યતો હિ પ્રતિસમયં સમ્ભવદગુરુલઘુગુણપરિણામદ્વારેણ ક્ષણિકત્વાદચલિતચૈતન્યાન્વય- ગુણદ્વારેણ નિત્યત્વાચ્ચ જીવઃ કૈશ્ચિત્પર્યાયૈર્વિનશ્યતિ, કૈશ્ચિત્તુ ન વિનશ્યતીતિ દ્વિસ્વભાવો જીવસ્વભાવઃ . તતો ય એવ કરોતિ સ એવાન્યો વા વેદયતે ય એવ વેદયતે, સ એવાન્યો વા પર્યાયોંસે [વિનશ્યતિ ] નષ્ટ હોતા હૈ [તુ ] ઔર [કૈશ્ચિત્ ] કિતની હી પર્યાયોંસે [ન એવ ] નષ્ટ નહીં હોતા, [તસ્માત્ ] ઇસલિયે [સઃ વા કરોતિ ] ‘(જો ભોગતા હૈ) વહી ક રતા હૈ’ [અન્યઃ વા ] અથવા ‘દૂસરા હી ક રતા હૈ’ [ન એકાન્તઃ ] ઐસા એકાન્ત નહીં હૈ ( – સ્યાદ્વાદ હૈ) .
[યસ્માત્ ] ક્યોંકિ [જીવઃ ] જીવ [કૈશ્ચિત્ પર્યાયૈઃ તુ ] કિતની હી પર્યાયોંસે [વિનશ્યતિ ] નષ્ટ હોતા હૈ [તુ ] ઔર [કૈશ્ચિત્ ] કિતની હી પર્યાયોંસે [ન એવ ] નષ્ટ નહીં હોતા, [તસ્માત્ ] ઇસલિયે [સઃ વા વેદયતે ] ‘(જો ક રતા હૈ) વહી ભોગતા હૈ’ [અન્યઃ વા ] અથવા ‘દૂસરા હી ભોગતા હૈ’ [ન એકાન્તઃ ] ઐસા એકાન્ત નહીં હૈ ( – સ્યાદ્વાદ હૈ) .
‘[યઃ ચ એવ કરોતિ ] જો ક રતા હૈ [સઃ ચ એવ ન વેદયતે ] વહી નહીં ભોગતા’ [એષઃ યસ્ય સિદ્ધાન્તઃ ] ઐસા જિસકા સિદ્ધાંત હૈ, [સઃ જીવઃ ] વહ જીવ [મિથ્યાદૃષ્ટિઃ ] મિથ્યાદૃષ્ટિ, [અનાર્હતઃ ] અનાર્હત ( – અર્હન્તકે મતકો ન માનનેવાલા) [જ્ઞાતવ્યઃ ] જાનના ચાહિએ .
‘[અન્યઃ કરોતિ ] દૂસરા ક રતા હૈ [અન્યઃ પરિભુંક્તે ] ઔર દૂસરા ભોગતા હૈ’ [એષઃ યસ્ય સિદ્ધાન્તઃ ] ઐસા જિસકા સિદ્ધાંત હૈ, [સઃ જીવઃ ] વહ જીવ [મિથ્યાદૃષ્ટિઃ ] મિથ્યાદૃષ્ટિ, [અનાર્હતઃ ] અનાર્હત ( – અજૈન) [જ્ઞાતવ્યઃ ] જાનના ચાહિયે .
ટીકા : — જીવ, પ્રતિસમય સમ્ભવતે ( – હોનેવાલે) અગુરુલઘુગુણકે પરિણામ દ્વારા ક્ષણિક હોનસે ઔર અચલિત ચૈતન્યકે અન્વયરૂપ ગુણ દ્વારા નિત્ય હોનેસે, કિતની હી પર્યાયોંસે વિનાશકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ ઔર કિતની હી પર્યાયોંસે વિનાશકો નહીં પ્રાપ્ત હોતા હૈ — ઇસપ્રકાર દો સ્વભાવવાલા જીવસ્વભાવ હૈ; ઇસલિયે ‘જો કરતા હૈ વહી ભોગતા હૈ ’ અથવા ‘દૂસરા હી ભોગતા હૈ’, ‘જો ભોગતા
૪૯૨