ન ખલ્વેકસ્ય દ્વિતીયમસ્તિ, દ્વયોર્ભિન્નપ્રદેશત્વેનૈકસત્તાનુપપત્તેઃ . તદસત્ત્વે ચ તેન સહાધારાધેયસમ્બન્ધોઽપિ નાસ્ત્યેવ . તતઃ સ્વરૂપપ્રતિષ્ઠત્વલક્ષણ એવાધારાધેયસમ્બન્ધોઽવતિષ્ઠતે . તેન જ્ઞાનં જાનત્તાયાં સ્વરૂપે પ્રતિષ્ઠિતં, જાનત્તાયા જ્ઞાનાદપૃથગ્ભૂતત્વાત્, જ્ઞાને એવ સ્યાત્ . ક્રોધાદીનિ ક્રુધ્યત્તાદૌ સ્વરૂપે પ્રતિષ્ઠિતાનિ, ક્રુધ્યત્તાદેઃ ક્રોધાદિભ્યોઽપૃથગ્ભૂતત્વાત્, ક્રોધાદિષ્વેવ સ્યુઃ . ન પુનઃ ક્રોધાદિષુ કર્મણિ નોકર્મણિ વા જ્ઞાનમસ્તિ, ન ચ જ્ઞાને ક્રોધાદયઃ કર્મ નોકર્મ વા સન્તિ, [અષ્ટવિક લ્પે ક ર્મણિ ] આઠ પ્રકારકે ક ર્મોંમેં [ચ અપિ ] ઔર [નોક ર્મણિ ] નોક ર્મમેં [ઉપયોગઃ ] ઉપયોગ [નાસ્તિ ] નહીં હૈ [ચ ] ઔર [ઉપયોગે ] ઉપયોગમેં [ક ર્મ ] ક ર્મ [ચ અપિ ] તથા [નોક ર્મ ] નોક ર્મ [નો અસ્તિ ] નહીં હૈ . — [એતત્ તુ ] ઐસા [અવિપરીતં ] અવિપરીત [જ્ઞાનં ] જ્ઞાન [યદા તુ ] જબ [જીવસ્ય ] જીવકે [ભવતિ ] હોતા હૈ, [તદા ] તબ [ઉપયોગશુદ્ધાત્મા ] વહ ઉપયોગસ્વરૂપ શુદ્ધાત્મા [કિ ઞ્ચિત્ ભાવમ્ ] ઉપયોગકે અતિરિક્ત અન્ય કિસી ભી ભાવકો [ન ક રોતિ ] નહીં ક રતા .
ટીકા : — વાસ્તવમેં એક વસ્તુકી દૂસરી વસ્તુ નહીં હૈ, (અર્થાત્ એક વસ્તુ દૂસરી વસ્તુકે સાથ કોઈ સમ્બન્ધ નહીં રખતી) ક્યોંકિ દોનોંકે પ્રદેશ ભિન્ન હૈં, ઇસલિયે ઉનમેં એક સત્તાકી અનુપપત્તિ હૈ (અર્થાત્ દોનોંકી સત્તાઐં ભિન્ન-ભિન્ન હૈં); ઔર ઇસપ્રકાર જબ કિ એક વસ્તુકી દૂસરી વસ્તુ નહીં હૈ તબ એકકે સાથ દૂસરીકો આધારઆધેયસમ્બન્ધ ભી હૈ હી નહીં . ઇસલિયે (પ્રત્યેક વસ્તુકા) અપને સ્વરૂપમેં પ્રતિષ્ઠારૂપ (દૃઢતાપૂર્વક રહનેરૂપ) હી આધારઆધેયસમ્બન્ધ હૈ . ઇસલિયે જ્ઞાન જો કિ જાનનક્રિયારૂપ અપને સ્વરૂપમેં પ્રતિષ્ઠિત હૈ વહ, જાનનક્રિયાકા જ્ઞાનસે અભિન્નત્વ હોનેસે, જ્ઞાનમેં હી હૈ; ક્રોધાદિક જો કિ ક્રોધાદિક્રિયારૂપ અપને સ્વરૂપમેં પ્રતિષ્ઠિત હૈ વહ, ક્રોધાદિક્રિયાકા ક્રોધાદિસે અભિન્નત્વ હોનેકે કારણ, ક્રોધાદિકમેં હી હૈ . (જ્ઞાનકા સ્વરૂપ જાનનક્રિયા હૈ, ઇસલિયે જ્ઞાન આધેય હૈ ઔર જાનનક્રિયા આધાર હૈ . જાનનક્રિયા આધાર હોનેસે યહ સિદ્ધ હુઆ કિ જ્ઞાન હી આધાર હૈ, ક્યોંકિ જાનનક્રિયા ઔર જ્ઞાન ભિન્ન નહીં હૈં . તાત્પર્ય યહ હૈ કિ જ્ઞાન જ્ઞાનમેં હી હૈ . ઇસીપ્રકાર ક્રોધ ક્રોધમેં હી હૈ .) ઔર ક્રોધાદિકમેં, કર્મમેં યા નોકર્મમેં જ્ઞાન નહીં હૈ તથા જ્ઞાનમેં ક્રોધાદિક, કર્મ યા નોકર્મ નહીં હૈં, ક્યોંકિ ઉનકે પરસ્પર અત્યન્ત સ્વરૂપ- વિપરીતતા હોનેસે (અર્થાત્ જ્ઞાનકા સ્વરૂપ ઔર ક્રોધાદિક તથા કર્મ-નોકર્મકા સ્વરૂપ અત્યન્ત