સાધ્યં સ્વસ્વામ્યંશવ્યવહારેણ ? ન કિમપિ . તર્હિ ન કસ્યાપ્યપોહકઃ, અપોહકોઽપોહક એવેતિ નિશ્ચયઃ . અથ વ્યવહારવ્યાખ્યાનમ્ —
યથા ચ સૈવ સેટિકા શ્વેતગુણનિર્ભરસ્વભાવા સ્વયં કુડયાદિપરદ્રવ્યસ્વભાવેનાપરિણમમાના કુડયાદિપરદ્રવ્યં ચાત્મસ્વભાવેનાપરિણમયન્તી કુડયાદિપરદ્રવ્યનિમિત્તકેનાત્મનઃ શ્વેતગુણનિર્ભર- સ્વભાવસ્ય પરિણામેનોત્પદ્યમાના કુડયાદિપરદ્રવ્યં સેટિકાનિમિત્તકેનાત્મનઃ સ્વભાવસ્ય પરિણામેનોત્પદ્યમાનમાત્મનઃ સ્વભાવેન શ્વેતયતીતિ વ્યવહ્રિયતે, તથા ચેતયિતાપિ જ્ઞાનગુણ- નિર્ભરસ્વભાવઃ સ્વયં પુદ્ગલાદિપરદ્રવ્યસ્વભાવેનાપરિણમમાનઃ પુદ્ગલાદિપરદ્રવ્યં ચાત્મસ્વભાવેના- પરિણમયન્ પુદ્ગલાદિપરદ્રવ્યનિમિત્તકેનાત્મનો જ્ઞાનગુણનિર્ભરસ્વભાવસ્ય પરિણામેનોત્પદ્યમાનઃ પુદ્ગલાદિપરદ્રવ્યં ચેતયિતૃનિમિત્તકેનાત્મનઃ સ્વભાવસ્ય પરિણામેનોત્પદ્યમાનમાત્મનઃ સ્વભાવેન જાનાતીતિ વ્યવહ્રિયતે
અંશોંકે વ્યવહારસે ક્યા સાધ્ય હૈ ? કુછ ભી સાધ્ય નહીં હૈ . તબ ફિ ર અપોહક ( – ત્યાગ કરનેવાલા) કિસીકા નહીં હૈ, અપોહક અપોહક હી હૈ — યહ નિશ્ચય હૈ .
(ઇસપ્રકાર યહાઁ યહ બતાયા ગયા હૈ કિ : ‘આત્મા પરદ્રવ્યકો ત્યાગતા હૈ’ — યહ વ્યવહાર કથન હૈ ; ‘આત્મા જ્ઞાનદર્શનમય ઐસે નિજકો ગ્રહણ કરતા હૈ’ — ઐસા કહનેમેં ભી સ્વ- સ્વામિઅંશરૂપ વ્યવહાર હૈ; ‘અપોહક અપોહક હી હૈ’ — યહ નિશ્ચય હૈ .)
અબ, વ્યવહારકા વિવેચન કિયા જાતા હૈ : —
જિસપ્રકાર શ્વેતગુણસે પરિપૂર્ણ સ્વભાવવાલી વહી કલઈ, સ્વયં દીવાર-આદિ પરદ્રવ્યકે સ્વભાવરૂપ પરિણમિત ન હોતી હુઈ ઔર દીવાર-આદિ પરદ્રવ્યકો અપને સ્વભાવરૂપ પરિણમિત ન કરતી હુઈ, દીવાર-આદિ પરદ્રવ્ય જિસકો નિમિત્ત હૈં ઐસે અપને શ્વેતગુણસે પરિપૂર્ણ સ્વભાવકે પરિણામ દ્વારા ઉત્પન્ન હોતી હુઈ, કલઈ જિસકો નિમિત્ત હૈ ઐસે અપને ( – દીવાર-આદિકે – ) સ્વભાવકે પરિણામ દ્વારા ઉત્પન્ન હોતે હુએ દીવાર-આદિ પરદ્રવ્યકો, અપને ( – કલઈકે) સ્વભાવસે શ્વેત કરતી હૈ, — ઐસા વ્યવહાર કિયા જાતા હૈ; ઇસીપ્રકાર જ્ઞાનગુણસે પરિપૂર્ણ સ્વભાવવાલા ચેતયિતા ભી, સ્વયં પુદ્ગલાદિ પરદ્રવ્યકે સ્વભાવરૂપ પરિણમિત ન હોતા હુઆ ઔર પુદ્ગલાદિ પરદ્રવ્યકો અપને સ્વભાવરૂપ પરિણમિત ન કરાતા હુઆ, પુદ્ગલાદિ પરદ્રવ્ય જિસકો નિમિત્ત હૈં ઐસે અપને જ્ઞાનગુણસે પરિપૂર્ણ સ્વભાવકે પરિણામ દ્વારા ઉત્પન્ન હોતા હુઆ, ચેતયિતા જિસકો નિમિત્ત હૈ ઐસે અપને ( – પુદ્ગલાદિકે – ) સ્વભાવકે પરિણામ દ્વારા ઉત્પન્ન હોતે હુએ પુદ્ગલાદિ પરદ્રવ્યકો, અપને ( – ચેતયિતાકે – ) સ્વભાવસે જાનતા હૈ — ઐસા વ્યવહાર કિયા જાતા હૈ .
૫૧૨