જ્ઞાનાદન્યત્રેદમહમિતિ ચેતનમ્ અજ્ઞાનચેતના . સા દ્વિધા — કર્મચેતના કર્મફલચેતના ચ . તત્ર જ્ઞાનાદન્યત્રેદમહં કરોમીતિ ચેતનં કર્મચેતના; જ્ઞાનાદન્યત્રેદં વેદયેઽહમિતિ ચેતનં કર્મફલચેતના . સા તુ સમસ્તાપિ સંસારબીજં; સંસારબીજસ્યાષ્ટવિધકર્મણો બીજત્વાત્ . તતો મોક્ષાર્થિના પુરુષેણાજ્ઞાનચેતનાપ્રલયાય સકલકર્મસંન્યાસભાવનાં સકલકર્મફલસંન્યાસભાવનાં ચ નાટયિત્વા સ્વભાવભૂતા ભગવતી જ્ઞાનચેતનૈવૈકા નિત્યમેવ નાટયિતવ્યા .
તત્ર તાવત્સકલકર્મસંન્યાસભાવનાં નાટયતિ —
ટીકા : — જ્ઞાનસે અન્યમેં (-જ્ઞાનકે સિવા અન્ય ભાવોંમેં) ઐસા ચેતના (-અનુભવ કરના) કિ ‘યહ મૈં હૂઁ,’ સો અજ્ઞાનચેતના હૈ. વહ દો પ્રકારકી હૈ — કર્મચેતના ઔર કર્મફલચેતના. ઉસમેં, જ્ઞાનસે અન્યમેં (અર્થાત્ જ્ઞાનકે સિવા અન્ય ભાવોંમેં) ઐસા ચેતના કિ ‘ઇસકો મૈં કરતા હૂઁ’, વહ કર્મચેતના હૈ; ઔર જ્ઞાનસે અન્યમેં ઐસા ચેતના કિ ‘ઇસે મૈં ભોગતા હૂઁ’, વહ કર્મફલચેતના હૈ. (ઇસપ્રકાર અજ્ઞાનચેતના દો પ્રકારસે હૈ.) વહ સમસ્ત અજ્ઞાનચેતના સંસારકા બીજ હૈ; ક્યોંકિ સંસારકે બીજ જો આઠ પ્રકારકે (જ્ઞાનાવરણાદિ) કર્મ, ઉનકા બીજ વહ અજ્ઞાનચેતના હૈ (અર્થાત્ ઉસસે કર્મોકા બન્ધ હોતા હૈ). ઇસલિયે મોક્ષાર્થી પુરુષકો અજ્ઞાનચેતનાકા પ્રલય કરનેકે લિયે સકલ કર્મોકે સંન્યાસ ( – ત્યાગ)કી ભાવનાકો તથા સકલ કર્મફલકે સંન્યાસકી ભાવનાકો નચાકર, સ્વભાવભૂત ઐસી ભગવતી જ્ઞાનચેતનાકો હી એકકો સદૈવ નચાના ચાહિએ..૩૮૭ સે ૩૮૯..
ઇસમેં પહલે, સકલ કર્મોંકે સંન્યાસકી ભાવનાકો નચાતે હૈં : —
(વહાઁ પ્રથમ, કાવ્ય કહતે હૈં : — )
શ્લોકાર્થ : — [ત્રિકાલવિષયં ] ત્રિકાલકે (અર્થાત્ અતીત, વર્તમાન ઔર અનાગત કાલ સંબંધી) [સર્વ કર્મ ] સમસ્ત કર્મકો [કૃત-કારિત-અનુમનનૈઃ ] કૃત-કારિત-અનુમોદનાસે ઔર — [મનઃ-વચન-કાયૈઃ ] મન-વચન-કાયસે [પરિહૃત્ય ] ત્યાગ કરકે [પરમં નૈષ્કર્મ્યમ્ અવલમ્બે ] મૈં પરમ નૈષ્કર્મ્યકા ( – ઉત્કૃષ્ટ નિષ્કર્મ અવસ્થાકા) અવલમ્બન કરતા હૂઁ. (ઇસપ્રકાર, સમસ્ત કર્મોંકા ત્યાગ કરનેવાલા જ્ઞાની પ્રતિજ્ઞા કરતા હૈ.)..૨૨૫..
(અબ, ટીકામેં પ્રથમ, પ્રતિક્રમણ-કલ્પ અર્થાત્ પ્રતિક્રમણકી વિધિ કહતે હૈં : — )
(પ્રતિક્રમણ કરનેવાલા કહતા હૈ કિ : — )
૫૩૮