જ્ઞાનસ્ય સમ્યક્ત્વં મોક્ષહેતુઃ સ્વભાવઃ પરભાવેન મિથ્યાત્વનામ્ના કર્મમલેનાવચ્છન્નત્વાત્તિ- રોધીયતે, પરભાવભૂતમલાવચ્છન્નશ્વેતવસ્ત્રસ્વભાવભૂતશ્વેતસ્વભાવવત્ . જ્ઞાનસ્ય જ્ઞાનં મોક્ષહેતુઃ સ્વભાવઃ પરભાવેનાજ્ઞાનનામ્ના કર્મમલેનાવચ્છન્નત્વાત્તિરોધીયતે, પરભાવભૂતમલાવચ્છન્નશ્વેત- વસ્ત્રસ્વભાવભૂતશ્વેતસ્વભાવવત્ . જ્ઞાનસ્ય ચારિત્રં મોક્ષહેતુઃ સ્વભાવઃ પરભાવેન કષાયનામ્ના કર્મમલેનાવચ્છન્નત્વાત્તિરોધીયતે, પરભાવભૂતમલાવચ્છન્નશ્વેતવસ્ત્રસ્વભાવભૂતશ્વેતસ્વભાવવત્ . અતો મોક્ષહેતુતિરોધાનકરણાત્ કર્મ પ્રતિષિદ્ધમ્ .
અથ કર્મણઃ સ્વયં બન્ધત્વં સાધયતિ — હોતા હુઆ [નશ્યતિ ] નાશકો પ્રાપ્ત હોતા હૈૈ — તિરોભૂત હો જાતા હૈ, [તથા ] ઉસીપ્રકાર [અજ્ઞાનમલાવચ્છન્નં ] અજ્ઞાનરૂપી મૈલસે લિપ્ત હોતા હુઆ — વ્યાપ્ત હોતા હુઆ [જ્ઞાનં ભવતિ ] જ્ઞાન તિરોભૂત હો જાતા હૈ [જ્ઞાતવ્યમ્ ] ઐસા જાનના ચાહિયે . [યથા ] જૈસે [વસ્ત્રસ્ય ] વસ્ત્રકા [શ્વેતભાવઃ ] શ્વેતભાવ [મલમેલનાસક્તઃ ] મૈલકે મિલનેસે લિપ્ત હોતા હુઆ [નશ્યતિ ] નાશકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ — તિરોભૂત હો જાતા હૈ, [તથા ] ઉસીપ્રકાર [ક ષાયમલાવચ્છન્નં ] ક ષાયરૂપી મેલસે લિપ્ત હોતા હુઆ – વ્યાપ્ત હોતા હુઆ [ચારિત્રમ્ અપિ ] ચારિત્ર ભી તિરોભૂત હો જાતા હૈ [જ્ઞાતવ્યમ્ ] ઐસા જાનના ચાહિએ .
ટીકા : — જ્ઞાનકા સમ્યક્ત્વ જો કિ મોક્ષકા કારણરૂપ સ્વભાવ હૈ વહ, પરભાવસ્વરૂપ મિથ્યાત્વ નામક કર્મરૂપી મૈલકે દ્વારા વ્યાપ્ત હોનેસે, તિરોભૂત હો જાતા હૈ — જૈસે પરભાવસ્વરૂપ મૈલસે વ્યાપ્ત હુઆ શ્વેત વસ્ત્રકા સ્વભાવભૂત શ્વેતસ્વભાવ તિરોભૂત હો જાતા હૈ . જ્ઞાનકા જ્ઞાન જો કિ મોક્ષકા કારણરૂપ સ્વભાવ હૈ વહ, પરભાવસ્વરૂપ અજ્ઞાન નામક કર્મમલકે દ્વારા વ્યાપ્ત હોનેસે તિરોભૂત હો જાતા હૈ — જૈસે પરભાવસ્વરૂપ મૈલસે વ્યાપ્ત હુઆ શ્વેત વસ્ત્રકા સ્વભાવભૂત શ્વેતસ્વભાવ તિરોભૂત હો જાતા હૈ . જ્ઞાનકા ચારિત્ર જો કિ મોક્ષકા કારણરૂપ સ્વભાવ હૈ વહ, પરભાવસ્વરૂપ કષાય નામક કર્મમલકે દ્વારા વ્યાપ્ત હોનેસે તિરોભૂત હો જાતા હૈ — જૈસે પરભાવસ્વરૂપ મૈલસે વ્યાપ્ત હુઆ શ્વેત વસ્ત્રકા સ્વભાવભૂત શ્વેતસ્વભાવ તિરોભૂત હો જાતા હૈ . ઇસલિયે મોક્ષકે કારણકા ( – સમ્યગ્દર્શન, જ્ઞાન ઔર ચારિત્રકા – ) તિરોધાન કરનેવાલા હોનેસે કર્મકા નિષેધ કિયા ગયા હૈ .
ભાવાર્થ : — સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્ર મોક્ષમાર્ગ હૈ . જ્ઞાનકા સમ્યક્ત્વરૂપ પરિણમન મિથ્યાત્વકર્મસે તિરોભૂત હોતા હૈ; જ્ઞાનકા જ્ઞાનરૂપ પરિણમન અજ્ઞાનકર્મસે તિરોભૂત હોતા હૈ; ઔર જ્ઞાનકા ચારિત્રરૂપ પરિણમન કષાયકર્મસે તિરોભૂત હોતા હૈ . ઇસપ્રકાર મોક્ષકે કારણભાવોંકો કર્મ તિરોભૂત કરતા હૈ, ઇસલિયે ઉસકા નિષેધ કિયા ગયા હૈ ..૧૫૭ સે ૧૫૯..
અબ, યહ સિદ્ધ કરતે હૈં કિ કર્મ સ્વયં હી બન્ધસ્વરૂપ હૈ : —