જ્ઞપ્તૌ કરોતિશ્ચ ન ભાસતેઽન્તઃ .
જ્ઞાતા ન કર્તેતિ તતઃ સ્થિતં ચ ..૯૭..
ક્વચિત્ ન હિ વેત્તિ ] જો કરતા હૈ વહ કભી જાનતા નહીં [તુ ] ઔર [યઃ વેત્તિ સઃ ક્વચિત્ ન
કરોતિ ] જો જાનતા હૈ વહ કભી કરતા નહીં .
ભાવાર્થ : — જો કર્તા હૈ વહ જ્ઞાતા નહીં ઔર જો જ્ઞાતા હૈ વહ કર્તા નહીં .૯૬. અબ યહ કહતે હૈં કિ ઇસીપ્રકાર કરને ઔર જાનનેરૂપ દોનોં ક્રિયાએઁ ભિન્ન હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [કરોતૌ અન્તઃ જ્ઞપ્તિઃ ન હિ ભાસતે ] કરનેરૂપ ક્રિયાકે ભીતર જાનનેરૂપ ક્રિયા ભાસિત નહીં હોતી [ચ ] ઔર [જ્ઞપ્તૌ અન્તઃ કરોતિઃ ન ભાસતે ] જાનનેરૂપ ક્રિયાકે ભીતર કરનેરૂપ ક્રિયા ભાસિત નહીં હોતી; [તતઃ જ્ઞપ્તિઃ કરોતિઃ ચ વિભિન્ને ] ઇસલિયે જ્ઞપ્તિક્રિયા ઔર ‘કરોતિ’ ક્રિયા દોનોં ભિન્ન હૈ; [ચ તતઃ ઇતિ સ્થિતં ] ઔર ઇસસે યહ સિદ્ધ હુઆ કિ [જ્ઞાતા કર્તા ન ] જો જ્ઞાતા હૈ વહ કર્તા નહીં હૈ .
ભાવાર્થ : — જબ આત્મા ઇસપ્રકાર પરિણમન કરતા હૈ કિ ‘મૈં પરદ્રવ્યકો કરતા હૂઁ’ તબ તો વહ કર્તાભાવરૂપ પરિણમનક્રિયાકે કરનેસે અર્થાત્ ‘કરોતિ’-ક્રિયાકે કરનેસે કર્તા હી હૈ ઔર જબ વહ ઇસપ્રકાર પરિણમન કરતા હૈ કિ ‘મૈં પરદ્રવ્યકો જાનતા હૂઁ’ તબ જ્ઞાતાભાવરૂપ પરિણમન કરનેસે અર્થાત્ જ્ઞપ્તિક્રિયાકે કરનેસે જ્ઞાતા હી હૈ .
યહાઁ કોઈ પ્રશ્ન કરતા હૈ કિ અવિરત-સમ્યગ્દૃષ્ટિ આદિકો જબ તક ચારિત્રમોહકા ઉદય રહતા હૈ તબ તક વહ કષાયરૂપ પરિણમન કરતા હૈ, ઇસલિયે ઉસકા વહ કર્તા કહલાતા હૈ યા નહીં ? ઉસકા સમાધાન : — અવિરત-સમ્યગ્દૃષ્ટિ ઇત્યાદિકે શ્રદ્ધા-જ્ઞાનમેં પરદ્રવ્યકે સ્વામિત્વરૂપ કર્તૃત્વકા અભિપ્રાય નહીં હૈ; જો કષાયરૂપ પરિણમન હૈ વહ ઉદયકી ૧બલવત્તાકે કારણ હૈ; વહ ઉસકા જ્ઞાતા હૈ; ઇસલિયે ઉસકે અજ્ઞાન સમ્બન્ધી કર્તૃત્વ નહીં હૈ . નિમિત્તકી બલવત્તાસે હોનેવાલે પરિણમનકા ફલ કિંચિત્ હોતા હૈ વહ સંસારકા કારણ નહીં હૈ . જૈસે વૃક્ષકી જડ કાટ દેનેકે બાદ વહ વૃક્ષ કુછ સમય તક રહે અથવા ન રહે — પ્રતિક્ષણ ઉસકા નાશ હી હોતા જાતા હૈ, ઇસીપ્રકાર યહાઁ ભી સમઝના .૯૭.
૨૩૨
૧ દેખો ગાથા ૧૩૧કે ભાવાર્થકે નીચેકા ફૂ ટનોટ .