સર્વક્રિયાન્તરવિહારનિવૃત્તવૃત્તેઃ .
કાલાવલીયમચલસ્ય વહત્વનન્તા ..૨૩૧..
(યહાઁ ભાવનાકા અર્થ બારમ્બાર ચિંતવન કરકે ઉપયોગકા અભ્યાસ કરના હૈ. જબ જીવ સમ્યગ્દૃષ્ટિ – જ્ઞાની હોતા હૈ તબ ઇસે જ્ઞાન-શ્રદ્ધાન તો હુઆ હી હૈ કિ ‘મૈં શુદ્ધનયસે સમસ્ત કર્મ ઔર કર્મકે ફલસે રહિત હૂઁ. પરન્તુ પૂર્વબદ્ધ કર્મ ઉદયમેં આને પર ઉનસે હોનેવાલે ભાવોંકા કર્તૃત્વ છોડકર, ત્રિકાલ સમ્બન્ધી ૪૯-૪૯ ભંગોંકે દ્વારા કર્મચેતનાકે ત્યાગકી ભાવના કરકે તથા સમસ્ત કર્મોંકા ફલ ભોગનેકે ત્યાગકી ભાવના કરકે, એક ચૈતન્યસ્વરૂપ આત્માકો હી ભોગના શેષ રહ જાતા હૈ. અવિરત, દેશવિરત ઔર પ્રમત્તઅવસ્થાવાલે જીવકે જ્ઞાનશ્રદ્ધાનમેં નિરન્તર યહ ભાવના તો હૈ હી; ઔર જબ જીવ અપ્રમત્તદશાકો પ્રાપ્ત કરકે એકાગ્ર ચિત્તસે ધ્યાન કરે, કેવલ ચૈતન્યમાત્ર આત્મામેં ઉપયોગ લગાયે ઔર શુદ્ધોપયોગરૂપ હો, તબ નિશ્ચયચારિત્રરૂપ શુદ્ધોપયોગભાવસે શ્રેણિ ચઢકર કેવલજ્ઞાન ઉત્પન્ન કરતા હૈ. ઉસ સમય ઇસ ભાવનાકા ફલ જો કર્મચેતના ઔર કર્મફલચેતનાસે રહિત સાક્ષાત્ જ્ઞાનચેતનારૂપ પરિણમન હૈ વહ હોતા હૈ. પશ્ચાત્ આત્મા અનન્તકાલ તક જ્ઞાનચેતનારૂપ હી રહતા હુઆ પરમાનન્દમેં મગ્ન રહતા હૈ.)
અબ, ઇસી અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : –
શ્લોકાર્થ : — (સકલ કર્મોંકે ફલકા ત્યાગ કરકે જ્ઞાનચેતનાકી ભાવના કરનેવાલા જ્ઞાની કહતા હૈ કિઃ — [એવં ] પૂર્વોક્ત પ્રકારસે [નિઃશેષ-કર્મ-ફલ-સંન્યસનાત્ ] સમસ્ત કર્મકે ફલકા સંન્યાસ કરનેસે [ચૈતન્ય-લક્ષ્મ આત્મતત્ત્વં ભૃશમ્ ભજતઃ સર્વ-ક્રિયાન્તર-વિહારનિવૃત્ત- વૃત્તેઃ ] મૈં ચૈતન્યલક્ષણ આત્મતત્ત્વકો અતિશયતયા ભોગતા હૂઁ ઔર ઉસકે અતિરિક્ત અન્ય સર્વ ક્રિયામેં વિહારસે મેરી વૃત્તિ નિવૃત્ત હૈ (અર્થાત્ આત્મતત્ત્વકે ઉપભોગસે અતિરિક્ત અન્ય જો ઉપયોગકી ક્રિયા — વિભાવરૂપ ક્રિયા ઉસમેં મેરી પરિણતિ વિહાર – પ્રવૃત્તિ નહીં કરતી); [અચલસ્ય મમ ] ઇસપ્રકાર આત્મતત્ત્વકે ઉપભોગમેં અચલ ઐસે મુઝે, [ઇયમ્ કાલ-આવલી ] યહ કાલકી આવલી જો કિ [અનન્તા ] પ્રવાહરૂપસે અનન્ત હૈ વહ, [વહતુ ] આત્મતત્ત્વકે ઉપભોગમેં હી બહતી રહે (ઉપયોગકી પ્રવૃત્તિ અન્યમેં કભી ભી ન જાયે).
ભાવાર્થ : — ઐસી ભાવના કરનેવાલા જ્ઞાની ઐસા તૃપ્ત હુઆ હૈ કિ માનોં ભાવના કરતા હુઆ સાક્ષાત્ કેવલી હી હો ગયા હો; ઇસસે વહ અનન્તકાલ તક ઐસા હી રહના ચાહતા હૈ. ઔર યહ
૫૬૪