યસ્તુ વેત્તિ સ તુ વેત્તિ કેવલમ્ .
યસ્તુ વેત્તિ ન કરોતિ સ ક્વચિત્ ..૯૬..
એક વિજ્ઞાનરસવાલા હી અનુભવમેં આતા હૈ ઐસા વહ આત્મા, [આત્માનમ્ આત્મનિ એવ આહરન્ ]
આત્માકો આત્મામેં હી ખીંચતા હુઆ (અર્થાત્ જ્ઞાન જ્ઞાનકો ખીંચતા હુઆ પ્રવાહરૂપ હોકર), [સદા
ગતાનુગતતામ્ આયાતિ] સદા વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવમેં આ મિલતા હૈ .
ભાવાર્થ : — જૈસે પાની, અપને (પાનીકે) નિવાસસ્થલસે કિસી માર્ગસે બાહર નિકલકર વનમેં અનેક સ્થાનોં પર બહ નિકલે; ઔર ફિ ર કિસી ઢાલવાલે માર્ગ દ્વારા, જ્યોંકા ત્યોં અપને નિવાસ-સ્થાનમેં આ મિલે; ઇસીપ્રકાર આત્મા ભી મિથ્યાત્વકે માર્ગસે સ્વભાવસે બાહર નિકલકર વિકલ્પોંકે વનમેં ભ્રમણ કરતા હુઆ કિસી ભેદજ્ઞાનરૂપી ઢાલવાલે માર્ગ દ્વારા સ્વયં હી અપનેકો ખીંચતા હુઆ અપને વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવમેં આ મિલતા હૈ .૯૪.
અબ કર્તાકર્મ અધિકારકા ઉપસંહાર કરતે હુએ, કુછ કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં; ઉનમેંસે પ્રથમ કલશમેં કર્તા ઔર કર્મકા સંક્ષિપ્ત સ્વરૂપ કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [વિકલ્પકઃ પરં કર્તા ] વિકલ્પ કરનેવાલા હી કેવલ કર્તા હૈ ઔર [વિકલ્પઃ કેવલમ્ કર્મ ] વિકલ્પ હી કેવલ કર્મ હૈ; (અન્ય કોઈ કર્તા-કર્મ નહીં હૈ;) [સવિકલ્પસ્ય ] જો જીવ વિકલ્પસહિત હૈ ઉસકા [કર્તૃકર્મત્વં ] કર્તાકર્મપના [જાતુ ] કભી [નશ્યતિ ન ] નષ્ટ નહીં હોતા .
ભાવાર્થ : — જબ તક વિકલ્પભાવ હૈ તબ તક કર્તાકર્મભાવ હૈ; જબ વિકલ્પકા અભાવ હો જાતા હૈ તબ કર્તાકર્મભાવકા ભી અભાવ હો જાતા હૈ .૯૫.
અબ કહતે હૈં કિ જો કરતા હૈ સો કરતા હી હૈ, ઔર જો જાનતા હૈ સો જાનતા હી હૈ : —
શ્લોકાર્થ : — [યઃ કરોતિ સઃ કેવલં કરોતિ ] જો કરતા હૈ સો કેવલ કરતા હી હૈ [તુ ]