સારો યઃ સમયસ્ય ભાતિ નિભૃતૈરાસ્વાદ્યમાનઃ સ્વયમ્ .
જ્ઞાનં દર્શનમપ્યયં કિમથવા યત્કિંચનૈકોઽપ્યયમ્ ..૯૩..
દૂરાદેવ વિવેકનિમ્નગમનાન્નીતો નિજૌઘં બલાત્ .
આત્મન્યેવ સદા ગતાનુગતતામાયાત્યયં તોયવત્ ..૯૪..
અબ, ઇસી અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [નયાનાં પક્ષૈઃ વિના ] નયોંકે પક્ષોંકે રહિત, [અચલં અવિકલ્પભાવમ્ ] અચલ નિર્વિકલ્પભાવકો [આક્રામન્ ] પ્રાપ્ત હોતા હુઆ [યઃ સમયસ્ય સારઃ ભાતિ ] જો સમયકા (આત્માકા) સાર પ્રકાશિત હોતા હૈ [સઃ એષઃ ] વહ યહ સમયસાર (શુદ્ધ આત્મા) — [નિભૃતૈઃ સ્વયમ્ આસ્વાદ્યમાનઃ ] જો કિ નિભૃત (નિશ્ચલ, આત્મલીન) પુરુષોંકે દ્વારા સ્વયં આસ્વાદ્યમાન હૈ ( – અનુભવમેં આતા હૈ) વહ — [વિજ્ઞાન-એક-રસઃ ભગવાન્ ] વિજ્ઞાન હી જિસકા એક રસ હૈ ઐસા ભગવાન્ હૈ, [પુણ્યઃ પુરાણઃ પુમાન્ ] પવિત્ર પુરાણ પુરુષ હૈ; ચાહે [જ્ઞાનં દર્શનમ્ અપિ અયં ] જ્ઞાન કહો યા દર્શન વહ યહ (સમયસાર) હી હૈ; [અથવા કિમ્ ] અથવા અધિક ક્યા કહેં ? [યત્ કિંચન અપિ અયમ્ એકઃ ] જો કુછ હૈ સો યહ એક હી હૈ ( – માત્ર ભિન્ન-ભિન્ન નામસે કહા જાતા હૈ) .૯૩.
અબ યહ કહતે હૈં કિ યહ આત્મા જ્ઞાનસે ચ્યુત હુઆ થા સો જ્ઞાનમેં હી આ મિલતા હૈ .
શ્લોકાર્થ : — [તોયવત્ ] જૈસે પાની અપને સમૂહસે ચ્યુત હોતા હુઆ દૂર ગહન વનમેં બહ રહા હો ઉસે દૂરસે હી ઢાલવાલે માર્ગકે દ્વારા અપને સમૂહકી ઓર બલપૂર્વક મોડ દિયા જાયે; તો ફિ ર વહ પાની, પાનીકો પાનીકે સમૂહકી ઓર ખીંચતા હુઆ પ્રવાહરૂપ હોકર, અપને સમૂહમેં આ મિલતા હૈ; ઇસીપ્રકાર [અયં ] યહ આત્મા [નિજ-ઓઘાત્ ચ્યુતઃ ] અપને વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવસે ચ્યુત હોકર [ભૂરિ-વિકલ્પ-જાલ-ગહને દૂરં ભ્રામ્યન્ ] પ્રચુર વિકલ્પજાલોંકે ગહન વનમેં દૂર પરિભ્રમણ કર રહા થા ઉસે [દૂરાત્ એવ ] દૂરસે હી [વિવેક-નિમ્ન-ગમનાત્ ] વિવેકરૂપી ઢાલવાલે માર્ગ દ્વારા [નિજ-ઓઘં બલાત્ નીતઃ ] અપને વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવકી ઓર બલપૂર્વક મોડ દિયા ગયા; ઇસલિએ
૨૩૦