જ્ઞાનદર્શનગુણનિર્ભરપરાપોહનાત્મકસ્વભાવઃ સ્વયં પુદ્ગલાદિપરદ્રવ્યસ્વભાવેનાપરિણમમાનઃ પુદ્ગલાદિ-
પરદ્રવ્યં ચાત્મસ્વભાવેનાપરિણમયન્ પુદ્ગલાદિપરદ્રવ્યનિમિત્તકેનાત્મનો જ્ઞાનદર્શનગુણનિર્ભર-
પરાપોહનાત્મકસ્વભાવસ્ય પરિણામેનોત્પદ્યમાનઃ પુદ્ગલાદિપરદ્રવ્યં ચેતયિતૃનિમિત્તકેનાત્મનઃ સ્વભાવસ્ય
પરિણામેનોત્પદ્યમાનમાત્મનઃ સ્વભાવેનાપોહતીતિ વ્યવહ્રિયતે
એવમયમાત્મનો જ્ઞાનદર્શનચારિત્રપર્યાયાણાં નિશ્ચયવ્યવહારપ્રકારઃ . એવમેવાન્યેષાં સર્વેષામપિ પર્યાયાણાં દ્રષ્ટવ્યઃ . પરિણામ દ્વારા ઉત્પન્ન હોનેવાલે દીવાર-આદિ પરદ્રવ્યકો અપને ( – કલઈ – )કે સ્વભાવસે શ્વેત કરતી હૈ — ઐસા વ્યવહાર કિયા જાતા હૈ; ઇસીપ્રકાર જિસકા જ્ઞાનદર્શનગુણસે પરિપૂર્ણ, પરકે અપોહનસ્વરૂપ સ્વભાવ હૈ ઐસા ચેતયિતા ભી, સ્વયં પુદ્ગલાદિ પરદ્રવ્યકે સ્વભાવરૂપ પરિણમિત નહીં હોતા હુઆ ઔર પુદ્ગલાદિ પરદ્રવ્યકો અપને સ્વભાવરૂપ પરિણમિત ન કરાતા હુઆ, પુદ્ગલાદિ પરદ્રવ્ય જિસકો નિમિત્ત હૈ ઐસે અપને જ્ઞાનદર્શનગુણસે પરિપૂર્ણ પર-અપોહનાત્મક ( – પરકે ત્યાગસ્વરૂપ) સ્વભાવકે પરિણામ દ્વારા ઉત્પન્ન હોતા હુઆ, ચેતયિતા જિસકો નિમિત્ત હૈ ઐસે અપને ( – પુદ્ગલાદિકે – ) સ્વભાવકે પરિણામ દ્વારા ઉત્પન્ન હોનેવાલે પુદ્ગલાદિ પરદ્રવ્યકો અપને ( – ચેતયિતાકે – ) સ્વભાવસે અપોહતા હૈ અર્થાત્ ત્યાગ કરતા હૈ — ઇસપ્રકાર વ્યવહાર કિયા જાતા હૈ .
ઇસપ્રકાર યહ, આત્માકે જ્ઞાન-દર્શન-ચારિત્ર પર્યાયોંકા નિશ્ચય-વ્યવહાર પ્રકાર હૈ . ઇસીપ્રકાર અન્ય સમસ્ત પર્યાયોંકા ભી નિશ્ચય-વ્યવહાર પ્રકાર સમઝના ચાહિએ .
ભાવાર્થ : — શુદ્ધનયસે આત્માકા એક ચેતનામાત્ર સ્વભાવ હૈ . ઉસકે પરિણામ જાનના, દેખના, શ્રદ્ધા કરના, નિવૃત્ત હોના ઇત્યાદિ હૈં . વહાઁ નિશ્ચયનયસે વિચાર કિયા જાયે તો આત્માકો પરદ્રવ્યકા જ્ઞાયક નહીં કહા જા સકતા, દર્શક નહીં કહા જા સકતા, શ્રદ્ધાન કરનેવાલા નહીં કહા જા સકતા, ત્યાગ કરનેવાલા નહીં કહા જા સકતા; ક્યોંકિ પરદ્રવ્યકે ઔર આત્માકે નિશ્ચયસે કોઈ ભી સમ્બન્ધ નહીં હૈ . જો જ્ઞાન, દર્શન, શ્રદ્ધાન, ત્યાગ ઇત્યાદિ ભાવ હૈં, વે સ્વયં હી હૈં; ભાવ-ભાવકકા ભેદ કહના વહ ભી વ્યવહાર હૈ, નિશ્ચયસે ભાવ ઔર ભાવ કરનેવાલા ભેદ નહીં હૈ .
અબ, વ્યવહારનયકે સમ્બન્ધમેં . વ્યવહારનયસે આત્માકો પરદ્રવ્યકા જ્ઞાતા, દ્રષ્ટા, શ્રદ્ધાન કરનેવાલા, ત્યાગ કરનેવાલા કહા જાતા હૈ; ક્યોંકિ પરદ્રવ્ય ઔર આત્માકે નિમિત્ત-નૈમિત્તિકભાવ હૈ . જ્ઞાનાદિ ભાવોંકા પરદ્રવ્ય નિમિત્ત હોતા હૈ, ઇસલિયે વ્યવહારીજન કહતે હૈં કિ — આત્મા પરદ્રવ્યકો જાનતા હૈ, પરદ્રવ્યકો દેખતા હૈ, પરદ્રવ્યકા શ્રદ્ધાન કરતા હૈ, પરદ્રવ્યકા ત્યાગ કરતા હૈ .
ઇસપ્રકાર નિશ્ચય-વ્યવહારકે પ્રકારકો જાનકર યથાવત્ (જૈસા કહા હૈ ઉસીપ્રકાર) શ્રદ્ધાન કરના ..૩૫૬ સે ૩૬૫..
૫૧૪