યતઃ સ્વયમેવ જ્ઞાનતયા વિશ્વસામાન્યવિશેષજ્ઞાનશીલમપિ જ્ઞાનમનાદિસ્વપુરુષાપરાધ- પ્રવર્તમાનકર્મમલાવચ્છન્નત્વાદેવ બન્ધાવસ્થાયાં સર્વતઃ સર્વમપ્યાત્માનમવિજાનદજ્ઞાનભાવેનૈવેદમેવ- મવતિષ્ઠતે; તતો નિયતં સ્વયમેવ કર્મૈવ બન્ધઃ . અતઃ સ્વયં બન્ધત્વાત્ કર્મ પ્રતિષિદ્ધમ્ .
ગાથાર્થ : — [સઃ ] વહ આત્મા [સર્વજ્ઞાનદર્શી ] (સ્વભાવસે) સર્વકો જાનને – દેખનેવાલા હૈ તથાપિ [નિજેન ક ર્મરજસા ] અપને ક ર્મમલસે [અવચ્છન્નઃ ] લિપ્ત હોતા હુઆ – વ્યાપ્ત હોતા હુઆ [સંસારસમાપન્નઃ ] સંસારકો પ્રાપ્ત હુઆ વહ [સર્વતઃ ] સર્વ પ્રકારસે [સર્વમ્ ] સર્વકો [ન વિજાનાતિ ] નહીં જાનતા .
ટીકા : — જો સ્વયં હી જ્ઞાન હોનેકે કારણ વિશ્વકો ( – સર્વપદાર્થોંકો) સામાન્યવિશેષતયા જાનનેકે સ્વભાવવાલા હૈ ઐસા જ્ઞાન અર્થાત્ આત્મદ્રવ્ય, અનાદિ કાલસે અપને પુરુષાર્થકે અપરાધસે પ્રવર્તમાન કર્મમલકે દ્વારા લિપ્ત યા વ્યાપ્ત હોનેસે હી, બન્ધ-અવસ્થામેં સર્વ પ્રકારસે સમ્પૂર્ણ અપનેકો અર્થાત્ સર્વ પ્રકારસે સર્વ જ્ઞેયોંકો જાનનેવાલે અપનેકો ન જાનતા હુઆ, ઇસપ્રકાર પ્રત્યક્ષ અજ્ઞાનભાવસે ( – અજ્ઞાનદશામેં) રહ રહા હૈ; ઇસસે યહ નિશ્ચિત હુઆ કિ કર્મ સ્વયં હી બન્ધસ્વરૂપ હૈ . ઇસલિયે, સ્વયં બન્ધસ્વરૂપ હોનેસે કર્મકા નિષેધ કિયા ગયા હૈ .
ભાવાર્થ : — યહાઁ ભી ‘જ્ઞાન’ શબ્દસે આત્મા સમઝના ચાહિયે . જ્ઞાન અર્થાત્ આત્મદ્રવ્ય સ્વભાવસે તો સબકો દેખને – જાનનેવાલા હૈ, પરન્તુ અનાદિસે સ્વયં અપરાધી હોનેકે કારણ કર્મસે આચ્છાદિત હૈ, ઔર ઇસલિયે વહ અપને સમ્પૂર્ણ સ્વરૂપકો નહીં જાનતા; યોં અજ્ઞાનદશામેં રહ રહા હૈ . ઇસપ્રકાર કેવલજ્ઞાનસ્વરૂપ અથવા મુક્તસ્વરૂપ આત્મા કર્મસે લિપ્ત હોનેસે અજ્ઞાનરૂપ અથવા બદ્ધરૂપ વર્તતા હૈ, ઇસલિયે યહ નિશ્ચિત હુઆ કિ કર્મ સ્વયં હી બન્ધસ્વરૂપ હૈ . અતઃ કર્મકા નિષેધ કિયા ગયા હૈ ..૧૬૦..
૨૫૪