ભાવાર્થ : — ક્ષણિકવાદી કર્તા-ભોક્તામેં ભેદ માનતે હૈં, અર્થાત્ વે યહ માનતે હૈં કિ — પ્રથમ ક્ષણમેં જો આત્મા થા, વહ દૂસરે ક્ષણમેં નહીં હૈ . આચાર્યદેવ કહતે હૈં કિ — હમ ઉસે ક્યા સમઝાયેં ? યહ ચૈતન્ય હી ઉસકા અજ્ઞાન દૂર કર દેગા — કિ જો (ચૈતન્ય) અનુભવગોચર નિત્ય હૈ . પ્રથમ ક્ષણમેં જો આત્મા થા, વહી દ્વિતીય ક્ષણમેં કહતા હૈ કિ ‘મૈં જો પહલે થા વહી હૂઁ’; ઇસપ્રકારકા સ્મરણપૂર્વક પ્રત્યભિજ્ઞાન આત્માકી નિત્યતા બતલાતા હૈ . યહાઁ બૌદ્ધમતી કહતા હૈ કિ — ‘જો પ્રથમ ક્ષણમેં થા, વહી મૈં દૂસરે ક્ષણમેં હૂઁ’ ઐસા માનના વહ તો અનાદિકાલીન અવિદ્યાસે ભ્રમ હૈ; યહ ભ્રમ દૂર હો તો તત્ત્વ સિદ્ધ હો, ઔર સમસ્ત ક્લેશ મિટે . ઉસકા ઉત્તર દેતે હુયે કહતે હૈં કિ — ‘‘હે બૌદ્ધ ! તૂ યહ જો તર્ક ( – દલીલ) કરતા હૈ, ઉસ સંપૂર્ણ તર્કકો કરનેવાલા એક હી આત્મા હૈ યા અનેક આત્મા હૈં ? ઔર તેરે સંપૂર્ણ તર્કકો એક હી આત્મા સુનતા હૈ ઐસા માનકર તૂ તર્ક કરતા હૈ યા સંપૂર્ણ તર્ક પૂર્ણ હોને તક અનેક આત્મા બદલ જાતે હૈં, ઐસા માનકર તર્ક કરતા હૈ ? યદિ અનેક આત્મા બદલ જાતે હૈં, તો તેરે સંપૂર્ણ તર્કકો તો કોઈ આત્મા સુનતા નહીં હૈ; તબ ફિ ર તર્ક કરનેકા ક્યા પ્રયોજન હૈ ? ૧યોં અનેક પ્રકારસે વિચાર કરને પર તુઝે જ્ઞાત હોગા કિ આત્માકો ક્ષણિક માનકર પ્રત્યભિજ્ઞાનકો ભ્રમ કહ દેના વહ યથાર્થ નહીં હૈ . ઇસલિયે યહ સમઝના ચાહિયે કિ — આત્માકો એકાન્તતઃ નિત્ય યા એકાન્તતઃ અનિત્ય માનના વહ દોનોં ભ્રમ હૈં, વસ્તુસ્વરૂપ નહીં; હમ (જૈન) કથંચિત્ નિત્યાનિત્યાત્મક વસ્તુસ્વરૂપ કહતે હૈં વહી સત્યાર્થ હૈ .’’ .૨૦૬.
પુનઃ, ક્ષણિકવાદકા યુક્તિ દ્વારા નિષેધ કરતા હુઆ, ઔર આગેકી ગાથાઓંકા સૂચક કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [વૃત્તિ-અંશ-ભેદતઃ ] વૃત્ત્યંશોંકે અર્થાત્ પર્યાયોંકે ભેદકે કારણ [અત્યન્તં વૃત્તિમત્-નાશ-કલ્પનાત્ ] ‘વૃત્તિમાન્ અર્થાત્ દ્રવ્ય અત્યન્ત (સર્વથા) નષ્ટ હો જાતા હૈ’ ઐસી ક લ્પનાકે દ્વારા [અન્યઃ કરોતિ ] ‘અન્ય ક રતા હૈ ઔર [અન્યઃ ભુંક્તે ] અન્ય ભોગતા હૈ’ [ઇતિ એકાન્તઃ મા ચકાસ્તુ ] ઐસા એકાન્ત પ્રકાશિત મત ક રો .
૪૯૦
૧યદિ યહ કહા જાયે કિ ‘આત્મા નષ્ટ હો જાતા હૈ, કિન્તુ સંસ્કાર છોડતા જાતા હૈ’ તો યહ ભી યથાર્થ
નહીં હૈ; યદિ આત્મા નષ્ટ હો જાયે તો આધારકે બિના સંસ્કાર કૈસે રહ સકતા હૈ ? ઔર યદિ કદાચિત્
એક આત્મા સંસ્કાર છોડતા જાયે, તો ભી ઉસ આત્માકે સંસ્કાર દૂસરે આત્મામેં પ્રવિષ્ટ હો જાયેં, ઐસા
નિયમ ન્યાયસંગત નહીં હૈ .