ ] ઇસીકો ( – સમયસારકો હી) [કેવલં ] કેવલ [સમ્યગ્દર્શનજ્ઞાનમ્ ] સમ્યગ્દર્શન ઔર સમ્યગ્જ્ઞાન [ઇતિ ] ઐસી [વ્યપદેશમ્ ] સંજ્ઞા (નામ) [લભતે ] મિલતી હૈ . (નામોંકે ભિન્ન હોને પર ભી વસ્તુ એક હી હૈ .)
ટીકા : — જો વાસ્તવમેં સમસ્ત નયપક્ષોંકે દ્વારા ખંડિત ન હોનેસે જિસકા સમસ્ત વિકલ્પોંકા વ્યાપાર રુક ગયા હૈ ઐસા હૈ, સો સમયસાર હૈ; વાસ્તવમેં ઇસ એકકો હી કેવલ સમ્યગ્દર્શન ઔર સમ્યગ્જ્ઞાનકા નામ પ્રાપ્ત હૈ . (સમ્યગ્દર્શન ઔર સમ્યગ્જ્ઞાન સમયસારસે અલગ નહીં હૈ, એક હી હૈ .)
પ્રથમ, શ્રુતજ્ઞાનકે અવલમ્બનસે જ્ઞાનસ્વભાવ આત્માકા નિશ્ચય કરકે, ઔર ફિ ર આત્માકી પ્રગટ પ્રસિદ્ધિકે લિયે, પર પદાર્થકી પ્રસિદ્ધિકી કારણભૂત જો ઇન્દ્રિયોં દ્વારા ઔર મનકે દ્વારા પ્રવર્તમાન બુદ્ધિયાઁ ઉન સબકો મર્યાદામેં લાકર જિસને મતિજ્ઞાન – તત્ત્વકો ( – મતિજ્ઞાનકે સ્વરૂપકો) આત્મસન્મુખ કિયા હૈ ઐસા, તથા જો નાના પ્રકારકે નયપક્ષોંકે આલમ્બનસે હોનેવાલે અનેક વિકલ્પોંકે દ્વારા આકુલતા ઉત્પન્ન કરનેવાલી શ્રુતજ્ઞાનકી બુદ્ધિયોંકો ભી મર્યાદામેં લાકર શ્રુતજ્ઞાન- તત્ત્વકો ભી આત્મસન્મુખ કરતા હુઆ, અત્યન્ત વિકલ્પરહિત હોકર, તત્કાલ નિજ રસસે હી પ્રગટ હોનેવાલે, આદિ-મધ્ય-અન્તસે રહિત, અનાકુલ, કેવલ એક, સમ્પૂર્ણ હી વિશ્વ પર માનોં તૈરતા હો ઐસે અખણ્ડ પ્રતિભાસમય, અનન્ત, વિજ્ઞાનઘન, પરમાત્મારૂપ સમયસારકા જબ આત્મા અનુભવ કરતા હૈ ઉસીસમય આત્મા સમ્યક્તયા દિખાઈ દેતા હૈ (અર્થાત્ ઉસકી શ્રદ્ધા કી જાતી હૈ) ઔર જ્ઞાત હોતા હૈ, ઇસલિયે સમયસાર હી સમ્યગ્દર્શન ઔર સમ્યગ્જ્ઞાન હૈ
ભાવાર્થ : — આત્માકો પહલે આગમજ્ઞાનસે જ્ઞાનસ્વરૂપ નિશ્ચય કરકે ફિ ર ઇન્દ્રિયબુદ્ધિરૂપ મતિજ્ઞાનકો જ્ઞાનમાત્રમેં હી મિલાકર, તથા શ્રુતજ્ઞાનરૂપી નયોંકે વિકલ્પોંકો મિટાકર શ્રુતજ્ઞાનકો ભી નિર્વિકલ્પ કરકે, એક અખણ્ડ પ્રતિભાસકા અનુભવ કરના હી ‘સમ્યગ્દર્શન ઔર સમ્યગ્જ્ઞાન’કે