સમ્યક્ત્વસ્ય મોક્ષહેતોઃ સ્વભાવસ્ય પ્રતિબન્ધકં કિલ મિથ્યાત્વં, તત્તુ સ્વયં કર્મૈવ, તદુદયાદેવ જ્ઞાનસ્ય મિથ્યાદૃષ્ટિત્વમ્ . જ્ઞાનસ્ય મોક્ષહેતોઃ સ્વભાવસ્ય પ્રતિબન્ધકં કિલાજ્ઞાનં, તત્તુ સ્વયં કર્મૈવ, તદુદયાદેવ જ્ઞાનસ્યાજ્ઞાનિત્વમ્ . ચારિત્રસ્ય મોક્ષહેતોઃ સ્વભાવસ્ય પ્રતિબન્ધક : કિલ કષાયઃ, સ તુ સ્વયં કર્મૈવ, તદુદયાદેવ જ્ઞાનસ્યાચારિત્રત્વમ્ . અતઃ સ્વયં મોક્ષહેતુતિરોધાયિ- ભાવત્વાત્ કર્મ પ્રતિષિદ્ધમ્ . [મિથ્યાદૃષ્ટિઃ ] મિથ્યાદૃષ્ટિ હોતા હૈ [ઇતિ જ્ઞાતવ્યઃ ] ઐસા જાનના ચાહિએ . [જ્ઞાનસ્ય પ્રતિનિબદ્ધં ] જ્ઞાનકો રોક નેવાલા [અજ્ઞાનં ] અજ્ઞાન હૈ ઐસા [જિનવરૈઃ ] જિનવરોંને [પરિક થિતમ્ ] ક હા હૈ; [તસ્ય ઉદયેન ] ઉસકે ઉદયસે [જીવઃ ] જીવ [અજ્ઞાની ] અજ્ઞાની [ભવતિ ] હોતા હૈ [જ્ઞાતવ્યઃ ] ઐસા જાનના ચાહિએ [ચારિત્રપ્રતિનિબદ્ધઃ ] ચારિત્રકો રોક નેવાલા [ક ષાયઃ ] ક ષાય હૈ ઐસા [જિનવરૈઃ ] જિનવરોંને [પરિક થિતઃ ] ક હા હૈ; [તસ્ય ઉદયેન ] ઉસકે ઉદયસે [જીવઃ ] જીવ [અચારિત્રઃ ] અચારિત્રવાન [ભવતિ ] હોતા હૈ [જ્ઞાતવ્યઃ ] ઐસા જાનના ચાહિએ
ટીકા : — સમ્યક્ત્વ જો કિ મોક્ષકા કારણરૂપ સ્વભાવ હૈ ઉસે રોકનેવાલા મિથ્યાત્વ હૈ; વહ (મિથ્યાત્વ) તો સ્વયં કર્મ હી હૈ, ઉસકે ઉદયસે હી જ્ઞાનકે મિથ્યાદૃષ્ટિપના હોતા હૈ . જ્ઞાન જો કિ મોક્ષકા કારણરૂપ સ્વભાવ હૈ ઉસે રોકનેવાલા અજ્ઞાન હૈ; વહ તો સ્વયં કર્મ હી હૈ, ઉસકે ઉદયસે હી જ્ઞાનકે અજ્ઞાનીપના હોતા હૈ . ચારિત્ર જો કિ મોક્ષકા કારણરૂપ સ્વભાવ હૈ ઉસે રોકનેવાલી કષાય હૈ; વહ તો સ્વયં કર્મ હી હૈ, ઉસકે ઉદયસે હી જ્ઞાનકે અચારિત્રપના હોતા હૈ . ઇસલિયે, સ્વયં મોક્ષકે કારણકા તિરોધાયિભાવસ્વરૂપ હોનેસે કર્મકા નિષેધ કિયા ગયા હૈ .
ભાવાર્થ : — સમ્યગ્દર્શન, જ્ઞાન ઔર ચારિત્ર મોક્ષકે કારણરૂપ ભાવ હૈં ઉનસે વિપરીત મિથ્યાત્વાદિ ભાવ હૈં; કર્મ મિથ્યાત્વાદિ ભાવ-સ્વરૂપ હૈ . ઇસપ્રકાર કર્મ મોક્ષકે કારણભૂત ભાવોંસે વિપરીત ભાવસ્વરૂપ હૈ .
પહલે તીન ગાથાઓંમેં કહા થા કિ કર્મ મોક્ષકે કારણરૂપ ભાવોંકા — સમ્યક્ત્વાદિક કા ઘાતક હૈ . બાદકી એક ગાથામેં યહ કહા હૈ કિ કર્મ સ્વયં હી બન્ધસ્વરૂપ હૈ . ઔર ઇન અન્તિમ તીન ગાથાઓંમેં કહા હૈ કિ કર્મ મોક્ષકે કારણરૂપ ભાવોંસે વિરોધી ભાવસ્વરૂપ હૈ — મિથ્યાત્વાદિસ્વરૂપ હૈ . ઇસપ્રકાર યહ બતાયા હૈ કિ કર્મ મોક્ષકે કારણકા ઘાતક હૈ, બન્ધસ્વરૂપ હૈ ઔર બન્ધકે કારણસ્વરૂપ હૈ ઇસલિયે નિષિદ્ધ હૈ .
અશુભ કર્મ તો મોક્ષકા કારણ હૈ હી નહીં, પ્રત્યુત બાધક હી હૈ, ઇસલિયે નિષિદ્ધ હી હૈ; પરન્તુ શુભ કર્મ ભી કર્મસામાન્યમેં આ જાતા હૈ, ઇસલિયે વહ ભી બાધક હી હૈ અતઃ નિષિદ્ધ હી હૈ ઐસા સમઝના ચાહિએ ..૧૬૧ સે ૧૬૩..
૨૫૬